BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə

2 aprel 1979-cu ildə Sovet İttifaqının Sverdlovsk (hazırda Yekaterinburg) şəhərində dünyanın ilk kütləvi "Sibir yarası" (antrax) epidemiyası başlayıb. Altı həftə davam edən bu dəhşətli hadisə rəsmi qeydlərə görə 66 nəfərin ölümünə, onlarla insanın isə ağır xəstəliyə yoluxmasına səbəb olsa da, fəlakətin əsl miqyası və səbəbi onilliklər ərzində dünya ictimaiyyətindən gizlədilib.

Xəstəlik ilk dəfə qeydə alındıqda, Sovet hökuməti epidemiyanın səbəbinin "yoluxmuş ət" olduğunu bəyan edib. Lakin beynəlxalq kəşfiyyat dairələri şəhərdə bioloji silah zavodunun mövcudluğundan xəbərdar olduqları üçün bu izahata şübhə ilə yanaşıblar. Yalnız 13 il sonra, 1992-ci ildə hadisənin əsl mahiyyəti üzə çıxıb. Məlum olub ki, Yekaterinburqdakı hərbi zavodun işçiləri mühüm hava filtrini dəyişməyi unutduqları üçün "Sibir yarası" sporları açıq havaya sızıb. Külək bu öldürücü sporları kənd təsərrüfatı rayonlarına daşıyaraq həm insanları, həm də heyvanları kütləvi şəkildə yoluxdurub. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, əgər külək həmin vaxt şəhərin mərkəzinə doğru əssə idi, ölüm faktı minlərlə ola bilərdi.

"Sibir yarası" bakteriyası bədənə müxtəlif yollarla daxil ola bilsə də, onun ən təhlükəli forması tənəffüs yolu ilə yoluxmadır. Bakteriya limfa düyünlərində hüceyrələrin vacib zülallarını məhv edən toksik molekullar istehsal edərək insanı sürətlə ölümə aparır. Bu hadisə bioloji silahların nəzarətdən çıxdığı təqdirdə necə bir kütləvi qırğın vasitəsinə çevrildiyini dünyaya sübut edən ən bariz nümunələrdən biridir.

Sverdlovsk fəlakətinin acı təcrübəsi sonradan 2001-ci ildə ABŞ-da baş verən "antrax terroru" zamanı da xatırlanıb. Həmin vaxt sporların poçt vasitəsilə media qurumlarına və senatorlara göndərilməsi nəticəsində 5 nəfər həyatını itirmiş, qlobal səviyyədə bioloji təhlükəsizlik məsələləri yenidən gündəmə gəlmişdi.