BAKI, AzerVoice
1983-cü il oktyabrın 23-də Livanın paytaxtı Beyrutda yerləşən ABŞ və Fransa silahlı qüvvələrinin kazarmalarına qarşı həyata keçirilmiş iki ardıcıl intihar hücumu nəticəsində ümumilikdə 299 hərbçi həyatını itirib.
Bu hadisə Livan vətəndaş müharibəsi kontekstində baş verən və beynəlxalq qüvvələrin bölgədən çıxmasına səbəb olan ən dramatik terror aktlarından biri kimi tarixə düşüb.
Hücumun fonu: Beynəlxalq qüvvələrin Livana yerləşdirilməsi
1982-ci ilin avqustunda İsrail ilə Fələstin Azadlıq Təşkilatı (FAT) arasında əldə olunan atəşkəs razılaşmasından sonra ABŞ, Fransa və İtaliya sülhməramlıları Beyruta yerləşdirilib. Onların əsas missiyası FAT lideri Yaser Ərafat və onun silahlı qüvvələrinin təhlükəsiz şəkildə şəhəri tərk etməsinə nəzarət etmək və fələstinli mülki vətəndaşları qorumaq idi. Lakin Prezident Başir Cəmayelin sentyabrın 14-də sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilməsi bölgədə vəziyyəti yenidən gərginləşdirdi və Səbra və Şatila qətliamı kimi qanlı hadisələrin baş verməsinə yol açdı.
İlk xəbərdarlıq – ABŞ səfirliyinə hücum
1983-cü ilin aprelində Qərbi Beyrutdakı ABŞ səfirliyinə təşkil olunan intihar hücumu artıq təhlükənin miqyasını göstərmişdi. Bu hücumda onlarla amerikalı və livanlı həyatını itirmiş, hadisə Yaxın Şərqdə terror taktikasında dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilmişdi.
İki ardıcıl partlayış: ABŞ və Fransa hədəfdə
1983-cü il oktyabrın 23-də səhər saatlarında partlayıcı maddələrlə dolu yük maşını ABŞ Dəniz Piyadalarının kazarmasına daxil olaraq binanı tamamilə dağıdıb. 241 ABŞ hərbçisi həlak olub. Bir neçə dəqiqə sonra fransız paraşütçülərin qərargahına qarşı bənzər bir hücum nəticəsində 58 fransız əsgəri də həyatını itirib. Hücumların məsuliyyətini “İslam Cihadı” adlı və sonradan Hizbullahla əlaqələndirilən radikal qrup öz üzərinə götürüb.
ABŞ və Fransa Livanı tərk edir
Partlayışlardan sonra bölgədə beynəlxalq qüvvələrə qarşı hücumlar artıb, ABŞ-ın Aralıq dənizində yerləşən hərbi gəmilərindən Suriya dəstəkli druz milislərinə yönələn atəş sülhməramlıların neytrallığına son qoyub. Nəticədə ABŞ və Fransa daxil olmaqla beynəlxalq qüvvələr 1984-cü ilin fevralında Livanı tərk edib.
Terror taktikasında dönüş və bölgədə qüvvə balansı
1983-cü il Beyrut hücumları yalnız hərbi baxımdan deyil, siyasi və psixoloji baxımdan da ABŞ və Fransa üçün böyük sarsıntı olub. Bu hücumlar beynəlxalq qüvvələrin Yaxın Şərqdə iştirakına dair strateji yanaşmaların dəyişməsinə və gələcək əməliyyatlarda təhlükəsizlik protokollarının yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb olub.