BAKI,VOA
Kiberbullinq — müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyaların, internetin və mobil rabitə vasitələrinin imkanlarından istifadə edilməklə həyata keçirilən sistematik zorakılıq növüdür. Bu hadisə hədəfə alınan şəxsi qorxutmaq, qəzəbləndirmək, ictimaiyyət qarşısında utandırmaq və ya onun mənəvi nüfuzuna xələl gətirmək məqsədi daşıyır. Texnologiya inkişaf etdikcə bu növ davranışlar sosial mediada, mesajlaşma tətbiqlərində, onlayn oyun platformalarında və mobil telefonlarda daha geniş yayılmağa başlamışdır.
Kiberbullinqin əsas növləri və təzahürləri
Kiberbullinq sadəcə bir mesajla bitmir, o, müxtəlif formalarda və uzunmüddətli xarakter ala bilər:
Dezinformasiya və yalan məlumat yaymaq: Sosial media platformalarında (Instagram, TikTok, Facebook və s.) kiminsə haqqında saxta xəbərlər uydurmaq, onun şəxsi həyatına aid gizli məlumatları və ya utanc verici foto və videoları icazəsiz şəkildə yerləşdirmək.
Birbaşa təhqir və hədə-qorxu: Mesajlaşma platformaları (WhatsApp, Telegram, Messenger) vasitəsilə kiməsə mütəmadi olaraq kobud, nalayiq, alçaldıcı və ya fiziki zorakılıq ehtiva edən hədələyici mesajlar göndərmək.
Onlayn kimlik oğurluğu və təqlid: Başqa bir şəxsin adına saxta profil açmaq, onun kimliyini təqlid etmək və həmin şəxsin adından başqalarına pis mesajlar göndərməklə onun dostluq və iş münasibətlərini korlamaq.
Qruplardan kənarlaşdırma: Onlayn oyunlarda və ya qrup söhbətlərində qəsdən bir nəfəri hədəf seçərək onu kənarlaşdırmaq və ya ona qarşı kollektiv şəkildə nifrət dili istifadə etmək.
Rəqəmsal iz və sübutların toplanması
Kiberbullinqi ənənəvi (üz-üzə) baş verən zorakılıqdan fərqləndirən ən mühüm cəhət onun rəqəmsal iz buraxmasıdır. Fiziki dünyada deyilən təhqir unudula və ya inkar edilə bilər, lakin rəqəmsal aləmdə edilən hər bir hərəkət qeydə alınır. Bu fakt bullinq qurbanı üçün böyük üstünlükdür:
Ekran görüntüləri (Screenshot): Təhqiredici mesajlar və paylaşımlar silinsə belə, onların ekran görüntüsü hüquqi və ya inzibati araşdırma üçün əvəzsiz sübutdur.
Mesaj arxivləri: Texnoloji platformalar bu növ davranışların qarşısını almaq üçün rəqəmsal sübutları təqdim etməyə imkan verir.
Bloklama və şikayət etmək: Hər bir platformanın daxili təhlükəsizlik alətlərindən istifadə edərək zorakılıq edən şəxsi dərhal bloklamaq və rəhbərliyə şikayət etmək mümkündür.
Kiberbullinqlə mübarizə üçün tövsiyələr
Əgər kiberbullinqə məruz qalırsınızsa, mütəxəssislər aşağıdakı addımları atmağı məsləhət görürlər:
Cavab verməyin: Zorakılıq edən şəxs adətən reaksiya almaq istəyir. Ona cavab verməmək onun marağını azalda bilər.
Sübutları saxlayın: Mesajları və ya paylaşımları silməyin, onları qeyd edin.
Yaxınlarınıza məlumat verin: Valideynlərinizə, müəllimlərinizə və ya güvəndiyiniz böyüklərə bu barədə danışın.
Hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edin: Əgər hədə-qorxu və ya şəxsi həyatın toxunulmazlığının kobud şəkildə pozulması varsa, polisə müraciət etmək ən doğru yoldur.