BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

Texnologiyanın sürətli inkişafı, süni intellektin geniş tətbiqi və qlobal iqtisadi dəyişikliklər təhsil sistemi ilə əmək bazarı arasındakı ənənəvi münasibətləri köklü şəkildə dəyişir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu gün əsas sual təhsilin vacibliyi deyil, onun gələcəyin tələblərinə nə dərəcədə uyğunlaşa bilməsidir.

Son illərə qədər ali təhsil diplomu peşəkar karyera üçün əsas təminatlardan biri hesab olunurdu. Lakin hazırda universitet diplomu artıq avtomatik şəkildə uğurlu gələcək və sabit iş demək deyil. O, yalnız daha uzun və mürəkkəb peşəkar inkişaf yolunun başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.

Mütəxəssislərin fikrincə, müasir təhsil sistemi daha sabit iqtisadi və texnoloji şərait üçün formalaşdırılmış modelə əsaslanırdı. Tədris proqramları uzun illər ərzində dəyişməyən peşə bacarıqlarına uyğun hazırlanır, seçilən ixtisasın isə insanın gələcək peşə fəaliyyətini müəyyən edəcəyi qəbul edilirdi. Lakin texnologiyanın və xüsusilə süni intellektin sürətli inkişafı bu modeli kökündən dəyişib.

Bu gün bilik və bacarıqların yenilənmə sürəti təhsil müəssisələrinin tədris proqramlarını yeniləmə imkanlarını üstələyir. Nəticədə peşə sabitliyi əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha qeyri-müəyyən xarakter alıb.

Ekspertlər bildirirlər ki, təhsil sistemi ilə əmək bazarı arasında getdikcə böyüyən struktur xarakterli fərq formalaşır. Bu fərq hər zaman açıq şəkildə hiss olunmasa da, davamlı olaraq genişlənməkdədir.

Həmin uyğunsuzluq bir neçə istiqamətdə özünü göstərir. Məzunların təhsildən birbaşa əmək bazarına keçidində çətinliklər yaranır, ali məktəbi bitirdikdən sonra əlavə peşə hazırlığına ehtiyac artır, eləcə də tələbələr universitet proqramlarında yer almayan yeni bacarıqları sonradan müstəqil şəkildə mənimsəməyə məcbur olurlar.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu problem ayrı-ayrı şəxslərlə deyil, təhsil sistemindən kənarda baş verən sürətli dəyişikliklərlə bağlıdır.

Əmək bazarında da prioritetlər dəyişir. İşəgötürənlər artıq namizədin hansı ixtisas üzrə təhsil almasından daha çox onun konkret hansı bacarıqlara malik olduğuna diqqət yetirirlər.

Bu səbəbdən ali təhsil diplomu əvvəlki kimi peşə uğurunun əsas göstəricisi hesab edilmir. Praktiki bacarıqlar, dəyişən şəraitə uyğunlaşmaq qabiliyyəti və müasir rəqəmsal alətlərdən istifadə bacarığı əmək bazarında əsas meyarlardan birinə çevrilib.

Bir çox hallarda şəxsin özünüinkişaf yolu ilə qazandığı biliklər və fasiləsiz öyrənmə prosesi peşəkar rəqabətdə həlledici rol oynayır.

Analitik düşüncə, davamlı öyrənmə bacarığı və rəqəmsal texnologiyalarla işləmək qabiliyyəti artıq müasir əmək bazarında minimum tələb olunan bacarıqlar sırasında göstərilir.

Mütəxəssislərin fikrincə, əsas problemlərdən biri də təhsil sistemi ilə əmək bazarının inkişaf tempi arasındakı fərqdir.

Yeni ixtisasların yaradılması və ya tədris proqramlarının yenilənməsi üçün təhsil sisteminə uzun müddət lazım gəldiyi halda, əmək bazarının tələbləri texnoloji yeniliklər nəticəsində çox qısa zaman ərzində dəyişir.

Bu səbəbdən universitetlərdə tədris olunan biliklərlə işəgötürənlərin tələb etdiyi bacarıqlar arasında daimi uyğunsuzluq yaranır.

Hazırda əmək bazarında diqqət "Nə üzrə təhsil almısan?" sualından "Nə bacarırsan?" sualına yönəlir.

Bu dəyişiklik ixtisas təhsilinin əhəmiyyətini aradan qaldırmasa da, peşəkar dəyərin yenidən müəyyənləşdirilməsinə səbəb olur. Artıq nəzəri biliklər təkbaşına kifayət etmir. Onların praktik tətbiqi və daim inkişaf etdirilməsi peşəkar fəaliyyətin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, təhsil artıq diplom əldə etməklə başa çatan mərhələ deyil. O, insanın bütün peşə həyatı boyunca davam edən fasiləsiz prosesə çevrilib.

Texnologiyanın sürətli inkişafı mövcud bacarıqların mütəmadi yenilənməsini zəruri edir. Buna görə də fərdi öyrənmə, peşəkar inkişaf və özünü daim təkmilləşdirmək əmək bazarında rəqabət qabiliyyətinin qorunmasının əsas şərtləri hesab olunur.

Beləliklə, təhsil artıq yalnız təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır, həyat boyu davam edən inkişaf prosesinə çevrilir.

Ekspertlər bildirirlər ki, təhsil əvvəlki kimi gələcəyi təkbaşına formalaşdıran əsas amil olmasa da, öz əhəmiyyətini də itirməyib.

Hazırda təhsil və gələcək qarşılıqlı şəkildə bir-birinə təsir göstərir. Gələcəyin tələbləri təhsil sistemini dəyişdirdiyi kimi, təhsil də gələcəyin formalaşmasına təsir etməyə davam edir.

Bununla yanaşı, əsas müzakirə mövzusu olaraq bir sual açıq qalır: təhsil sistemi özündən daha sürətlə dəyişən gələcəyin tələblərinə necə uyğunlaşacaq?