BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Mərakeşin İsraillə siyasi və hərbi yaxınlaşması ölkənin beynəlxalq imicindən tutmuş Avropa ilə münasibətlərinə və iqtisadi gələcəyinə qədər bir sıra məsələlər üzrə müzakirələrə səbəb olub.
Mərakeşin İspaniyanın Afrikadakı əraziləri olan Seuta və Melilyaya kütləvi keçid cəhdi ilə bağlı hadisələr ölkənin Avropadakı nüfuzuna təsirləri baxımından diqqət çəkib. Təxminən 80 minə yaxın gənc faslının sərhədi keçməyə cəhd etməsi, onların böyük hissəsinin gənc kişilərdən ibarət olması və hadisənin koordinasiyalı şəkildə baş verməsi bu prosesin adi miqrasiya dalğası olmadığı barədə iddiaları gücləndirib.
Hadisə ilə bağlı müxtəlif versiyalar səsləndirilir. Bəzi iddialara görə, İsrailin bu prosesdə dolayı rolu ola bilər. Bu fikri əsaslandıranlar İsraildə bəzi sosial media istifadəçilərinin hadisəyə münasibətini və İspaniyanın Fələstin siyasətinə qarşı narazılığı qeyd edirlər. Lakin bu iddialarla bağlı rəsmi təsdiqlənmiş sübutların olmadığı da vurğulanır.
Mərakeşin İsraillə münasibətlərində ziddiyyətlər
Mərakeş mürəkkəb siyasi balans siyasəti yürüdən ölkələrdən biri hesab olunur. Ölkə əhalisinin böyük hissəsi Fələstin məsələsinə həssas yanaşsa da, hakimiyyət son illərdə İsraillə münasibətləri inkişaf etdirib.
Rabat 2020-ci ildə İsraillə münasibətlərin normallaşdırılmasını nəzərdə tutan İbrahim razılaşmalarına qoşulub. Bunun qarşılığında ABŞ tərəfindən Fasın Qərbi Sahara məsələsində mövqeyinə dəstək verilib.
Mərakeş və İsrail arasında müdafiə, təhlükəsizlik və texnologiya sahələrində əməkdaşlıq da genişlənib. İsraildə yaşayan yəhudilərin əhəmiyyətli hissəsinin Fas mənşəli olması iki ölkə arasında tarixi əlaqələrin əsas elementlərindən biri kimi göstərilir.
Lakin bu yaxınlaşma Mərakeş daxilində və İslam dünyasında birmənalı qarşılanmır. Tənqidçilər hesab edirlər ki, İsraillə əməkdaşlıq ölkənin regional mövqeyinə və ictimai imicinə mənfi təsir göstərə bilər.
Avropa ilə münasibətlər və investisiya riski
Mərakeş son illərdə Avropa və Asiya şirkətləri üçün mühüm istehsal mərkəzlərindən birinə çevrilib. Ölkənin Avropaya coğrafi yaxınlığı, aşağı istehsal xərcləri və inkişaf edən infrastruktur imkanları xarici investorların diqqətini cəlb edib.
Xüsusilə avtomobil sənayesi, aviasiya, bərpa olunan enerji, logistika və liman layihələri üzrə milyardlarla dollarlıq investisiyalar həyata keçirilir.
Ölkədə inşa edilən Nador West Med limanı Aralıq dənizinin mühüm logistika mərkəzlərindən birinə çevrilmək məqsədi daşıyır. Kenitra sənaye zonasında Renault Group və Stellantis kimi şirkətlər fəaliyyət göstərir. Elektrikli avtomobil və batareya istehsalı sahəsində də yeni layihələr planlaşdırılır.
Bundan əlavə, Çinlə əməkdaşlıq çərçivəsində Tangier Tech City kimi texnologiya və sənaye layihələri inkişaf etdirilir. Aviasiya sektorunda isə Airbus, Boeing və digər beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq mövcuddur.
Ekspertlər hesab edirlər ki, Mərakeşin əsas üstünlüyü Avropa, Afrika və Amerika bazarlarına çıxış imkanlarıdır. Lakin siyasi risklərin artması bəzi investorların alternativ ölkələrə yönəlməsinə səbəb ola bilər.
Mərakeşin qarşısında duran seçim
Mərakeş rəhbərliyi İsraillə yaxınlaşmanın ABŞ və regional məsələlərdə diplomatik üstünlüklər yaradacağını düşünür. Xüsusilə Qərbi Sahara məsələsində Vaşinqtonun dəstəyi Rabat üçün mühüm amil hesab olunur.
Bununla yanaşı, Avropa ilə münasibətlərin pisləşməsi ölkənin iqtisadi maraqlarına zərər vura bilər. İspaniya, Fransa, Almaniya, İtaliya və Niderland kimi ölkələr Mərakeşin əsas iqtisadi tərəfdaşları sırasında yer alır.
Analitiklər bildirirlər ki, Mərakeş üçün əsas prioritet xarici investisiyaları qorumaq, sənayeləşməni davam etdirmək və yeni iş yerləri yaratmaqdır. Buna görə də Rabatın xarici siyasətdə balansı qoruması ölkənin gələcək iqtisadi inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mərakeşin qarşıdakı dövrdə İsraillə münasibətlərini necə idarə edəcəyi, eyni zamanda Avropa ilə strateji əlaqələrini qoruyub-qorumayacağı ölkənin beynəlxalq mövqeyinə təsir edən əsas amillərdən biri olacaq.