BAKI,VOA
ABŞ Milli Antiterror Mərkəzinin direktoru Co Kentin istefası Amerika təhlükəsizlik qurumları daxilindəki ciddi çatı üzə çıxarıb. Bəs bu keçmiş əsgər, iştirak etdikləri müharibələrə yenidən nəzər salan bir nəsil veteranın xəyal qırıqlığının təcəssümüdür mü?
Milli Antiterror Mərkəzinin direktoru Co Kentin istefası Konqresdə bir çoxları üçün şok effekti yaradıb. Əvvəllər Prezident Donald Trampın ən böyük tərəfdarlarından biri olan Kent, "Amerikanı Yenidən Möhtəşəm Et" (MAGA) hərəkatını müdafiə edən Amerika əsgərinin ruhunu təmsil edirdi. Lakin bu istefa ABŞ ordusunda xidmət etmiş və Conu tanıyanlar üçün gözlənilməz deyildi. Əslində, məsələ "Yaşıl Beretlilər" kimi tanınan xüsusi təyinatlı qüvvələrin keçmiş əsgəri və Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (MKİ) keçmiş yarımhərbi üzvü olan bu şəxsin istefa verib-verməyəcəyi deyil, bunu nə vaxt edəcəyi idi.
Həm nizami orduda, həm də xüsusi təyinatlılar arasında ən yaxın dostlarının və həmkarlarının həyatına son qoyan "bitməyən müharibələrdən" məyus olan veteranların sayı günü-gündən artır. Kent üçün bu durum daha ağrılı idi; o, özü kimi xüsusi təyinatlı olan həyat yoldaşını İŞİD-lə müharibədə itirib. Kent bu gün həmin müharibənin və İrana qarşı hazırkı hücumun müəyyən hissələrinin İsrail tərəfindən planlaşdırıldığını iddia edir.
Kentin karyerası və onun sonradan formalaşan hərbi baxışları "Terrorla Mübarizə" nəslinin düşüncə tərzini anlamaq və istefasının administrasiya dəhlizlərində yaratdığı dramatik dönüşü işıqlandırmaq baxımından müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.
Kent də bir çox vətənpərvər Amerika hərbçi ailələrinin övladları kimi Hollivud filmlərindən və düşmən xətləri arxasına sızan xüsusi təyinatlıların real hekayələrindən təsirlənmişdi. Xüsusi təyinatlı qüvvələr həm müharibə, həm də sülh dövründə ən çətin və təhlükəli rolları icra edirlər. Nizami qoşunların media tərəfindən işıqlandırılan fəaliyyətindən uzaqda, Kent kimi adamlar düşmən ərazisində az sayda qüvvə ilə, nizami bölmələrin ehtiyac duyduğu infrastruktur olmadan vuruşurdular. Bu isə Əfqanıstan dağlarında, Yəmən, Suriya və İraq səhralarında kiçik qruplar şəklində tam təcrid olunmuş vəziyyətdə uzun müddət qalmaq demək idi.
Kent əvvəlcə "Yaşıl Beretlilər"ə, daha sonra xüsusi əməliyyatlara çevik reaksiya qüvvəsi olan "Reyncers"ə (Rangers) qoşulub, daha sonra isə MKİ-nin yarımhərbi bölməsinə keçib. Bu bölmələr kəşfiyyat orqanları ilə ordu arasında əksər hərbi və siyasi dairələrin xəbərsiz olduğu məxfi əməliyyatların kəsişmə nöqtəsidir. Məhz bu tapşırıqlar Kent kimi bir çoxlarını iştirak etdikləri müharibələrin faydalılığı və həqiqəti barədə düşünməyə sövq etdi. Onlar onlarla İŞİD və Əl-Qaidə üzvünü öldürməkdən çəkinməsələr də, eyni zamanda bu əməliyyatların siyasi məqsədini və son qayəsini sorğulayırdılar.
Kent həyat yoldaşını Suriyada baş verən partlayışda itirdikdən sonra (həyat yoldaşı Birgə Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığının - JSOC üzvü idi), ABŞ-ın Suriyada niyə terror qruplaşması hesab etdiyi tərəfləri dəstəklədiyini sorğulamağa başladı. O, bir çox proqramlarda ABŞ-ın Suriyada "səhv tərəfi" dəstəklədiyini açıq şəkildə bəyan edirdi. O, bu düşüncələrində tək deyildi; bir çox yüksək rütbəli "Yaşıl Beretlilər" və "Dəniz Pişikləri" (Seals) üzvləri də ABŞ qüvvələrinin Suriya və İraqda qalma səbəbini sual altına qoyurdular.
Bu şəxslər arasında Kentin rəhbəri - hazırkı Milli Kəşfiyyat direktoru, habelə tanınmış podkastçılar Şon Rayan və Matt Merfi də var. Bir çox xüsusi təyinatlı sonradan müharibə qərarlarına təsir etmək üçün siyasətə atılıblar.
Siyasətə keçid
Prezident Tramp bu yaxınlarda Silvestr Stallone və Mel Gibsonu özünün Hollivud elçiləri təyin edib. Tramp 1980-ci illərdə "Rembo" obrazının onun ilham mənbələrindən biri olduğunu qeyd etmişdi. Unutmaq olmaz ki, Prezident Ronald Reyqan da Ağ Evdə əfqan mücahidləri ilə görüşərkən "Rembo ruhunu" xatırlatmışdı.
"Rembo-3" filmi xüsusi təyinatlı bir əsgərin əfqanlara Sovet işğalına qarşı kömək etməsindən bəhs edir. Həm Tramp, həm Reyqan, həm də bir çox xüsusi təyinatlı veteranlar üçün Rembo eyni zamanda həm Amerika qəhrəmanlığının, həm də xəyanətin rəmzidir. Bu əsgərlər hiss edirlər ki, onlar müharibələrə göndərilib istismar olunublar, sonra isə unudularaq taleyin ümidinə buraxılıblar. Onların çoxu bu "səhvi düzəltmək" üçün siyasətə üz tutur. Kent də dəfələrlə bu mövzunu vurğulayıb.
Kent Trampın açıq dəstəyinə baxmayaraq, iki dəfə Konqres seçkilərində məğlub olub. Tramp onu ölkənin ən mühüm kəşfiyyat vəzifələrindən birinə seçərkən bildirdi ki, Kent 12-dən çox döyüş missiyasında iştirak etdiyi üçün bu vəzifəyə tarixin ən səlahiyyətli namizədi ola bilər.
Məsələnin mahiyyəti də məhz budur: Kent indi çıxıb deyir ki, İrana qarşı müharibə bir yalandır, səhv kəşfiyyat məlumatlarına əsaslanır və ABŞ-ın milli maraqlarına xidmət etmir, əksinə İsrail Trampı bu müharibəyə sürükləyib.
O bildirir ki, özünün, həyat yoldaşının və minlərlə başqasının İraq və Əfqanıstanda fəda etdiyi həyatlar aldadıcı vədlər altında qurban verilib. Burada da o tək deyil; onun rəhbəri Tulsi Qabbard, sələfi Kristofor Miller, Maykl Valts və Maykl Flin kimi Tramp tərəfdarları da İrana qarşı müharibənin həqiqi mahiyyətini şübhə altına alıblar. Flin bildirib ki, İranı hərbi müharibədən ziyarə iqtisadi müharibə ilə daha effektiv şəkildə zərərsizləşdirmək olardı. Kent kimi keçmiş xüsusi təyinatlı və Trampa yaxın şəxs olan Erik Prins isə bunun "Amerikanın deyil, İsrailin müharibəsi" olduğunu deyib.
Əsas məqam budur ki, Suriya, İraq və Əfqanıstanda vuruşanların böyük bir qismi siyasətçilərin yalan danışdığına inanır. Etiraz edən, lakin siyasətə qarışmayan Vyetnam müharibəsi nəslindən fərqli olaraq, Kent, Qabbard və Prins kimi kişilər və qadınlar bu gün siyasətin ön və ya arxa cəbhəsində dayanırlar. Qabbard istefa siyahısında növbəti şəxs ola bilər, çünki o da İsrailin ən sərt tənqidçilərindən biridir. Amerika Rembo kimi müharibə keçmişi olan qəhrəmanlarını sevir və onlar müharibəni şübhə altına alanda, bu səslərə mütləq qulaq asılacaq.