Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri son onillikdə terror və zorakı ekstremizmlə mübarizədə Yaxın Şərq üçün alternativ və sistemli model formalaşdıran nadir dövlətlərdən biri kimi çıxış edir. Əmirliklərin yanaşması klassik təhlükəsizlik və hərbi tədbirlərlə məhdudlaşmır; əksinə, ideoloji, sosial və institusional müstəviləri eyni vaxtda əhatə edən çoxqatlı strategiyaya əsaslanır.

Ağ Evə qayıdan Donald Tramp “Amerika hər şeydən öncə” kursunu bu dəfə daha sərt və kompromissiz şəkildə həyata keçirməyə başlayıb. Vaşinqton artıq İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış beynəlxalq rolundan nəzərəçarpacaq dərəcədə uzaqlaşaraq, qlobal sistemdə özünü fərqli mövqedə yerləşdirir. ABŞ-ın 66 beynəlxalq təşkilatdan, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilə əlaqəli 31 qurumdan çıxmaq qərarı sıradan inzibati addım deyil. Bu, Vaşinqtonun beynəlxalq sistemdəki yerini yenidən müəyyənləşdirmək və xarici öhdəlikləri daxili prioritetlər naminə azaltmaq niyyətinin açıq bəyanıdır — hətta bu addım çoxtərəfli institutların zəifləməsi bahasına başa gəlsə belə.

İranda kütləvi etirazların fonunda ölkənin ali rəhbəri Ayətullah Əli Xamenei bazar etirazçıları ilə “iğtişaşçıları” ayırmağa çalışaraq, bazar tacirlərini İslam Respublikasının “ən sadiq təbəqələrindən biri” adlandırıb. Lakin Tehranın Böyük Bazarında davam edən etirazlar və təhlükəsizlik qüvvələrinin gözyaşardıcı qaz tətbiqi bu ritorikanın reallıqla üst-üstə düşmədiyini göstərir. Xameneinin çıxışı tarixi kontekstdə təsadüfi deyil. Bazar tacirləri 1979-cu il inqilabında mühüm rol oynayıb və onilliklər ərzində rejimin əsas sosial dayaqlarından biri kimi çıxış edib. Lakin son 20 ildə baş verən siyasi-iqtisadi dəyişikliklər bu ənənəvi sədaqəti ciddi şəkildə sarsıdıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya neftinin daşınması ilə əlaqəli tankerlərin ələ keçirilməsi qərarını verib və Rusiyaya qarşı “sarsıdıcı sanksiyalar” paketinin irəlilədilməsini təsdiqləyib. Mənbələrə görə, bu addımlar Ağ Evin rəhbərinin Rusiya Prezidenti Vladimir Putin ilə bağlı artan məyusluğu fonunda atılıb. ABŞ administrasiyasında Putinin Ukraynadakı müharibənin dayandırılması yolunda əsas maneə kimi qəbul edildiyi bildirilir. Vaşinqton bu tədbirləri Moskvaya sülh yolu ilə həll üçün vaxtın azaldıldığına dair açıq siqnal kimi dəyərləndirir. Ağ Ev hesab edir ki, Rusiya tərəfi danışıqları qəsdən uzadır.

Qrenlandiyanın Şimal qütb dairəsi üzərində yerləşməsi onu dünyanın ən böyük adası kimi təhlükəsizlik strategiyalarının əsas elementinə çevirir.Artan beynəlxalq gərginlik, iqlim dəyişikliyi və qlobal iqtisadiyyatda baş verən transformasiyalar Qrenlandiyanı dünya ticarəti və təhlükəsizliyi ilə bağlı müzakirələrin mərkəzinə gətirib. ABŞ prezidenti Donald Tramp mineral ehtiyatlarla zəngin olan və Arktika ilə Şimali Atlantik üzərindən Şimali Amerikaya aparan marşrutların qorunmasında mühüm rol oynayan bu adaya ölkəsinin nəzarətini təmin etməyə çalışır.

Avropa İttifaqının rəsmi şəxsləri və diplomatları ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyasının Qrenlandiyaya nəzarət cəhdlərinə qarşı mümkün cavab addımlarını müzakirə edir. Mənbələrin bildirdiyinə görə, Brüsseldə paralel şəkildə bir neçə ssenari üzərində iş aparılır. Müzakirə edilən variantlardan biri Qrenlandiyaya Avropa İttifaqı tərəfindən ayrılan maliyyə vəsaitinin əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasını nəzərdə tutur. Avropa Komissiyasının layihəsinə əsasən, uzunmüddətli büdcə çərçivəsində xərclərin iki dəfədən çox artırılması planlaşdırılır. 2028-ci ildən başlayaraq yeddi illik dövr üçün təxminən 530 milyon avro ayrılması müzakirə mövzusudur.

Etirazlar Tehranda, xüsusilə “Böyük Bazar” ərazisində genişlənib. Tacirlərin ardıcıl ikinci gündür tətili davam edir, zərgərlik, parça və xalça bölmələrində mağazalar bağlanıb. “15 Xordad” meydanı və zərgərlər bazarı ətrafında metal qapıların endirildiyini göstərən foto və videolar yayılıb; bazara aparan keçid və küçələrdə gücləndirilmiş təhlükəsizlik tədbirləri müşahidə olunur.

ABŞ-ın Qrenlandiyaya marağı son illərdə, xüsusilə Donald Trampın prezidentliyi dövründə açıq şəkildə gündəmə gəlsə də, bu marağın kökləri İkinci Dünya müharibəsi və Soyuq müharibə dövrünə qədər uzanır. Qrenlandiya bu gün yalnız böyük bir ada deyil, Arktikanın təhlükəsizlik, hərbi-strateji və geosiyasi mərkəzlərindən biri kimi qiymətləndirilir. ABŞ-ın Qrenlandiyadakı mövcudluğunun hüquqi əsası 9 aprel 1941-ci ildə Vaşinqtonda imzalanan Qrenlandiya üzrə Müdafiə Sazişi ilə qoyulub. Bu sənəd Danimarkanın ABŞ-dakı səfiri Henrik Kaufmann tərəfindən, Kopenhagendəki hökumətin razılığı olmadan imzalanmışdı. Saziş ABŞ-a Qrenlandiyada sərbəst hərbi fəaliyyət, baza qurmaq və infrastrukturu təkbaşına idarə etmək imkanı verirdi.

ABŞ-da Venesuela Prezidenti Nikolas Maduronun zorla saxlanılması, Vaşinqtonun Venesuela üzərində “müvəqqəti idarəetmə” ritorikası və qonşu ölkələrə mümkün güc tətbiqinə dair eyhamlar ABŞ-ın regiona yanaşmasında kəskin dönüşü göstərir. Donald Tramp administrasiyası bu addımları narkotik ticarəti və “narko-terrorizm”lə mübarizə çərçivəsində əsaslandırır. Bununla belə, baş verənlər Birləşmiş Millətlər Təşkilatının çərçivəsindən kənar güc tətbiqi ilə bağlı presedent müzakirələrini gücləndirir və regionda təhlükəsizlik balansına dair suallar yaradır.

İran İslam Respublikasının Ali Rəhbəri Əli Xamenei şənbə günü bəyan edib ki, “iğtişaş törədənlərə son qoyulmalıdır”. Bu, ölkədə bir həftədən artıqdır davam edən genişmiqyaslı etiraz dalğasından sonra onun ilk açıq mövqeyidir. Bu bəyanatlar geniş şəkildə təhlükəsizlik orqanlarına etirazçılara qarşı gücdən istifadə etmək üçün birbaşa səlahiyyət verilməsi kimi qiymətləndirilib. Bu isə zorakılığın artdığı, müxtəlif vilayətlərdə ölənlərin olduğu və yüzlərlə etirazçının saxlanıldığı bir vaxta təsadüf edir.

Kitablardan yox, şəxsi təcrübədən öyrəndim. Uşaq vaxtı kəndin kənarında inək otararkən itlərlə davranmağın ilk dərslərini aldım. Mal-qaranı otlaqlara aparanda uzaqdan arıq itlər görünərdi. Özlərini güclü və qorxunc göstərər, hürər, dişlərini qıcıdar, sanki dünyanı dağıdacaqlarmış kimi davranardılar. Biz onlara daş atardıq və tezliklə anlayardıq ki, ən böyük səhvi etmişik. Çünki onlara baxan kimi, əsl istədiklərini -diqqəti - vermiş olurduq. İtlər bizim onları eşitdiyimizi görəndə daha da azğınlaşır, hürmələri artırdı.

Dünya hər il yanvar ayının ilk gününün ilk anlarında, gecəyarısı köhnə ilin başa çatmasını və yeni miladi ilin başlamasını qeyd edir. Bu, bütün dünyada ən geniş yayılan və tanınan bayramlardan biri olan Milad (Qriqorian) Yeni ili kimi tanınır. Lakin “Yeni il” anlayışı təkcə miladi təqvimlə məhdudlaşmır. Dünyanın müxtəlif xalqları və cəmiyyətləri özlərinə məxsus təqvimlərə əsaslanan yeni illərini qeyd edirlər. Hər birinin öz vaxtı, mərasimləri, inancları və simvolik mənaları vardır. Bu bayramların bəziləri qədim dini və mənəvi ənənələrə söykənir, digərləri isə əkinçilik dövrləri, astronomik hadisələr və ya təbiətin yenilənməsi ilə bağlıdır. Bütün bu müxtəliflik yeni başlanğıcların, ümidin və yenilənmənin bəşəri simvolu kimi çıxış edir və insan irsinin zənginliyini əks etdirir.