BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Dörd ildən artıqdır davam edən Rusiya-Ukrayna müharibəsi təkcə regionla məhdudlaşmır. Məlumatlara görə, bu münaqişə minlərlə Afrika gəncini də təsiri altına alıb və onlar özləri ilə birbaşa əlaqəsi olmayan döyüşlərdə iştirak etməyə məcbur qalıblar.
The New York Times qəzetinin məlumatına görə, minlərlə afrikalı gənc Ukrayna ərazisində Rusiya ordusunun tərkibində döyüşür və onlardan bəziləri artıq həlak olub.
Bu tendensiya ciddi suallar doğurur. Coğrafi baxımdan Afrika münaqişə zonasından minlərlə kilometr uzaqda yerləşir. Siyasi baxımdan isə qitə ölkələrinin əksəriyyəti müharibəyə neytral yanaşır. Buna baxmayaraq, minlərlə gənc necə olur ki, bu müharibəyə cəlb olunur?
Aldatma və cəlbetmə mexanizmi
Məlumatlara əsasən, bəzi gənclər könüllü şəkildə muzdlular kimi döyüşlərə qatılır. Lakin çoxu Rusiyada mülki iş vədləri ilə aldadılır. Onlara mühafizəçi, aşpaz və ya texniki işçi kimi işlər təklif olunur, lakin ölkəyə çatdıqdan sonra döyüşlərə göndərilirlər.
Bu prosesdə əsas rolu etibarsız vasitəçi şəbəkələr oynayır. Bu “şirkətlər” özlərini turizm və ya işə düzəltmə agentlikləri kimi təqdim edir və sosial şəbəkələr üzərindən reklam aparırlar. Gənclərlə bağlanan müqavilələrin isə rus dilində olması onların şərtləri başa düşməsini çətinləşdirir.
Reklamlarda aylıq 3 min dollar maaş, əlavə olaraq 18 min dollara qədər bonus və 6 ay ərzində Rusiya vətəndaşlığı vəd olunur.
Rəqəmlər və faktlar
Dəqiq statistika olmasa da, ən azı 9 Afrika ölkəsində oxşar halların qeydə alındığı bildirilir. Məsələn:
Keniyada təxminən 1000 nəfərin Rusiyaya gedərək Ukraynada döyüşlərə cəlb olunduğu bildirilir
Onlardan yalnız 30 nəfərin sağ qayıtdığı qeyd olunur
Bu faktlar bir çox Afrika ölkəsində ciddi narahatlıq yaradıb və hökumətlər nəzarət tədbirlərini gücləndirməyə başlayıb.
Niyə bu tələyə düşürlər?
Analitiklər bu fenomeni iki əsas səbəblə izah edir:
Rusiyanın əlavə canlı qüvvəyə ehtiyacı – Müharibənin uzanması və itkilərin artması səbəbilə
Afrikada iqtisadi çətinliklər – Yüksək işsizlik və yoxsulluq gəncləri riskli təkliflərə açıq edir
Afrika dünyada ən sürətlə artan gənc əhaliyə malikdir və iş imkanlarının məhdudluğu xaricdə iş vədlərini cəlbedici edir.
Keniyalı senator Okiya Omtatah vəziyyəti belə təsvir edib:
“Bu gün Mombasaya ‘Qərbdə qul tələb olunur’ yazılmış gəmi gəlsə, boş yer qalmaz.”
Rəsmi mövqelər
Rusiya tərəfi isə bu iddiaları rədd edir. Xarici işlər naziri Sergey Lavrov bildirib ki, Ukraynadakı əməliyyatlarda xarici vətəndaşlar iştirak edir, lakin onlar könüllüdür və hər şey qanun çərçivəsində baş verir.
Kremlin sözçüsü Dmitry Peskov isə afrikalıların aldadılması ilə bağlı hallardan xəbərsiz olduqlarını deyib.
Buna qarşılıq, Ukraynanın Cənubi Afrikadakı səfiri Oleksandr Shcherba Rusiyanı iş axtaran afrikalıları istismar etməkdə ittiham edib.
Hansı ölkələr təsirlənib?
Məlumatlara görə, kimi Keniya, Tanzaniya, Zambiya, Cənubi Afrika, Nigeriya, Qana, Toqo, Botsvana, Mali kimi ölkələrdə saxta iş adı ilə cəlbetmə halları qeydə alınıb.
Afrika hökumətləri nə edir?
Bir sıra Afrika ölkələri artıq tədbirlər görməyə başlayıb:
Keniya Rusiyaya iş üçün gedən gənclərə nəzarəti gücləndirib
Cənubi Afrika vətəndaşlarının geri qaytarılması üçün Rusiya ilə danışıqlar aparır
Nigeriya və digər ölkələr vətəndaşlarına xəbərdarlıq edib
Keniyanın xarici işlər naziri Rusiyaya səfər edərək bu məsələni müzakirə edib və Moskvanın keniyalıların hərbi xidmətə cəlb olunmaması ilə bağlı razılıq verdiyi bildirilib.
Problem davam edir
Buna baxmayaraq, əsas səbəblər – işsizlik, yoxsulluq və xaricdə iş axtarışı – qalmaqda davam edir. Bu isə o deməkdir ki, minlərlə gəncin bu cür “ölüm tələlərinə” düşməsi riski hələ də yüksək olaraq qalır.
Ümumilikdə, bu proses müasir müharibələrin yalnız cəbhə xəttində deyil, sosial-iqtisadi zəifliklər üzərindən də aparıldığını göstərir.