ABŞ və İran arasında Anlaşma Memorandumunun müddətinin başa çatmasına baxmayaraq, Tehran əsas şərtlərini dəyişmir. İran razılaşmanın uzadılmasından çox, onun icrası və təhlükəsizlik təminatlarına diqqət yetirir. Tehran ABŞ-ın dəniz blokadasının aradan qaldırılmasını əsas tələblərdən biri hesab edir. Sanksiyaların yumşaldılması və dondurulmuş aktivlərin açılması da İranın iqtisadi tələbləri sırasındadır. Hörmüz boğazının açılması məsələsi də danışıqların əsas mövzularından biri olaraq qalır.

ABŞ-ın maliyyə naziri Skott Bessent İranın aktivlərinin bütün dünyada axtarıldığını açıqlayıb. O bildirib ki, bu vəsaitlərin İran xalqının istifadəsinə yönəldilməsi nəzərdə tutulur. Nazir prosesin detalları barədə əlavə məlumat verməyib. Ötən həftə Donald Tramp dondurulmuş İran aktivlərindən Hörmüz boğazında dəymiş ziyanın ödənilməsi üçün istifadə olunacağını açıqlamışdı. Tehran bu bəyanatı kəskin şəkildə pisləyib. İran və ABŞ arasında maliyyə aktivləri ilə bağlı gərginlik davam edir. Məsələ beynəlxalq gündəmin əsas mövzularından biri olaraq qalır.

İran Hörmüz boğazı ilə bağlı yeni xəbərdarlıq edib. Tehran bildirib ki, dondurulmuş İran aktivlərindən istifadə edən ölkə və şirkətlər boğazdan keçə bilməyəcək. Xatəmül-Ənbiya Mərkəzi Qərargahı Trampın təklifini qanunsuz adlandırıb. İran bu addımın beynəlxalq hüquqa zidd olduğunu bəyan edib. Rəsmi Tehran Vaşinqtonu bölgədə gərginliyi artırmaqda ittiham edib. ABŞ tərəfi açıqlamalara hələlik cavab verməyib. Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik davam edir.

ABŞ Maliyyə naziri Skott Bessent dondurulmuş İran vəsaitlərinin ABŞ ərzaq və dərman məhsullarının alınmasına yönləndiriləcəyini bildirib. O, prosesin ABŞ Maliyyə Nazirliyinin nəzarəti altında həyata keçiriləcəyini deyib. Bessent vəsaitlərin Qətər vasitəsilə idarə oluna biləcəyini qeyd edib. İran tərəfi isə belə öhdəlikləri qəbul etmədiyini bildirir. Açıqlama ABŞ–İran maliyyə danışıqları fonunda verilib.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens İranın dondurulmuş aktivləri ilə bağlı yeni mexanizm təklif edildiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, vəsaitlərin istifadəsinə ABŞ və Qətər nəzarət edə bilər. Məqsəd həmin pulların terror fəaliyyətlərinə yönəlməsinin qarşısını almaqdır. Vens qeyd edib ki, vəsaitlər İran xalqı üçün ərzaq alışına yönəldilə bilər. Təklifdə ABŞ-dən buğda və qarğıdalı alınması da nəzərdə tutulur. Plan Qətər tərəfinin iştirakı ilə hazırlanıb. Danışıqların tərkib hissəsi kimi bu məsələ müzakirə olunur.

Həməd bin Xəlifə Universitetinin ictimai siyasət üzrə professoru Sultan Bərakətin fikrincə, İran ABŞ-la danışıqlarda getdikcə daha inamlı mövqe nümayiş etdirir. Ekspert hesab edir ki, zaman artıq Vaşinqtonun deyil, Tehranın xeyrinə işləyir. Onun sözlərinə görə, danışıqlarda maliyyə məsələləri, xüsusilə İranın xaricdə dondurulmuş aktivləri hələ də gündəmdədir. Bununla belə, Bərakət qeyd edir ki, İran hazırda bu vəsaitlərə dərhal çıxışı həyati məsələ kimi görmür və Vaşinqtonun əvvəlki sərt tələblərindən tədricən geri çəkildiyini düşünür.

Doha Ali Təhsil İnstitutunun tədqiqatçısı Mühənnəd Səllum hesab edir ki, Vaşinqton və Tehran arasında aparılan danışıqlarda ən mürəkkəb məsələlərdən biri ABŞ-da saxlanılan milyardlarla dollarlıq İran aktivləridir. Ekspertin fikrincə, İran yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları ilə bağlı güzəştlərə gedəcəyi təqdirdə, bunun qarşılığında konkret iqtisadi fayda əldə etmək istəyir. Səllum qeyd edir ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp hərbi qarşıdurmadan daha çox təzyiq yolu ilə razılaşmaya nail olmağa üstünlük verir. Bununla yanaşı, ekspert Tehranın ABŞ administrasiyasına tam etibar etməməsinin müəyyən tarixi səbəblərinin olduğunu da vurğulayıb.

İran nümayəndə heyəti Dohada ABŞ-İsrail müharibəsinin dayandırılmasına yönəlmiş diplomatik proses çərçivəsində mühüm məsələləri müzakirə edir. Əsas diqqət Hörmüz boğazına nəzarət və yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarına yönəlib. Heyətdə İranın baş danışıqlarçısı Məhəmməd Baqir Qalibaf, xarici işlər naziri Abbas Əraqçi və Mərkəzi Bank rəhbəri Əbdül-Nasir Himməti iştirak edir. Mərkəzi Bank rəhbərinin iştirakı dondurulmuş İran aktivlərinin azad edilməsi məsələsinin müzakirədə olduğunu göstərir və bu məsələ gələcək yekun razılaşma memorandumuna daxil ediləcək.