Yaxın Şərqdə ABŞ ilə İran arasında artan gərginlik hərbi qarşıdurmadan kənara çıxaraq enerji marşrutları və strateji boğazlar üzərində geosiyasi rəqabəti yeni mərhələyə daşıyıb. Analitiklər hesab edirlər ki, Vaşinqton İranın Hörmüz boğazı üzərindəki təsir imkanlarını zəiflətmək üçün alternativ ixrac marşrutları formalaşdırmağa çalışır.

İran İslamabad Anlaşma Memorandumu üzrə öhdəliklərinin icrasını dayandırdığını açıqlayıb. Qərarı xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi elan edib. O, ABŞ-ı memorandum çərçivəsindəki öhdəlikləri pozmaqda ittiham edib. İran rəsmisinin sözlərinə görə, ABŞ hücumları davam etdiyi üçün Tehran da sazişin icrasını dayandırıb. Qəribabadi İranın hazırda ölkənin müdafiəsi ilə məşğul olduğunu bildirib. Memorandumun nə vaxta qədər dayandırılacağı açıqlanmayıb. Sənədin yenidən icrasına başlanılması üçün tələb olunan şərtlər də məlum deyil. ABŞ tərəfi İranın qərarına hələlik münasibət bildirməyib.

İranın cənubundakı Bəndər Abbas şəhəri və Qeşm adası yaxınlığında partlayış səsləri eşidilib. Mehr xəbər agentliyi hadisə barədə məlumat yayıb. İlkin məlumatlara görə, mülki əhali arasında itki olmayıb və infrastruktura zərər dəyməyib. Hadisə ABŞ ilə İran arasında artan gərginlik fonunda baş verib. İran tərəfi son günlərdə cənub sahillərinə hücumlar edildiyini bildirib. Bəndər Abbas və Qeşm adası Hörmüz boğazına yaxın yerləşdiyi üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Bölgədəki vəziyyət beynəlxalq enerji təhlükəsizliyi baxımından diqqətlə izlənilir.

ABŞ və İsrailin 2026-cı ilin əvvəlində İranla yaşadığı hərbi qarşıdurmanın ardından Yaxın Şərqin ən mühüm enerji keçid məntəqələrindən biri olan Hörmüz boğazı yenidən beynəlxalq siyasətin mərkəzinə çevrilib. Analitiklər hesab edirlər ki, Tehran son illərdə yalnız hərbi deyil, həm də hüquqi, iqtisadi və geosiyasi mexanizmlər vasitəsilə boğaz üzərində təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışır.

İran ABŞ ilə hər hansı sülh razılaşmasında Hörmüz boğazının idarəsini təslim etməyəcəyini açıqlayıb. Memorandum yalnız müharibə bitdikdən sonra boğazda gəmiçilik fəaliyyətinin bərpasını nəzərdə tutur. Dövlət mediası Qərb mediasında yayılan məlumatları təkzib edib. İranın mövqeyi Hörmüz boğazının strateji idarəsini qorumaqdır. Memorandumun məqsədi bütün cəbhələrdə müharibəni sona çatdırmaqdır. Bu addım regionda sabitliyin güclənməsinə xidmət edir. İdarəetmənin təslim edilməməsi İranın müstəqillik və suverenlik prinsiplərini təsdiqləyir. Mövcud razılaşma yalnız sülh və təhlükəsizlik çərçivəsində hərəkət etmək üçündür.

Rusiya ABŞ və İranı yenidən hərbi qarşıdurmadan yayınmağa çağıraraq dialoqu davam etdirməyin vacibliyini vurğulayıb. Moskva İranın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatının çıxarılması prosesində yardım etməyə hazır olduğunu açıqlasa da, bu təşəbbüsü tərəflərə məcbur etmədiyini bildirib.

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu Livandakı hərbi əməliyyatlarla bağlı yeni açıqlama verərək atəşkəs dövründə yüzlərlə Hizbullah üzvünün öldürüldüyünü iddia edib. Açıqlama İsrail–Livan xəttində son həftələrdə müşahidə olunan gərginlik və davam edən hava hücumları fonunda səsləndirilib. Bununla yanaşı, təqdim olunan rəqəmlərin müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənmədiyi vurğulanır. Müşahidəçilər qeyd edirlər ki, müharibə şəraitində tərəflərin itkilərlə bağlı açıqlamaları fərqli ola və əlavə təsdiq tələb edə bilər.

İsrail–Livan sərhədində hərbi vəziyyət daha da mürəkkəbləşir. Hizbullah Livanın cənubunda yerləşən Litani çayı ətrafında İsrail qüvvələri ilə qarşıdurmaya girdiyini və bir sıra hərbi mövqeləri raket və artilleriya zərbələri ilə hədəfə aldığını açıqlayıb. Son günlər bölgədə pilotsuz uçuş aparatları, hava hücumları və təxliyə çağırışları ilə müşayiət olunan hadisələrin artması sərhəd xəttində yeni eskalasiya ehtimallarını gündəmə gətirib. Ekspertlər hesab edirlər ki, qarşılıqlı hərbi əməliyyatların intensivləşməsi regional təhlükəsizlik vəziyyətinə daha geniş təsir göstərə bilər.

İranda aparılan son ictimai rəy sorğusu əhalinin böyük hissəsinin ABŞ-la danışıqlardan çox qarşıdurma xəttini dəstəklədiyini göstərir. Ekspertlər ABŞ prezidenti Donald Trampın son bəyanatlarını “nümayişkaranə və müstəmləkəçi ritorika” kimi qiymətləndirərək bunun İran cəmiyyətində mənfi reaksiyalara səbəb olduğunu bildirir.