Hörmüz boğazından keçən gəmilərin sayı son bir həftənin ən aşağı səviyyəsinə enib. Kpler məlumatlarına görə, çərşənbə axşamı boğazda cəmi 8 gəmi qeydə alınıb. Bu göstərici əvvəlki 10 günün gündəlik orta göstəricisi olan 12 gəmidən xeyli aşağıdır. Müqayisə üçün, İranın boğazı bağlamasından əvvəl bu marşrutdan gündə 130-140 gəmi keçirdi.

ABŞ-nin Strateji Neft Ehtiyatı 1983-cü ildən sonra ilk dəfə 300 milyon barreldən aşağı düşüb. ABŞ Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, ehtiyatların həcmi 298,7 milyon barrel təşkil edir. Ehtiyatların azalmasına pandemiya dövründə və Rusiya-Ukrayna müharibəsi zamanı həyata keçirilən böyük həcmli neft buraxılışları səbəb olub. Hörmüz boğazındakı gərginlik fonunda ABŞ 2026-cı ildə ehtiyatlardan əlavə 172 milyon barrel neft istifadə etməyi planlaşdırır. Strateji ehtiyatın ümumi tutumu 713,5 milyon barrel olsa da, hazırkı səviyyə son onilliklərin ən aşağı göstəricilərindən biridir. ABŞ Energetika Nazirliyi ehtiyatların təhlükəsiz minimum həddinin 70 milyon barrel olduğunu bildirib. Neft ehtiyatlarının azalması enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı müzakirələri artırıb.

İran və ABŞ arasında qarşıdurmanın yenidən kəskinləşməsi fonunda strateji diqqət nüvə proqramından Hörmüz boğazına yönəlib. Hazırkı mərhələdə əsas sual İranın uranı zənginləşdirib-zənginləşdirməyəcəyi deyil, Hörmüz boğazının beynəlxalq gəmiçilik üçün təhlükəsiz və fasiləsiz açıq qalıb-qalmayacağıdır. Münaqişənin əvvəlki mərhələsində diplomatik səylər İranın nüvə proqramı, uranın zənginləşdirilməsi səviyyəsi, beynəlxalq yoxlamalar, sanksiyaların yumşaldılması və Tehranın yeni məhdudiyyətləri qəbul edib-etməməsi ətrafında cəmləşirdi. Lakin hərbi əməliyyatların yenidən başlaması ilə strateji ağırlıq mərkəzi dəyişərək Hörmüz boğazına keçib.

İqtisadçı Kona Hak ABŞ ilə İran arasında davam edən qarşıdurmanın qlobal neft bazarı üçün ciddi risk yaratdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, müharibə başlayarkən dünya bazarında kifayət qədər neft ehtiyatı mövcud idi. Lakin 108 gün davam edən qarşıdurma ərzində bu ehtiyatlar əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Ekspert qeyd edib ki, hazırda bazarın mümkün təchizat pozuntularına qarşı dayanıqlığı əvvəlki dövrlə müqayisədə xeyli zəifləyib. O hesab edir ki, ehtiyatların azalması neft qiymətlərinin daha da yüksəlməsi riskini artırır. Bu vəziyyət qlobal inflyasiya və iqtisadi artım üçün əlavə təhlükələr yarada bilər. Kona Hak hazırkı şəraitdə enerji bazarının əvvəlkindən daha həssas olduğunu vurğulayıb. Onun fikirləri şəxsi iqtisadi qiymətləndirmə kimi təqdim olunub.

İranın xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi ABŞ-ı atəşkəsi pozmaqda ittiham edərək Tehranın Hörmüz boğazı üzərindəki suverenliyinin “sarsıdılmasına” imkan verməyəcəyini bildirib. İran rəsmisi strateji su yolunda hərbi təzyiqlərə qarşı sərt mövqe nümayiş etdirib. Ekspertlər isə xəbərdarlıq edirlər ki, Hörmüz boğazında gərginliyin artması qlobal enerji bazarları və beynəlxalq ticarət üçün ciddi risklər yarada bilər.

İran və ABŞ arasında Hörmüz boğazı ilə bağlı ilkin qeyri-rəsmi çərçivə sənədi hazırlandı; ticarət daşımaları əvvəlki səviyyəyə qaytarılacaq, ABŞ hərbi qüvvələrini geri çəkəcək.

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin rəhbəri Fatih Birol qlobal neft bazarının Hörmüz böhranı fonunda iyul və ya avqust aylarında “qırmızı zona”ya daxil ola biləcəyini xəbərdarlıq edib. Səbəb Yaxın Şərqdən ixrac həcmlərinin azalması və yay mövsümündə artan yanacaq tələbi ilə ehtiyatların tükənməsidir. Birol vəziyyətdən çıxış yolunu Hörmüz boğazının tam şəkildə açılmasında görür ki, bu su yolu müharibədən əvvəl dünya neft və qaz tədarükünün təxminən beşdəbirini təmin edirdi. IEA artıq mart ayında strateji ehtiyatlardan 400 milyon barel neftin bazara buraxılması barədə razılığa gəlmişdi, lakin bu ehtiyatlar tədricən azalır.

ABŞ və İran arasında Yaxın Şərqdə müharibənin dayandırılması ilə bağlı danışıqlarda yaranan dalan qlobal enerji bazarlarında narahatlığı artırıb. Diplomatik prosesdə irəliləyişin olmaması fonunda neft qiymətləri 3 faizdən çox bahalaşıb.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İran rəhbərliyinə çərşənbə axşamına qədər vaxt qoyaraq, Hörmüz boğazı açılmayacağı təqdirdə ölkənin bütün elektrik stansiyalarının və körpülərinin məhv ediləcəyini bəyan etməsi fonunda BMT Təhlükəsizlik Şurası strateji əhəmiyyətli su yolunun yenidən açılması üçün Rusiya və Çinin etirazları ilə mətni iki dəfə yumşaldılmış qərar layihəsini bu gün səsverməyə çıxarır.