#Beynəlxalq humanitar hüquq

2025-ci ildə dünyada 907 humanitar yardım əməkdaşı öldürülüb, yaralanıb və ya oğurlanıb. BMT-nin məlumatına görə, Qəzza ardıcıl üçüncü ildir yardım işçiləri üçün dünyanın ən təhlükəli bölgəsi olaraq qalır. BMT-nin Humanitar Məsələlərin Əlaqələndirilməsi Ofisinin (OCHA) açıqlamasına əsasən, ötən il 350 humanitar əməkdaş həyatını itirib. Onlardan 186-sı Qəzzada, 71-i isə Sudanda öldürülüb.

BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarı Folker Türk Beyrutdakı hücumla bağlı narahatlığını ifadə edib. O bildirib ki, hadisənin araşdırılması üçün Livana BMT missiyası göndərilib. Türk dağıdılmış yaşayış binasına baxışdan sonra beynəlxalq humanitar hüququn əsas prinsiplərinə əməl olunmadığını düşündüyünü deyib. O, həqiqətlərin üzə çıxarılmasının və münaqişənin humanitar nəticələrinin diqqətdə saxlanılmasının vacibliyini vurğulayıb. BMT rəsmisi mümkün cinayətlərin cəzasız qalmamalı olduğunu bildirib. O, məsul tərəfi konkret göstərməyib. Münaqişə tərəfləri açıqlamaya hələlik münasibət bildirməyiblər.

Bəhreyn İranın həyata keçirdiyi bildirilən bir neçə hava hücumunun qarşısının alındığını açıqlayıb. Ölkənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin raket və pilotsuz uçuş aparatlarını zərərsizləşdirdiyi bildirilib. Silahlı Qüvvələr vətəndaşları naməlum qalıqlardan uzaq durmağa çağırıb. Bəyanatda mülki şəxslərin və şəxsi mülkiyyətin hədəfə alındığı iddia olunub. Bəhreyn bu hərəkətləri beynəlxalq humanitar hüququn pozulması kimi qiymətləndirib. İran tərəfi məsələ ilə bağlı hələlik açıqlama verməyib. Bölgədə gərginlik davam edir.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai ABŞ-ı beynəlxalq humanitar hüququ pozmaqda ittiham edib. O bildirib ki, Vaşinqton mülki infrastrukturun hədəfə alınmasını nəzərdə tutan siyasət yürüdür. Bəqainin sözlərinə görə, bu, kollektiv cəzalandırma və qisasalma xarakteri daşıyır. İran rəsmisi belə hərəkətlərin beynəlxalq hüquqa əsasən müharibə cinayəti hesab oluna biləcəyini iddia edib. O, hərbi qulluqçuları qanunsuz əmrləri yerinə yetirməməyə çağırıb. Tehran beynəlxalq hüququn müdafiəsini davam etdirəcəyini bəyan edib. ABŞ isə bu açıqlamalara münasibət bildirməyib.

Amnesty International Livanın cənubunda İsrail tərəfindən həyata keçirildiyi bildirilən üç hava hücumu ilə bağlı müharibə cinayətləri üzrə araşdırma aparılmasını tələb edib. Təşkilatın məlumatına görə, mart ayında Tir, Sidon və Nəbatiyə rayonlarına endirilən zərbələr nəticəsində 12-si uşaq olmaqla 24 mülki şəxs həyatını itirib və ən azı 18 nəfər yaralanıb. Amnesty araşdırması zamanı İsrail qüvvələrinin beynəlxalq humanitar hüququ pozmuş ola biləcəyini göstərən faktlar əldə etdiyini bildirib. Təşkilat hücumlarda mülki və hərbi hədəflər arasında lazımi fərqin qoyulmadığını və mülki itkilərin qarşısının alınması üçün kifayət qədər tədbir görülmədiyini iddia edib. Amnesty nümayəndələri beynəlxalq ictimaiyyəti məsələ ilə bağlı tədbir görməyə və məsul şəxslərin araşdırılmasına çağırıblar. Təşkilat həmçinin İsrailə qarşı silah embarqosunun tətbiq olunmasını və hüquqi mexanizmlərdən istifadə edilməsini istəyib. Livan-İsrail arasında əldə olunan yeni razılaşmanın məsuliyyət məsələsini çətinləşdirə biləcəyi ilə bağlı da xəbərdarlıq edilib.

Qəzzada saxlanılan tibb işçiləri ilə bağlı yeni hüquqi və humanitar müzakirələr başlayıb. İsrailin hüquq müdafiə təşkilatlarından biri saxlanılan 14 həkimin dərhal azad edilməsini tələb edərək onların saxlanma şəraiti ilə bağlı ciddi iddialar irəli sürüb. Təşkilat həkimlərin ağır şəraitdə saxlanıldığını, tibbi xidmət və qida təminatında problemlərlə üzləşdiyini bildirib. Məsələ həm də müharibə şəraitində səhiyyə işçilərinin statusu və beynəlxalq humanitar hüququn tətbiqi baxımından diqqət çəkən mövzulardan birinə çevrilib. İsrail tərəfi isə saxlanılan şəxslərlə bağlı pis rəftar iddialarını qəbul etmədiyini açıqlayıb.

Dünyanın aparıcı müsəlman ölkələri İsrail Knessetinin işğal altındakı İordan çayının qərb sahilində fələstinlilərə qarşı ölüm hökmünün tətbiqinə imkan verən yeni qanun qəbul etməsini kəskin şəkildə pisləyib. Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, İordaniya, İndoneziya, Pakistan, Qətər, Türkiyə və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) xarici işlər nazirləri bu barədə birgə bəyanat yayıblar.