#Türkiyənin ilk yerli insansız KAAN təyyarəsi

1924-cü il martın 3-də Ankaradakı Türkiyə Böyük Millət Məclisi Osmanlı xilafətinin ləğv edilməsi və sonuncu xəlifə II Əbdülməcidin ölkədən çıxarılması qərarı ilə İslam dünyasını şoka saldı. Bu qərar sadəcə bir idarəetmə sisteminin dəyişməsi deyil, altı əsrdən çox davam edən bir irslə məcburi qopuş idi. Bir çoxları bu gün bu reallığı qəbul etməsə də, Osmanlı xilafəti İslam birliyinin rəmzi, bütün ümmətin siyasi və hərbi gücü idi.

Türkiyənin yeni nəsil reaktiv təlim təyyarəsi HÜRJET-in İspaniyaya ixracı ilə qazanılan uğur zəncirinə yeni bir halqa əlavə olunur. Türk Aviasiya və Kosmos Sənayesi (TUSAŞ) tərəfindən hazırlanan HÜRJET təyyarələri ilə yanaşı, onun HAVELSAN tərəfindən hazırlanan "Tam Tapşırıq və Uçuş Təlim Simulyatoru" da beynəlxalq bazara çıxır.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın 22 il fasilə ilə gerçəkləşdirdiyi HAVELSAN ziyarətləri ölkənin müdafiə sənayesindəki milli dönüşümün ən bariz göstəricisinə çevrilib. Bu müddət ərzində Türkiyə müdafiə sənayesi sadəcə "montajçı" və "lisenziyalı istehsalçı" statusundan çıxaraq, öz layihələrini dizayn edən və dünyaya texnologiya ixrac edən bir güc mərkəzinə çevrilib. Bu transformasiyanın əsası 2004-cü ildə qəbul edilən və "hazır alış" əvəzinə "yerli istehsal" modelini ön plana çıxaran tarixi qərarlarla qoyulub.

İspaniyanın F-35 proqramı ilə bağlı qərar prosesində yaranan siyasi qeyri-müəyyənlik və Fransa-Almaniya ortaq layihəsi olan Gələcəyin Hava Döyüş Sistemi proqramında müşahidə olunan fikir ayrılıqları Madrid rəhbərliyini alternativ variantları dəyərləndirməyə vadar edib. Avropa layihəsindəki ləngimə və strateji qeyri-müəyyənlik fonunda Türkiyə ilə müdafiə sənayesi sahəsində son illərdə sürətlənən əməkdaşlıq yeni ehtimalları gündəmə gətirib. Xüsusilə Türkiyənin beşinci nəsil döyüş təyyarəsi KAAN layihəsi mümkün seçimlər sırasında göstərilir.

Türk müdafiə sənayesinin ən mühüm layihələrindən sayılan KAAN qırıcı təyyarəsi və GÖKBEY helikopteri Səudiyyə Ərəbistanının diqqət mərkəzindədir. Masadakı ən maraqlı variantlardan biri hər iki platformanın Səudiyyə Ərəbistanında istehsalı üçün orada xüsusi istehsal xəttinin qurulmasıdır. Türkiyə ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasında son dövrlərdə sürətlənən hərbi əməkdaşlığın TUSAŞ-ın vasitəçiliyi ilə daha yüksək səviyyəyə qalxacağı gözlənilir.

KAAN layihəsində Səudiyyə Ərəbistanı ilə ortaq investisiya hər an reallaşa bilər. Bu sözləri Rəcəb Tayyib Ərdoğan Səudiyyə Ərəbistanı və Misirə səfərlərindən qayıdarkən təyyarədə jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən qeyd edib. Səudiyyə Ərəbistanı ilə müdafiə sənayesi sahəsində əlaqələrin müsbət trayektoriya ilə inkişaf etdiyini bildirən Ərdoğan, xüsusilə pilotsuz uçuş aparatları sahəsində artıq bir çox müqavilələrin imzalandığını xatırladıb. KAAN layihəsinin isə sadəcə bir təyyarə deyil, Türkiyənin mühəndislik qabiliyyətinin və müstəqil müdafiə iradəsinin rəmzi olduğunu vurğulayıb.

Türk Hava Qüvvələri 1911-ci ildə qurulduğu gündən bəri təyyarə ehtiyacını əsasən xarici ölkələr hesabına qarşılasa da, 2026-cı il bu asılılığın bitdiyi və milli layihələrin inventara daxil olduğu tarixi bir dönəm olacaq. KAAN, KIZILELMA və ANKA-3 kimi nəhəng layihələr Türkiyənin hava gücünü həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət baxımından yeni mərhələyə daşıyır.

Türkiyə Milli Müdafiə Naziri Yaşar Güler Milli Muharip Təyyarə KAAN üçün hazırlanan yerli və milli mühərrik işlərinin planlı qrafik üzrə davam etdiyini açıqlayıb. Yeni Yol Partiyasından Mersin millət vəkili Mehmet Emin Ekmenin yazılı sorğusuna cavab verən Nazir Güler bildirib ki, KAAN layihəsi TUSAŞ şirkətinin rəhbərliyi altında nəzərdə tutulan istehsal və inkişaf işlərinə uyğun şəkildə irəliləyir.

Türkiyənin ilk yerli pilotsuz döyüş təyyarəsi Bayraktar KIZILELMA dünyada bir ilke daha imza atıb. Təyyarəyə, ən inkişaf etmiş 5-ci nəsil döyüş təyyarələrində mövcud olan Aşağı Görünürlüklü Elektro-Optik Hədəfləmə Sistemi TOYGUN uğurla inteqrasiya edilib və bu, ilk dəfə olaraq bir pilotsuz döyüş təyyarəsində tətbiq olunub. Baykar şirkətinin tamamilə milli resurslarla hazırladığı Bayraktar KIZILELMA, Türkiyəni havacılıqda yeni bir səviyyəyə çıxaracaq kritik bacarığı da sınaqdan keçirib. Təyyarənin inkişafı planlaşdırıldığı kimi davam edir və platformaya ASELSAN tərəfindən hazırlanan TOYGUN Elektro-Optik Hədəfləmə Sistemi tamamilə yerli imkanlarla inteqrasiya olunub.

Türkiyənin milli müdafiə sənayesi nazirliyinin koordinatorluğu ilə həyata keçirilən TF35000 turbofan mühərriki layihəsi üzrə proseslərlə bağlı yeni məlumatlar açıqlanıb. Türk Aviasiya və Motor Sənayesi A.Ş. (TEI) tərəfindən hazırlanan mühərrikin 2030-cu ildə milli döyüş təyyarəsi KAAN-a inteqrasiya olunması nəzərdə tutulur.