Corctaun Universitetinin professoru Mehran Kəmrəva hesab edir ki, İran hökuməti həlak olan hərbçilər barədə məlumatları ictimai dəstəyi gücləndirmək məqsədilə açıqlayır. Onun sözlərinə görə, bu addım ölkədə milli həmrəyliyi qorumağa xidmət edir. Professor bildirib ki, İran yüksək inflyasiya, işsizlik və böyük iqtisadi itkilərlə üzləşir. O qeyd edib ki, Tehran ABŞ ilə birbaşa hərbi rəqabətin mümkün olmadığını nəzərə alaraq qarşıdurmanı iqtisadi müstəviyə keçirməyə çalışır. Dəniz daşımalarına qarşı hücumlar da bu strategiyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Kəmrəva hesab edir ki, ABŞ da iqtisadi təzyiq vasitələrindən daha geniş istifadə edə bilər. Onun fikrincə, iqtisadi çətinliklər cəmiyyət daxilində narazılığı artıran əsas amillərdən biridir. Ekspert bu qiymətləndirmələri şəxsi təhlili kimi təqdim edib.

Hörmüz boğazında neft tankerlərinin hərəkəti demək olar ki, dayanma səviyyəsinə çatıb. “Reuters”in məlumatına görə, cümə axşamı səhər saatlarında boğazdan yalnız iki tanker keçib. Onlardan biri İranın Xark adasından yüklənmiş və ABŞ sanksiyalarına məruz qalan “Berg 1” adlı böyük neft tankeridir. Digər gəmi isə kimyəvi maddə daşıyan “Well Sail” tankeridir. Regionda artan hərbi gərginlik enerji daşımalarına ciddi təsir göstərir. Hörmüz boğazında yaranan qeyri-müəyyənlik dünya neft bazarlarında narahatlıq yaradır.

Hörmüz boğazında ticarət gəmilərinin hərəkəti tədricən artsa da, risklər qalmaqdadır. Təhlilçi Aleks Əlfirraz Şirs bildirib ki, bu artım dünya iqtisadiyyatı üçün müsbət siqnaldır. Bununla belə, onun sözlərinə görə, ABŞ ilə İran arasında aparılan danışıqlar hələ yekun nəticə verməyib. Hörmüz boğazının gələcək statusu ilə bağlı qeyri-müəyyənlik davam edir. Təhlilçi hesab edir ki, danışıqlar uğursuz olarsa, İran bu boğazdan təzyiq vasitəsi kimi istifadə edə bilər. O, bölgədə sabitliyin yalnız uzunmüddətli razılaşma ilə mümkün olacağını bildirib. Hörmüz boğazı dünya enerji və ticarət marşrutlarının əsas nöqtələrindən biri olaraq qalır.

Hörmüz boğazında gəmi hərəkətinin artması müsbət addım kimi qiymətləndirilsə də, vəziyyət hələ də kövrəkdir. Müdafiə məsələləri üzrə təhlilçi Aleks Əlfirraz Şir bildirib ki, ABŞ ilə İran arasında uzunmüddətli razılaşma olmadan sabitlik davamlı olmayacaq. Onun sözlərinə görə, dünya ticarəti Hörmüz boğazından sərbəst keçiddən ciddi şəkildə asılıdır. Xüsusilə Qlobal Cənub və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri bu marşrutun açıq qalmasına ehtiyac duyur. Hökumətlər yeni reallığa uyğunlaşaraq ticarəti bərpa etməyə çalışırlar. Lakin daimi siyasi həll əldə olunmasa, boğaz yenidən təzyiq vasitəsinə çevrilə bilər. Təhlilçi vəziyyətin hələ tam sabitləşmədiyini vurğulayıb.

Hörmüz boğazından keçən ticarət gəmilərinin sayı artmağa başlayıb. Mütəxəssislər bildirirlər ki, daha çox gəmi avtomatik tanınma sistemini aktiv saxlayaraq boğazdan keçir. Bununla yanaşı, bölgədə dəniz minaları ilə bağlı qeyri-müəyyənlik hələ də qalır. Minaların mövcudluğunu təsdiqləyən sübutların olmadığı qeyd edilir. Gəmiçilik şirkətləri ehtiyat məqsədilə alternativ marşrutlardan istifadə edirlər. Gəmilər əsasən cənub və şimal dəhlizlərinə üstünlük verirlər. Hörmüz boğazındakı vəziyyət beynəlxalq dəniz daşımalarına təsir göstərməkdə davam edir.

Təhlilçi Rob Qayst Pinfold hesab edir ki, Hörmüz boğazına nəzarət İran rəhbərliyi üçün dəyişdirilməsi mümkün olmayan əsas məsələlərdəndir. Onun sözlərinə görə, bu mövzuda İran daxilində fikir ayrılığı yoxdur. Tehran boğaz üzərində nəzarət üçün inzibati mexanizmlər formalaşdırıb. Təhlilçi hesab edir ki, mövcud vəziyyət hərbi yolla dəyişdirilə bilməz. Onun fikrincə, yalnız ABŞ ilə İran arasında əldə olunacaq razılaşma yeni şərait yarada bilər. Belə bir razılaşma baş verməyənədək bölgədə hazırkı vəziyyət davam edəcək. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biri olaraq qalır.

Təhlilçilərin fikrincə, İran müharibədən sonra Hörmüz boğazında mövqeyini daha da gücləndirib. London Kral Kollecinin müəllimi Rob Qayst Pinfold bildirib ki, diplomatik razılaşma Tehranın boğaz üzərində nəzarətini zəiflətməyib. Onun sözlərinə görə, müharibədən əvvəl hər gün boğazdan təxminən 125 gəmi keçirdisə, hazırda bu rəqəm daha aşağıdır. Fars körfəzi ölkələri alternativ ticarət marşrutlarının inkişafını sürətləndirirlər. Buna baxmayaraq, İranın bölgədə təsir imkanlarını artırdığı bildirilir. Təhlilçi hesab edir ki, gəmiçilik şirkətləri yeni vəziyyətə uyğun fəaliyyət göstərməyə məcburdurlar. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımalarının əsas keçid məntəqələrindən biri olaraq qalır.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Şimali Dakota ştatında keçirilən mərasimdə Hörmüz boğazı ilə bağlı açıqlama verib. O bildirib ki, boğazı tərk edən gəmilərin sayı rekord həddə çatıb. Tramp çıxışı zamanı kommunizmi də ən böyük təhlükələrdən biri kimi qiymətləndirib. Açıqlama Teodor Ruzvelt Prezident Kitabxanasının açılış mərasimində səsləndirilib. ABŞ Prezidenti Hörmüz boğazındakı vəziyyət barədə əlavə məlumat verməyib. Onun sözləri bölgədə davam edən geosiyasi gərginlik fonunda diqqət çəkib. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biri hesab olunur.

Fransanın CMA CGM gəmiçilik şirkəti Hörmüz boğazında vəziyyətin tam normallaşmasının bir neçə ay çəkəcəyini açıqlayıb. Şirkətin rəhbəri Rodolf Saade yaxın günlərdə vəziyyətin yaxşılaşacağına ümid etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlarından sonra şirkətin bir neçə gəmisi Fars körfəzində qalıb. Münaqişə bölgədə dəniz daşımalarına təsir göstərməkdə davam edir. Sülh dövründə dünya neftinin təxminən beşdə biri Hörmüz boğazından daşınır. Buna görə də bölgədəki vəziyyət qlobal enerji bazarı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ekspertlər tam sabitliyin bərpasının vaxt aparacağını bildirirlər.

ABŞ ilə İran arasında həftəsonu baş verən qarşılıqlı zərbələr və bir ticarət gəmisinə edilən hücum Hörmüz boğazında dəniz daşımalarını zəiflədib. Şənbə günü boğazdan 29, bazar günü isə cəmi 12 yük gəmisi keçib. Halbuki ötən həftə Tehran və Vaşinqton arasında əldə olunmuş ilkin razılaşmadan sonra bu göstərici 70-ə qədər yüksəlmişdi. İranın xəbərdarlığına baxmayaraq, gəmilər müxtəlif marşrutlardan istifadə etməyə davam ediblər. Hücumdan sonra isə gəmi hərəkətində nəzərəçarpacaq azalma müşahidə olunub. Mütəxəssislər bildirirlər ki, izləmə sistemi yalnız ötürücü qurğuları aktiv olan gəmiləri qeydə aldığı üçün faktiki keçidlərin sayı daha çox ola bilər. Bölgədə davam edən gərginlik beynəlxalq dəniz daşımaları üçün riskləri artırır.

İran dövlət mediası Vaşinqton və Tehran arasında mümkün razılaşma ilə bağlı yeni detallar açıqlayıb. Yayılan məlumata görə, ilkin və qeyri-rəsmi memorandum layihəsi Hörmüz boğazında kommersiya dəniz hərəkətinin əvvəlki səviyyəyə qaytarılması və hərbi gərginliyin azaldılması ilə bağlı müddəaları əhatə edir. Məlumatlar tərəflər arasında vasitəçilik səylərinin davam etdiyi bir vaxtda diqqət çəkib.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı İran limanlarına qarşı tətbiq olunan dəniz blokadası nəticəsində 65 kommersiya gəmisinin marşrutunun dəyişdirildiyini açıqlayıb. İran isə Hörmüz boğazına nəzarətin tam şəkildə öz əlində olduğunu bildirərək, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun icazəsi olmadan heç bir gəminin keçidinə imkan verilmədiyini bəyan edib.