İran Xarici İşlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi BMT nüvə müfəttişlərinin yalnız ABŞ ilə yekun razılaşmadan sonra fəaliyyət göstərə biləcəyini bildirib. O, yoxlamaların sanksiyaların tam ləğvindən asılı olduğunu deyib. İran rəsmisi İsveçrə danışıqları zamanı IAEA rəhbəri ilə görüşün baş tutmadığını açıqlayıb. Rafael Qrossi isə nüvə obyektlərinə yoxlamaların “qaçılmaz” olduğunu bildirib. Açıqlamalar Tehran–Vaşinqton gərginliyi fonunda səslənib.
#ABŞ
Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü ABŞ və İran arasında anlaşılmazlıqların qarşısını almaq üçün birbaşa əlaqə xəttinin yaradılacağını bildirib. O, xüsusilə Hörmüz boğazı ilə bağlı insident risklərinin azaldılacağını qeyd edib. Tərəflərin danışıqlar üçün yüksək səviyyəli siyasi nəzarət komitəsi formalaşdıracağı açıqlanıb. 60 gün ərzində yekun razılaşmaya aparan yol xəritəsi hazırlanacaq. Livanın da daxil olduğu deeskalasiya mexanizmi razılaşdırılıb. Bu addım diplomatik prosesdə yeni mərhələ kimi qiymətləndirilir.
Çin Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ–İran memorandumunu “müsbət siqnal” kimi dəyərləndirib. Pekin razılaşmanın regionda sabitliyin güclənməsinə töhfə verə biləcəyini bildirib. Çin İranın suverenliyi və təhlükəsizliyinin qorunmasını dəstəklədiyini vurğulayıb. Rəsmi Pekin həmçinin İranın Körfəz ölkələri ilə münasibətlərinin yaxşılaşmasını müsbət qiymətləndirib. Açıqlama Çinin regional diplomatiyada aktiv mövqeyini göstərir.
İsrailin ABŞ-dakı səfiri Yehiel Leyter Livanla bağlı ABŞ vasitəçiliyi ilə aparılan atəşkəs danışıqlarını “fəlakət” adlandırıb. O, danışıqların Hizbullahı zəiflətmək əvəzinə gücləndirə biləcəyini iddia edib. Leyter “deeskalasiya” yanaşmasının yanlış olduğunu və əsas hədəfin Hizbullah olmalı olduğunu deyib. O, İranla bağlı maliyyə vəsaitlərinin bu qrupa yönələ biləcəyindən narahatlıq ifadə edib. Açıqlama regionda gərginliyin davam etdiyi bir vaxtda verilib.
İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ–İran danışıqlarında ballistik raketlərlə bağlı heç bir müzakirənin aparılmayacağını və gələcəkdə də aparılmayacağını bildirib. O, ABŞ-a etimadsızlıq olduğunu, lakin dialoq və sülh üçün hazır olduqlarını qeyd edib. Pezeşkian Pakistanın danışıqlardakı rolunu yüksək qiymətləndirib. O, regionun inkişafının sülh və əməkdaşlıqdan asılı olduğunu deyib. Açıqlama İslamabadda verilib və diplomatik prosesin həssas mərhələsində səslənib.
BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı (IMO) Körfəz regionunda qalan 11 mindən çox dənizçinin təxliyəsinə başlayacağını açıqlayıb. Təşkilat rəhbəri Arsenio Dominges əməliyyatın ABŞ–İran sülh razılaşmasından sonra mümkün olduğunu bildirib. O, dəniz təhlükəsizliyinin bərpasının kritik əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. Təxliyə İran, Oman və digər sahil ölkələri ilə koordinasiyada aparılacaq. Dominges təhlükəsizlik təminatlarının artıq təsdiqləndiyini vurğulayıb. Bu addım qlobal dəniz nəqliyyatında gərginliyin azaldılması kimi qiymətləndirilir.
Donald Tramp Ağ Evdə jurnalistlərə açıqlamasında IAEA müfəttişlərinin İrana “uyğun zamanda” göndəriləcəyini bildirib. O, prosesin tələsik aparılmadığını və planın mövcud olduğunu deyib. Tramp Tehran tərəfinin səfərlərin planlaşdırılmadığı iddiasını rədd edib və ABŞ-ın bununla bağlı “tam məlumatlı olduğunu” vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, əks halda danışıqlar dərhal dayandırılardı. Açıqlama İranın nüvə proqramı ilə bağlı gərginlik fonunda verilib.
Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif ABŞ–İran danışıqları ilə bağlı əldə olunan razılaşmanı pozmağa çalışan “qüvvələrin” olduğunu bildirib. O, bu qüvvələrin regionda sülh prosesini zəiflətmək istədiyini qeyd edib. Şərif İranın müharibədən sonra sabitliyə çıxmasının bəzi tərəfləri narahat etdiyini deyib. Baş nazir Pakistanın sülh prosesini dəstəkləməyə davam edəcəyini vurğulayıb. O, regionda gərginliklərin azaldılmasının vacibliyini qeyd edib.
ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Hörmüz boğazında sərbəst və təhlükəsiz keçidin təmin olunmasının vacibliyini bildirib. O, bu su yolunun beynəlxalq statusa malik olduğunu və bütün ölkələr üçün açıq olmalı olduğunu deyib. Rubio beynəlxalq hüquqa əsasən heç bir dövlətin rüsum tələb edə bilməyəcəyini vurğulayıb. O, dəniz təhlükəsizliyinin qlobal enerji bazarı üçün kritik rol oynadığını qeyd edib. Açıqlama regionda gərginlik fonunda səslənib. ABŞ rəsmisi beynəlxalq ticarətin qorunmasının vacibliyini önə çəkib.
Marko Rubio bildirib ki, Livandakı atəşkəs prosesi İranla aparılan danışıqlardan ayrı şəkildə yürüdüləcək. O, Livanın suveren dövlət olduğunu və məsələlərin birbaşa hökumətlə müzakirə ediləcəyini deyib. Rubio İranın Hizbullahla bağlı rolunun ayrıca gündəm olacağını bildirib. ABŞ rəsmisi Livanın gələcəyinin yalnız Livan xalqına məxsus olduğunu vurğulayıb. O, Vaşinqtonun Livanla birbaşa işləyəcəyini qeyd edib. Bu açıqlama regionda diplomatik proseslərin fərqli xəttlər üzrə aparıldığını göstərir.
Şahbaz Şərif İran–ABŞ memorandumunda ballistik raketlərlə bağlı heç bir müddəanın olmadığını bildirib. O, bu məsələnin danışıqlar masasında müzakirə edilmədiyini qeyd edib. Baş nazir beynəlxalq arenada ikili standartlara qarşı çıxış edib. Onun sözlərinə görə, bəzi ölkələrin raket silahlarına sahib olması, digərlərinə məhdudiyyətlərin qoyulmasını ədalətsiz edir. Şərif bu yanaşmanın regionda gərginliyi artıra biləcəyini deyib. O, daha balanslı və ədalətli yanaşmanın vacibliyini vurğulayıb.
ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Körfəz səfərinə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən başlayıb. O, Abu-Dabiyə eniş edərək BƏƏ rəsmiləri ilə görüşlərə hazırlaşır. Rubio səfər çərçivəsində Küveyt və Bəhreynə də gedəcək. O, Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının (GCC) iclasında iştirak edəcək. Səfərin regional diplomatik və təhlükəsizlik gündəmi üzərində fokuslanacağı bildirilir. ABŞ və Körfəz ölkələri arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi əsas prioritetlərdən biri kimi göstərilir.