ABŞ-İran danışıqları bazar günü planlaşdırılsa da, Hörmüz boğazındakı qarşılıqlı hərbi gərginlik səbəbindən təxirə salınıb. İran gəmilərin sərbəst keçidini yalnız tam koordinasiya şərti ilə qəbul edir və icazəsiz keçid qadağan edilir. Danışıqların keçiriləcəyi tarix təsdiqlənməyib, fokus Hörmüz boğazına yönələcək. Paralel olaraq, İran və Oman arasında boğazın gələcək idarəçiliyi üçün diplomatik görüşlər aparılır.

İranın ali dini liderinin müşaviri Möhsün Rzayi ABŞ-ı Hörmüz boğazı ilə bağlı anlaşma memorandumunu pozmaqda ittiham edib. O, ABŞ-ın bölgədə gərginliyi artırdığını və bunun sənədin beşinci maddəsinə zidd olduğunu bildirib. Həmin maddəyə əsasən, ticarət gəmilərinin təhlükəsiz keçidi təmin olunmalı və İran ilə Oman arasında dəniz marşrutlarının idarə edilməsi üzrə danışıqlar aparılmalıdır. Rzayi “X” platformasında paylaşım edərək razılaşmanın pozulmasına “sürətli və qəti cavab” veriləcəyini vurğulayıb. Onun açıqlaması Hörmüz boğazında artan gərginlik fonunda səslənib. Son günlər bölgədə dəniz təhlükəsizliyi ilə bağlı insidentlər beynəlxalq diqqət mərkəzindədir. Tərəflər arasında qarşılıqlı ittihamlar davam edir. Beynəlxalq ictimaiyyət isə gərginliyin azaldılmasına çağırış edir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranı Hörmüz boğazında gəmilərə qarşı pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə etməkdə ittiham edib. O bildirib ki, İranın buraxdığı dörd pilotsuz uçuş aparatından biri yük gəmisinə zərbə endirib, digər üçü isə ABŞ qüvvələri tərəfindən vurulub. Tramp bu hadisəni atəşkəs razılaşmasının pozulması kimi qiymətləndirib. Bununla yanaşı, o, paylaşımında hansı konkret insidenti nəzərdə tutduğunu açıqlamayıb. Bir gün əvvəl Oman sahillərində baş vermiş gəmi hücumu ilə bağlı ABŞ İranı məsul hesab etsə də, Tehran bu ittihamı qəbul etməyib. Hörmüz boğazında son günlər baş verən hadisələr beynəlxalq gəmiçiliyin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırır. Regionda gərginlik fonunda qarşılıqlı ittihamlar davam edir. Hadisələrin müstəqil təsdiqi ilə bağlı hələlik rəsmi məlumat yoxdur.

İran Hörmüz boğazında gəmiçilik təhlükəsizliyi ilə bağlı yeni mövqeyini açıqlayıb. Xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi bildirib ki, İranın razılığı və koordinasiyası olmadan müəyyən edilən alternativ marşrutlarla hərəkət edən gəmilərin təhlükəsizliyinə təminat verilmir. Onun sözlərinə görə, etibarlı keçid mexanizmi yalnız İranın iştirakı və İslamabad Anlaşma Memorandumunun müddəalarına uyğun şəkildə formalaşdırılmalıdır. Əks halda, paralel marşrutların fəaliyyəti dayandırıla bilər. İran rəsmisi vurğulayıb ki, Hörmüz boğazının gələcək idarə olunması Oman və digər sahilyanı dövlətlərlə beynəlxalq hüquq çərçivəsində razılaşdırılmalıdır. Bu açıqlama bölgədə təhlükəsizlik və dəniz nəqliyyatı ilə bağlı müzakirələrin davam etdiyi bir vaxta təsadüf edir. Son günlər Hörmüz boğazında baş verən hadisələr beynəlxalq gəmiçiliyin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Tehran isə bölgənin idarə olunmasında sahilyanı dövlətlərin rolunun əsas olduğunu vurğulayır.

İran Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ və Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının son birgə bəyanatına cavab olaraq bölgədə təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı mövqeyini açıqlayıb. Tehran sənədi müdaxilə xarakterli və təxribatçı adlandıraraq ABŞ-ın bölgədəki hərbi mövcudluğunu tənqid edib. Nazirlik bəyan edib ki, Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi İran və Oman arasında mövcud razılaşmalar əsasında idarə olunur. Açıqlamada Körfəz ölkələrinə İrana qarşı hər hansı qanunsuz fəaliyyət üçün öz ərazilərindən istifadəyə imkan verməmək çağırışı da yer alıb. İran eyni zamanda Yaxın Şərqin nüvə silahından azad bölgəyə çevrilməsi təşəbbüsünü dəstəklədiyini vurğulayıb. Tehran hesab edir ki, bölgənin təhlükəsizliyi yalnız region dövlətlərinin birgə əməkdaşlığı ilə təmin oluna bilər. Xarici qüvvələrin müdaxiləsinin isə sabitliyi zəiflədən əsas amillərdən biri olduğu iddia edilib. İranın bəyanatı bölgədə artan geosiyasi gərginlik fonunda diqqət çəkən açıqlamalardan biri hesab olunur.

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Hərbi Dəniz Qüvvələri rəsmi bəyanat yayaraq, Omanın Hörmüz boğazında gəmilərin təhlükəsiz hərəkəti üçün Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı (IMO) ilə birlikdə elan etdiyi "müvəqqəti dəniz dəhlizi" layihəsini qəti şəkildə rədd edib.

BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı Hörmüz boğazında gəmilər üçün yeni evakuasiya sxeminin işə salındığını açıqlayıb. IMO sözçüsü gəmilərin artıq bu mexanizm vasitəsilə keçid etdiyini bildirib. Reuters-in məlumatına görə, son 12 saatda ən azı üç gəmi boğazdan keçib. Oman da əvvəlcə müvəqqəti tranzit dəhlizi üzərində işlədiyini açıqlamışdı. Addım regionda dəniz təhlükəsizliyinin bərpası istiqamətində mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir.

Oman Sultanı Haitham bin Tariq Qətər Baş naziri ilə Məsqatda görüş keçirib. Tərəflər ABŞ–İran danışıqları və Pakistan–Qətər vasitəçiliyi ilə aparılan diplomatik prosesləri müzakirə ediblər. Görüşdə regionda müharibənin dayandırılması və sabitliyin təmin olunması məsələləri diqqət mərkəzində olub. Sultan diplomatik səylərin gücləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Açıqlama Körfəz regionunda diplomatik aktivliyin artdığını göstərir.

BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı (IMO) Körfəz regionunda qalan 11 mindən çox dənizçinin təxliyəsinə başlayacağını açıqlayıb. Təşkilat rəhbəri Arsenio Dominges əməliyyatın ABŞ–İran sülh razılaşmasından sonra mümkün olduğunu bildirib. O, dəniz təhlükəsizliyinin bərpasının kritik əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. Təxliyə İran, Oman və digər sahil ölkələri ilə koordinasiyada aparılacaq. Dominges təhlükəsizlik təminatlarının artıq təsdiqləndiyini vurğulayıb. Bu addım qlobal dəniz nəqliyyatında gərginliyin azaldılması kimi qiymətləndirilir.

Hörmüz boğazı ətrafında diplomatik irəliləyiş olsa da, yüzlərlə gəmi hələ də hərəkətsiz qalıb. ABŞ bəzi sanksiyaları yumşaldıb və İran bunu uğur kimi qiymətləndirir. Oman və İran ticarətin bərpası üçün mexanizmləri müzakirə edir. Lakin prosesin nə qədər çəkəcəyi qeyri-müəyyəndir.

Oman və İran Hörmüz boğazında təhlükəsiz keçidi və açıq dəniz hərəkətini bir daha təsdiqləyib. Tərəflər İslamabad memorandumuna uyğun dialoq və koordinasiyanın davam etdirilməsini vurğulayıb. Məqsəd dəniz təhlükəsizliyi və regional sabitliyi gücləndirməkdir.

Oman və İran Hörmüz boğazı ilə bağlı razılaşmaların suverenliyə hörmətlə aparılmalı olduğunu bildirib. Tərəflər boğazın açıq və təhlükəsiz qalmasının vacibliyini vurğulayıb. Dəniz təhlükəsizliyi və regional sabitlik müzakirə olunub. Əməkdaşlığın davam etdiriləcəyi açıqlanıb.