Suriya İran müharibəsindən udacaq, yoxsa uduzacaq? Dəməşq özünü yeni bir sınaq qarşısında tapıb. O, müxtəlif döyüşlərin arasında sıxılıb qalıb: qərb sərhədlərində İsrailin Livandakı "Hizbullah"a qarşı müharibəsi, şərqdə isə İraqda silahlı qruplaşmalarla dövlət arasında artan gərginlik. Suriya səmalarında isə İsrail təyyarələri ilə İran raketləri və PUA-ları arasında "atəş kəsişməsi" (atəş xətlərinin kəsişməsi) baş verir.

Rusiya Prezidenti Putin Trampı real söhbət adamı hesab edir. Digər tərəfdən Tramp Rusiya ilə yaxınlaşaraq ABŞ-ı Avrasiyadan və Mərkəzi Asiyadan uzaq tutmaq istəyən Çinlə iqtisadi müharibə aparır. Avropalıları çox sevmir. Eyni zamanda, Ərdoğanın ən ağır ifadələrlə səciyyələndirdiyi Netanyahu ilə dostdur. Qəribə bir labirintdir.” (https://arab.az/yen%c9%99-tramp-g%c9%99ldimus%c9%99lman-dunyasi/)

Zənn edirəm biz Quranı oxusaq ictimai və insani xoşbəxt olmanın fikir azadlığında olduğunu anlayarıq. Bu ümmət Quranın fikir azadlığı prinsipinə qayıdana qədər səadət görməyəcək və mənzərəni oxuya bilməyəcəkdir. Suriyada bu gün cərəyan edənlər qlobal sistemin özünü yeniləmə və İsrail üçün daha güvənli ortam qurma əməliyyatıdır. Şaranın hakimiyyətinin genişlənməsini Quranın gözü ilə deyil praqmatik baxımından qiymətləndirir və düşüncə məhsulumuzun nəticələrinə Qurandan heç bir dəlil bilmirik. Necə oldu? Niyə buna dobro verildi? Bu əməliyyat hansı şərtlər daxilində başladı ? Hansı geosiyasi hadisənin fonunda Amerika buna niyə icazə verdi ? 60 minlik amerika silahları ilə silahlanmış və bir zaman Amerikanın bölgədə ən böyük silahı proxy gücü olan YPG nə üçün indi ortadan qaldırılır ? Amerikalılar daha yaxşı müttəfiq olmadan milyardlarla pul xərclədikləri müttəfiqlərini niyə ortadan qaldırsın ki ? Buna İsrailin nə üçün aktiv tepkisi yoxdur? Druz məsələsində gəlib Suriyanın içinə girən İsrail niyə sakit durub ? Eşq bizim evimizi yıxıb.

Bir il əvvəl Bəşşar Əsəd rejiminin devrilməsi Suriyada yeni siyasi səhifənin başlanğıcı oldu. Lakin beynəlxalq və regional müzakirələr hələ də təhlükəsizlik məsələləri və sanksiyaların yumşaldılması üzərində cəmlənir. Elə bil Suriyanın gələcəyi yalnız hərbi balans və iqtisadi təzyiq mexanizmləri ilə müəyyənləşir.Halbuki belə yanaşma ölkədə gedən dərin və sistemli dönüşümlərin miqyasını izah etmir və əsas sualı açıq qoyur: illərlə dağılmış idarəetmə strukturlarını və parçalanmış cəmiyyəti necə yenidən dövlət halına gətirmək olar?

Suriyanın ilkin baxışı atəşkəs razılaşmasının icrasını təsdiqləmək və ya ona bənzər yeni bir razılaşma əldə etmək, sonra isə siyasi proses başlatmaq idi. Bu proses nəticə etibarilə sülh sazişinə və bəlkə də “İbrahim razılaşmalarına” qoşulmağa gətirib çıxara bilərdi. Amma nəzərə almaq lazımdır ki, Suriya bu razılaşmalara qoşulan digər ərəblərdən fərqlidir: Suriyanın işğal altında olan torpağı – Colan var, İsraillə təmas xətləri var, İsrail ordusu isə Suriyanın dərinliklərinə soxulub. Buna görə də Dəməşq açıq şəkildə bildirdi ki, prioritet – atəşkəs razılaşması və ya ona bənzər bir sazişdir.