#İran-İsrail qarşıdurması

İranın silah istehsalı səviyyəsinə yaxın – 60 faiz zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı İsrailin iyunun 13-də nüvə obyektlərinə hücumundan əvvəl bir qədər artıb. Bu barədə Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) gizli hesabatında məlumat verilib. Agentliyin üzv dövlətlərə göndərdiyi rüblük sənəddə bildirilir ki, 13 iyun tarixinə olan qiymətləndirməyə əsasən, İranın sentrifuqalarda daha da zənginləşdirilə bilən uran heksaflorid formasında 60 faiz dərəcəli zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı 440,9 kiloqram təşkil edib. Hesabatda vurğulanır ki, bu miqdar uran zənginləşdirmə səviyyəsi artırılacağı halda 10 nüvə bombası hazırlamaq üçün kifayət edə bilər.

Məsələnin müzakirələrinin bu səviyyəyə çatması çox vacibdir, çünki bu, problemin mahiyyətini anlamağa imkan verir – bunun İsrailin müharibədəki məqsədlərindən və ya atəşkəs razılaşmasının şərtlərindən biri olub-olmamasından asılı olmayaraq. Əslində, Livanın belə bir vəziyyətə ehtiyacı var idi, çünki Hizbullahın silaha sahib olması ölkə daxilində paralel bir dövlətçik yaratmasına imkan verib.

İran İsraillə yeni silahlı toqquşmanın baş verə biləcəyini istisna etmir. Bu barədə İran xarici işlər naziri Seyid Abbas Əraqçi bildirib. “Bütün variantlar mümkündür, lakin biz hər bir şəraitə hazırıq. 12 günlük müharibə zamanı sionist rejim (İsrail - red.) və ABŞ öz hədəflərinə çata bilmədi. Əksinə, İran qəhrəmancasına müqavimət göstərdi və eyni zamanda təcavüzə cavab verdi” – deyə, Arakçi qeyd edib.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bekayi bildirib ki, 2015-ci il nüvə sazişində iştirak edən Avropa tərəflərinin, Tehrana qarşı BMT sanksiyalarını bərpa edəcək “tetik mexanizmi” (snapback) işlətmək üçün hüquqi səlahiyyəti yoxdur. İranın rəsmi IRNA xəbər agentliyinə əsasən, Bekayi Tehranda Xarici İşlər Nazirliyində keçirdiyi mətbuat konfransında ölkənin xarici siyasət gündəmi ilə bağlı fikirlərini bölüşüb. İngiltərə, Fransa və Almaniyanın "İranın sazişi pozduğunu əsas gətirərək BMT sanksiyalarını bərpa etmək üçün mexanizmi işə salmaq" hədəsini dəyərləndirən Bekayi deyib ki, "Avropa tərəflərinin bu mexanizmdən istifadə etməyə nə hüquqi, nə də mənəvi legitimliyi var."

İran İslam İnqilabının Ali Lideri Ayətullah Seyid Əli Xamenei Qəzzada davam edən qətliamlarla bağlı sərt açıqlama verib. Xameneinin bu açıqlaması onun rəsmi “X” sosial şəbəkəsində ivrit dilində paylaşılaraq ictimaiyyətə təqdim olunub. Paylaşımda Qəzzada israilli qüvvələrin həyata keçirdiyi soyqırımı və fələstinlilərin aclıq şəraitində yaşadığı anları əks etdirən video da yer alıb

Tərəflər atəşkəsə razılaşsa da, münaqişə regionun təhlükəsizlik balansını ciddi şəkildə sarsıdıb. İyun döyüşləri göstərdi ki, hər iki ölkə istənilən an daha genişmiqyaslı müharibəyə sürüklənə bilər. Hazırda isə atəşkəs kövrəkdir və yeni eskalasiya riski real olaraq qalır.Siyasi şərhçi Rufiz Hafizoğlu iki ölkə arasında yenidən müharibə başlayacağını düşünür. O, Modern.az-a açıqlamasında yeni müharibənin ilin sonunadək başlayacağını və iyunda baş verən 12 günlük müharibədən daha qanlı olacağını bildirib.

İranın İsraillə müharibəsi hələ bitməyib. Bu fikirləri İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricani səsləndirib. “Bu müharibə yalnız atəşkəs xəttində dayandırılıb. Anlamalıyıq ki, müharibə başa çatmayıb. Biz daim hazır olmalı, birliyimizi və həmrəyliyimizi qorumağa məcburuq”, – deyə Laricani bildirib.

İranın müdafiə naziri Əziz Nəsirzadə İsrailin 12 günlük hücumlarından sonra ölkəsinin “üstün xüsusiyyətlərə” malik yeni raketlər istehsal etdiyini bəyan edib. Tasnim Xəbər Agentliyinin məlumatına görə, Nəsirzadə Müdafiə Sənayesi Günündə çıxışı zamanı “12 günlük müharibədə istifadə olunan raketlər illər əvvəl istehsal olunmuşdu. Hazırda isə əvvəlkilərdən qat-qat üstün xüsusiyyətlərə malik yeni raketlər hazırlanıb” - deyə bildirib. Nazir əlavə edib ki, İsrailin yeni hücumu halında bu raketlərdən istifadə olunacaq.

İran lideri Əli Xameneinin baş hərbi müşaviri Yəhya Rəhim Səfəvi universitet tələbələri qarşısında çıxış edərkən İsraillə İran arasında hər an yeni müharibənin başlaya biləcəyini bildirib. Səfəvi “Bizimlə İsrail və ABŞ arasında heç bir protokol yoxdur. Atəşkəs yoxdur. Hər an yeni müharibə başlaya bilər. Biz güclü və hazır olmalıyıq” - deyə bildirib. İranın xarici işlər naziri Abbas Erakçi isə müharibənin tezliklə baş verəcəyinə inanmadığını bildirib. O, silahlı qüvvələrin və hökumətin hər hansı gözlənilməz vəziyyətə tam hazır olmasının müharibənin qarşısının alınmasında əhəmiyyətli rol oynadığını qeyd edib.

Katz iyunda baş verən 12 günlük İsrail-İran müharibəsi zamanı onu öldürməklə hədələyən Xameneiyə , “gizləndiyi yerdən başını qaldırıb, göyə baxaraq bütün səs-küyə diqqətlə qulaq asmağı” tövsiyə edib. Bu, İsrail pilotsuz təyyarələrinin fəaliyyəti ilə bağlı işarə kimi qəbul edilir. Nazirin bu açıqlaması Tehran tərəfindən yayılan, İsrailin yüksək rütbəli rəsmilərinin sui-qəsd hədəfi kimi göstərildiyi infoqrafikaya cavab olaraq verilib. Bu qrafik müharibə dövründə İran rəsmilərinin qətllərini ictimailəşdirmək məqsədilə istifadə olunur.