İran ABŞ-yə məxsus “MQ-9” tipli pilotsuz uçuş aparatını (PUA) Hörmüz boğazı üzərində hava hücumundan müdafiə raketi ilə vurduğunu açıqlayıb.

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Hərbi Dəniz Qüvvələri Hörmüz boğazının açıq olması barədə ABŞ-ın iddialarını rədd edib. VOA xəbər verir ki, korpusun yaydığı bəyanatda ABŞ-ın bu açıqlamalarının neft qiymətlərinə nəzarət etmək və Vaşinqtonun uğursuzluqlarını gizlətmək cəhdi olduğu bildirilib. İran tərəfi boğazın İranın icazəsi olmadan gəmilər üçün bağlı olaraq qaldığını açıqlayıb.

İran Hörmüz boğazı üzərində tam suveren nəzarətə malik olduğunu bildirib. Bu barədə İranın birinci vitse-prezidenti Məhəmməd Rza Arif açıqlama verib. O, boğaza nəzarəti İranın qanuni və suveren hüququ kimi qiymətləndirib. Arif Hörmüz boğazının İrana məxsus olduğunu bildirib. İran rəsmisi ölkəsinin mümkün təhdidlərə qarşı hazır olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, İrana qarşı istənilən təhlükəli addıma cavab veriləcək. Tehran Hörmüz boğazını milli təhlükəsizlik baxımından mühüm hesab edir. Açıqlama boğazda gəmiçilik və nəzarət məsələləri ətrafında gərginliyin davam etdiyi vaxtda verilib.

Qətər Hörmüz boğazında vəziyyətin böhrandan əvvəlki səviyyəyə qaytarılmasını istəyir. Bu barədə Qətər Xarici İşlər Nazirliyi açıqlama verib. Doha boğazdan sərbəst gəmiçiliyin təmin edilməsinin zəruriliyini vurğulayıb. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımaları baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bölgədəki gərginlik beynəlxalq gəmiçilik üçün ciddi narahatlıq yaradıb. Qətər vəziyyətin normallaşdırılmasını əsas prioritetlərdən biri hesab edir. Doha regional gərginliyin diplomatik vasitələrlə azaldılmasını dəstəkləyir. Qətərin mövqeyinə görə, boğazda sərbəst və təhlükəsiz hərəkət bərpa edilməlidir.

İran Hərbi Dəniz Qüvvələrinin komandanı Şəhram İrani ölkəsinin strateji boğaz və su yollarını müdafiə etməyə hazır olduğunu bildirib. O, bu ərazilərin İran üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. İran donanması strateji su yollarında güclü mövcudluğunu davam etdirdiyini bildirir. İrani donanmanın əsas vəzifəsinin milli maraqları və ölkənin təhlükəsizliyini qorumaq olduğunu deyib. Komandan İran Silahlı Qüvvələrinin mümkün təhlükələrə qarşı hazır olduğunu vurğulayıb. O, rəqib qüvvələrin İranın maraqlarına qarşı addımlarına imkan verilməyəcəyini bildirib. Açıqlamada konkret boğazın adı çəkilməyib. Bununla belə, İran üçün əsas strateji su yollarından biri Hörmüz boğazıdır.

Hörmüz boğazından keçən gəmi naməlum mərminin zərbəsinə məruz qalıb, nəticədə mühərrik bölməsinə zərər dəyib və ekipaj üzvlərindən biri xəsarət alıb. Böyük Britaniyanın Dəniz Ticarət Əməliyyatları (UKMTO) bildirib ki, hadisə gəmi boğazdan çıxarkən baş verib. Digər ekipaj üzvlərinə Oman Sahil Mühafizəsi tərəfindən yardım göstərilib.

Hörmüz boğazında gəmi hərəkəti kəskin şəkildə azalıb və cümə günü yalnız iki gəminin boğazdan keçdiyi müəyyən edilib. Gəmilərdən biri İranın ərazi sularına daxil olan taxıl daşıyan gəmi, digəri isə əks istiqamətdə hərəkət edən boş quru yük gəmisi olub. Bundan başqa, boş mayeləşdirilmiş neft qazı daşıyan tanker də boğazdan keçərək Fars körfəzinə daxil olub. Cümə günü boğazdan xam neft daşıyan heç bir gəmi keçməyib. Cümə axşamı doqquz gəminin keçməsi əvvəlki gündəki beş gəmidən çox olsa da, avqust ayının gündəlik orta göstəricisindən aşağıdır. Müharibədən əvvəl Hörmüz boğazından gündəlik 130-dan çox gəmi keçirdi. Mütəxəssislər İranın boğazda gəmiçiliyi məhdudlaşdırmaq imkanını ABŞ-la aparılan danışıqlarda əsas təsir vasitələrindən biri hesab edirlər.

ABŞ Prezidentinin sabiq milli təhlükəsizlik müşaviri Con Bolton İranın Hörmüz boğazı üzərində hegemonluq qurmağa çalışdığını iddia edib. O bildirib ki, boğaz beynəlxalq su yolu olaraq bütün kommersiya gəmiləri üçün açıq olmalıdır və İranın mövqeyi dənizlərin sərbəst istifadəsi prinsipinə ziddir. Boltonun fikrincə, bu vəziyyət Fars körfəzi ərəb ölkələrinin təhlükəsizliyi və iqtisadi maraqları üçün də ciddi risk yaradır.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın Hörmüz boğazından keçən gəmilərdən ödəniş almasına icazə verməyəcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, boğazdan keçid azad olmalıdır. Tramp ABŞ-ın bölgəyə tam nəzarət etdiyini və keçid haqqı məsələsinin gündəmdə olmadığını iddia edib. O, həmçinin ABŞ-ın blokada tətbiq etdiyini bəyan edib. İran isə daha əvvəl ABŞ-la birbaşa danışıqlar aparılmadığını açıqlamışdı. Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik diplomatik müzakirələrin əsas mövzularından biri olaraq qalır.

Keçmiş ABŞ diplomatı Coey Hud Omanın Hörmüz boğazı ilə bağlı İranla dünya adından danışıqlar apardığını bildirib. Onun sözlərinə görə, boğaz qlobal enerji və xammal tədarükü üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Hud qeyd edib ki, müharibədən sonra bu marşrutdan təhlükəsiz keçid xeyli çətinləşib. Omanın İranın minimum tələblərini müəyyənləşdirməyə çalışdığı vurğulanıb. Keçmiş diplomat hesab edir ki, İran keçidlərə görə ödəniş tələb etməsə, vəziyyət əvvəlki vəziyyətinə qayıda bilər. Bu qiymətləndirmələr Coey Huda məxsusdur.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı may ayının əvvəlindən bəri Hörmüz boğazından keçən 1000-dən çox gəmiyə dəstək göstərdiyini açıqlayıb. CENTCOM bildirib ki, ABŞ qüvvələri yüksək hazırlıq vəziyyətindədir və kommersiya gəmilərinə dəstək verməyə davam edir. Hörmüz boğazı dünya neft tədarükünün təxminən 20 faizinin keçdiyi strateji su yoludur. ABŞ bu marşrutda gəmiçiliyin təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə yardım etdiyini vurğulayıb. Açıqlama CENTCOM nümayəndəsinin verdiyi müsahibədə səsləndirilib. ABŞ qüvvələrinin bölgədə əməliyyat hazırlığını qoruduğu bildirilib.

Dəniz təhlükəsizliyi üzrə analitik Aaron Kennedi Hörmüz boğazında İranın gəmi hərəkətinə nəzarət etdiyini iddia edib. O bildirib ki, Tehran öz icazəsi olmadan hərəkət edən gəmiləri hədəfə alır. Analitikin sözlərinə görə, boğazda iki əsas gəmiçilik dəhlizi mövcuddur. Şimal marşrutunun ABŞ blokadası altında olduğu, cənub marşrutunda isə ABŞ-ın məhdud mühafizə təmin etdiyi qeyd olunub. Kennedi bu mühafizənin İranın mümkün hücumlarının qarşısını almaq üçün kifayət etmədiyini bildirib. Bu qiymətləndirmələr analitikə məxsusdur və müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib.