#Azərbaycan İslam ensiklopediyası

Həzrəti Ömər Fil hadisəsindən təxminən on üç il sonra, digər bir rəvayətə görə isə Böyük (Dördüncü) Ficar müharibəsindən dörd il əvvəl Məkkədə anadan olmuşdur (Xəlifə ibn Xəyyat, I, 151). Ata tərəfindən soyu cahiliyyə dövründə Qureyş qəbiləsinə məxsus səfərat (elçilik) işlərinə baxan Adi ibn Kəb qəbiləsinə çatır və Kəb ibn Lüeydə Peyğəmbərin nəsəbi ilə birləşir. Anası Məhzum qəbiləsindən Hantəmə bint Haşimdir. Müsəlman olmazdan əvvəlki həyatı haqqında kifayət qədər məlumat yoxdur. Atasının dəvələrini otdardığı, spirtli içkilərə və qadınlara çox meylli olduğu, yaxşı ata mindiyi, silahdan mükəmməl istifadə etdiyi və pəhlivan bədən quruluşuna sahib olduğu qeyd edilir. Eyni zamanda şeirə maraq göstərdiyi, gözəl danışdığı, oxuyub-yazma bildiyi, nəsəb (şəcərə) elmini öyrəndiyi, ticarətlə məşğul olduğu, bu məqsədlə Suriya, İraq və Misirə getdiyi, Qureyş qəbiləsi adından elçilik vəzifəsini yerinə yetirdiyi rəvayət olunur.

Çox qədim tarixə malik olan Qüds şəhərinin adının çəkildiyi məlum olan ən qədim sənəd eramızdan əvvəl XIX və XVIII əsrlərə aiddir. Bunlar eramızdan əvvəl XI əsrə aid Misir mətnləridir (IDB, II, 843; EJd., IX, 1379). XIV eramızdan əvvəl. 16-cı əsrə aid Tell Amarna hərflərində şəhərin adı Urusalim, Son Assur mətnlərində Urusilimmu və ya Ursalimmu, İbranicə Masoretik mətndə Yruşlm, bəzən də Yruşlym kimi yazılır. Qüds əhdi-Ətiqin aramey mətnlərində Yeruşâlayim Yeruşâlêm kimi tələffüz olunur.

Bir adı da “quşluq” olan bu namaz günəşin doğmasından 45 dəqiqə sonra, azı, iki, çoxu, on iki rükət arasında, zəval vaxtına qədər qılınan namazdır. Həzrət Peyğəmbərin bu namazın fəzilətlərindən və neçə rükət olduğundan bəhs edən çoxlu rəvayət mövcuddur.

Azərbaycanın orta əsrlər elm tarixində xüsusi yer tutan şəxsiyyətlərdən biri də Mahmud əl-Arranidir. Hülagülərin (İlhaniyyə) hakimiyyəti dövründə yaşamış əl-Arrani, dövrünün tanınmış filoloqu və ədəbiyyatşünası kimi şöhrət qazanmışdır. Onun elmi fəaliyyəti əsasən ərəb dilçiliyinin tədqiqi və klassik əsərlərin şərhi üzərində qurulmuşdur.

İslamı qəbul edən ilk müsəlmanlardan biri olan Bilal Həbəşi, Məkkənin nüfuzlu şəxslərindən olan Ümeyyə ibn Xələfin köləsi idi. O, Bilalın müsəlman olduğunu öyrəndikdə, onu dindən dönməyə məcbur etmək üçün ən ağır işgəncələrə məruz qoymuşdur. Bilalı qızmar qum üzərinə uzadıb, sinəsinə ağır daşlar qoymuş, dəfələrlə döymüş və suya susadaraq onu təslim olmağa məcbur etməyə çalışmışdır. Lakin Bilal bütün əzablara rəğmən inancından dönməmiş və "Əhəd! Əhəd!" (Allah təkdir!) deyərək səbir göstərmişdir.