BAKI,AzerVoice

Elm haqqında danışmazdan əvvəl qeyd etmək lazımdır ki, yerin, göyün və bütün aləmin sahibi Allah olduğu kimi, bütün elm də Onun dərgahına məxsusdur. Allah öz elmindən istədiyi qədərini seçdiyi bəndələrinə öyrədir.

“…O, bütün yaranmışların keçmişini və gələcəyini bilir. İnsanlar Onun istədiyindən başqa heç bir şeyi qavraya bilməzlər…”

Elmlərin bir qismi insanlara Allahın verdiyi ağıl, ilham, təcrübə və kəşf yolu ilə öyrədilir. Digər qismi isə insanın yalnız ağıl və istedadla əldə edə bilmədiyi bilgilərdir. Bu sahədə insan vəhylə gələn xəbərlərə möhtac olur. Yəni elçilər vasitəsilə endirilən vəhy bu elmlərin qapısını açır.

Üçüncü bir kateqoriya da vardır ki, o da insan idrakının fövqündədir. Bu sahələrdə ağıl aciz qalır. Dilçilik də bu qəbildəndir: araşdırmalar müəyyən bir nöqtəyə qədər gedə bilir, lakin ondan sonra dayanır. Belə hallarda doğru məlumat yalnız peyğəmbərlərin Allahdan öyrəndikləri vəhylə mümkündür.

Adəmin (ə) hansı dildə danışdığı barədə açıq və qəti xəbər yoxdur. Lakin bəzi ehtimallar irəli sürülmüşdür.

Kəb əl-Əhbardan rəvayətə görə, Adəm (ə) ərəb, assur və digər dillərdə danışmış, əlifba yazısını ortaya qoymuşdur. Başqa rəvayətlər də bu fikri dəstəkləyir. Bu iddiaya görə Adəm (ə) bütün dillərdə danışa bilmiş, çünki Allah ona hər bir şeyin adını öyrətmişdir:

“Adəmə bütün şeylərin adlarını öyrətdi…” (əl-Bəqərə, 31)

Peyğəmbərdən (s) rəvayət olunan bir hədisdə də deyilir:“Qazan və kiçik qablara qədər bütün adları Allah Adəmə öyrətmişdir.” (Suyuti, “əd-Durrul-Mənsur”)

Beləliklə, bəzi alimlər Adəmin (ə) övladlarına ərəb, fars, rum və digər dillərdə danışdığını, daha sonra bu dillərin nəsillər üzrə müxtəlif bölgələrdə üstünlük qazandığını bildiriblər. Zaman keçdikcə dillərin bir qismi unudulub, bir qismi isə qalaraq xalqlara məxsus hala gəlib.

İnsanların dillərinin fərqli olması kimi, irq, rəng və xasiyyət baxımından müxtəlifliyi də bir həqiqətdir. Hədisdə deyildiyi kimi: “Allah, Adəmi yer üzünün müxtəlif yerlərindən aldığı bir ovuc torpaqdan yaratdı. Buna görə Adəm övladları da torpağın xüsusiyyətlərinə görə müxtəlif oldular: ağ, qırmızı, qara və aralıq rənglərdə. Bəziləri mülayim, bəziləri sərt; bəziləri pis, bəziləri də xoşxasiyyətli oldular.”

Başqa bir rəvayətdə isə Nuhun (ə) övladlarından Samın ərəblərin, Yafəsin rumların, Hamın isə həbəşlərin atası olduğu qeyd olunur.

Adəmin (ə) ərəb dilində danışması ehtimalı

Bəzi alimlər Adəmin (ə) ərəb dilində danışdığını da ehtimal etmişlər. Onların fikrincə, danışmaq qabiliyyəti insan təcrübəsi ilə qazanılmır, Allah tərəfindən öyrədilir. Bunu əsaslandırmaq üçün Qurandan dəlillər gətirilir:

“Adəmə bütün şeylərin adlarını öyrətdi…” (əl-Bəqərə, 31)
“Rəhman! Quranı öyrətdi. İnsanı yaratdı. Ona danışmağı öyrətdi.” (ər-Rəhman, 1-4)
“Rəbbin qələmlə yazmağı öyrətdi, insana bilmədiklərini öyrətdi.” (əl-Ələq, 4-5)

Bu baxışa görə, son kitab olan Quranın ərəb dilində nazil edilməsi, Hz. Adəmin (ə) də ərəb dilində danışdığına işarədir. Bir rəvayətə görə, Allah Adəmə ruh üflədiyi zaman o asqıraraq ilk kəlmə kimi “Əlhəmdulillah” dedi. Sonra mələklərə salam verdi: “Əssələmu aleykum”. Mələklər isə cavab verdilər: “Aleykəssəlamu və rahmətullah və bərəkətuhu”. Allah buyurdu: “Bu, sənin və övladlarının salamlaşması olacaqdır.”

Başqa rəvayətlərdə isə Adəmin (ə) və Həvvanın günah etdikdən sonra tövbə etmələri üçün onlara Allah tərəfindən başqa sözlər öyrədildiyi qeyd olunur:

“Ey Rəbbimiz! Biz özümüzə zülm etdik. Əgər bizi bağışlamasan və bizə rəhm etməsən, biz ziyana uğrayanlardan olarıq!” (əl-Əraf, 23)

Bütün bu rəvayətlər Hz. Adəmin (ə) danışdığı dil məsələsinin qəti cavabını vermir. Lakin ehtimallar arasında ən çox irəli sürüləni odur ki, Adəm (ə) bütün dillərdə danışa bilmiş və ya ən azı ərəb dilində danışmışdır. Doğrusunu isə yalnız Allah bilir.