BAKI,AzerVoice
Nəbati Krallığı eramızdan əvvəl IV əsrdən eramızın 106-cı ilinə qədər, əsasən indiki İordaniya ərazisində mövcud olmuş güclü bir siyasi və ticarət mərkəzi idi. Paytaxtı Petra şəhəri bu gün UNESCO tərəfindən tanınan irs məkanlarından biridir və 2007-ci ildə Dünyanın Yeni Yeddi Möcüzəsindən biri elan olunmuşdur.
Ticarət imperiyası: Buxur və ədviyyat yollarının sahibləri
Nəbatilər əsasən Negev səhrasından gələn ərəb köçəriləri idilər və eramızdan əvvəl III əsrdə Cənubi Ərəbistandan Qəzzəyə qədər uzanan Buxur və Ədviyyat ticarət yollarına tam nəzarəti ələ keçirdilər. Petra şəhərinin salınması da məhz bu ticarət yollarına nəzarət məqsədilə olmuşdur. Su qaynaqları az olan bölgədə onlar qayaları deşərək su sisternləri və bəndlər qurmuş, səhrada yaşamaq üçün texnoloji sistemlər yaratmışdılar.
Nəbatilər əsas ticarət şəhərləri – Haluza, Manşit, Avdat və Şivta kimi məntəqələrdə bazarlar və qalalar qurmuş, karvanlara təhlükəsiz şərait və yaşayış şəraiti təqdim etmişdilər. Ticarətlə birbaşa məşğul olmasalar da, yolları və şəhərləri idarə edərək vergi və rüsumlar vasitəsilə böyük sərvət toplamışdılar.
Nəbatilərdə qadın hüquqları və cəmiyyət
Nəbatilər qadınlara yüksək status verən nadir qədim xalqlardan biri olmuşdur. Qadınlar müstəqil olaraq məhkəməyə müraciət edə, miras ala, sikkələrdə təsvir oluna, hökmdar və kahin ola bilirdilər. Tapılmış yazılı mənbələr onların cəmiyyətdə kişilərlə bərabər hüquqlara malik olduğunu göstərir.
Dini sistem və tanrı anlayışı
Nəbatilər politeist (çoxtanrılı) dini sistemə malik idilər. Onların əsas tanrıları arasında Əl-Uzza, Mənavat, Əllat, Əl-Qaum və Duşara yer alırdı. Xüsusilə Duşara, uzun müddət Nəbatilərin əsas tanrısı olaraq ibadət edilirdi. Məbədlərdə tam heykəllər yerinə, simvolik oyma təsvirlərə üstünlük verilirdi.
Romanın ilhaqı və tənəzzül dövrü
106-cı ildə imperator Trayanın dövründə Nəbati Krallığı Roma İmperiyasına ilhaq edildi. Palmira şəhərinin ticarətdə yüksəlişi Petranın əhəmiyyətini azaltdı. Daha sonra eramızın 363-cü ilindəki dağıdıcı zəlzələ şəhərlərin çoxunu xarabazara çevirdi. Bu tənəzzül İslam fəthlərinə qədər davam etdi.
Xəlifə Ömər ibn Əbdüləzizin təşəbbüsü ilə Petra şəhərinin qorunması təmin olunmuş, ərazi tarix boyunca yadda qalmışdır.
Yenidən kəşf və müasir maraq
19-cu əsrdə avropalı tədqiqatçılar Petra şəhərini yenidən “kəşf” etmiş və bölgədə aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində Nəbatilərə maraq artmışdır. 20-ci əsrdə isə arxeoloji tədqiqatlar Nəbatilərin mühəndislik bacarıqları, memarlığı və sosial sistemi ilə bağlı yeni məlumatlar üzə çıxarmışdır.
Nəbatilər yalnız səhrada yaşamaqla kifayətlənməyib, həm də onu idarə edən və inkişaf etdirən mədəniyyət formalaşdırıblar. Onlar ticarətə, texnologiyaya, qadın hüquqlarına və dini sistemə verdikləri önəmlə qədim dünyanın bənzərsiz xalqlarından biri kimi tarixdə iz qoymuşlar.