Bakı, AzerVoice

Avropada getdikcə daha çox gənc sosial medianı əsas xəbər mənbəyi kimi istifadə edir. TikTok, Instagram və YouTube kimi platformalar televiziya və çap mediasını geridə qoyaraq, Avropa İttifaqında (Aİ) gənclər üçün ən vacib informasiya mənbəyi olub.

Avropa Parlamentinin son gənclər sorğusuna görə, 16-30 yaş arasında olan avropalıların 42 faizi siyasət və sosial məsələlərə dair xəbərləri məhz bu platformalardan alır. Bu tendensiya xəbər istehlakının daha sürətli və əlçatan modellərə keçdiyini göstərsə də, eyni zamanda dezinformasiya təhlükəsini artırır.

Sorğunun nəticələrinə görə, nə qədər gənc olsalar, sosial mediaya bir o qədər çox etibar edirlər.

16-18 yaşlılar əsasən TikTok və Instagram-a güvənirlər.
25-30 yaş arasında olanlar isə Facebook-a daha çox üstünlük verirlər və onlayn çap mediası (30%) və radio (19%) kimi ənənəvi mənbələrdən daha çox istifadə edirlər.

Bununla belə, 16-18 yaşlılar arasında TikTok-a etibar edənlərin faizi 51% olduğu halda, bu göstərici 25-30 yaş arasında cəmi 29%-dir. Oxşar tendensiya Instagram üçün də müşahidə olunur (52%-dən 41%-ə düşmə).

Sosial medianın xəbərlərin əsas mənbəyinə çevrilməsi bir sıra narahatlıqları da özü ilə gətirir.

2024-cü il Reuters İnstitutu Rəqəmsal Xəbər Hesabatı göstərir ki, TikTok dezinformasiya yaymaqda xüsusilə təhlükəli platformadır və istifadəçilərin 27%-i burada aldadıcı məzmunu ayırd etməkdə çətinlik çəkir.

Bundan əlavə, Meta (Instagram və Facebook-un sahibi) fakt yoxlama sistemini yumşaldıb və X (keçmiş Twitter) kimi platformalarda dezinformasiyanın yayılmasına daha çox imkan yaradıb.

Sorğuda iştirak edən avropalıların 76%-i son bir həftə ərzində saxta və ya yanlış xəbərlərlə qarşılaşdıqlarını bildiriblər. Onların 15%-i dezinformasiya ilə “tez-tez”, 32%-i isə “bəzən” rastlaşdıqlarını etiraf ediblər.

Sosial media siyasətə təsir göstərmək üçün də istifadə edilir. Saxta xəbərlər və süni intellektlə yaradılan manipulyasiya olunmuş məzmunlar seçkiləri yönləndirmək və cəmiyyəti qütbləşdirmək üçün alətə çevrilib.

Məsələn, 2016-cı ildə Donald Trampın prezidentlik kampaniyası zamanı Roma Papasının onu dəstəklədiyinə dair yalan xəbər geniş yayılıbş. 2018-ci ildə isə Şakiranın İsraili boykot etdiyi iddia edilən saxta məlumat trendə çevrilib.

Bununla yanaşı, dezinformasiyanın psixoloji təsirləri də ciddi problem yaradır. Sensasiya xarakterli yalan məlumatların davamlı yayılması insanlarda narahatlıq, çaşqınlıq və ənənəvi mediaya inamsızlıq yaradır. Bu da bir çox gəncin xəbərlərdən tamamilə uzaqlaşmasına və informasiya boşluğu yaranmasına səbəb olur.