BAKI,VOA

Marşall Planı XX əsrin ikinci yarısında Avropanın iqtisadi bərpasında mühüm rol oynayan ən böyük xarici yardım proqramlarından biri kimi tarixə düşüb. Bu plan İkinci Dünya müharibəsindən sonra ABŞ tərəfindən Avropa ölkələrinin iqtisadi dirçəlişini sürətləndirmək məqsədilə hazırlanmış genişmiqyaslı maliyyə dəstək mexanizmi olub.

Avropanın bərpası üçün ABŞ təşəbbüsü

1947-ci ildə ABŞ dövlət katibi Corc Marşall tərəfindən irəli sürülən plan Avropada müharibənin yaratdığı dağıntıların aradan qaldırılmasını hədəfləyirdi. Müharibədən sonra qitədə sənaye istehsalı zəifləmiş, iqtisadi sistemlər iflic vəziyyətinə düşmüşdü.

Plan çərçivəsində 1948–1951-ci illər arasında 16 Avropa ölkəsinə milyardlarla dollar həcmində maliyyə yardımı göstərildi. Bu vəsait əsasən sənaye bərpası, infrastrukturun yenilənməsi və iqtisadi sabitliyin təmin edilməsinə yönəldildi.

Soyuq müharibə fonunda strateji addım

Marşall Planı yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi məqsədlər daşıyırdı. ABŞ bu proqram vasitəsilə Avropada kommunizmin yayılmasının qarşısını almağa çalışırdı. Buna görə plan çox vaxt “antikommunist iqtisadi strategiya” kimi də qiymətləndirilir.

Eyni dövrdə Sovet İttifaqı Qərb ölkələrinin bu təşəbbüsünə qarşı çıxaraq Şərq blokunda öz iqtisadi əməkdaşlıq modelini formalaşdırmağa çalışdı.

Avropada iqtisadi inteqrasiyanın başlanğıcı

Marşall Planı Avropa ölkələri arasında iqtisadi əməkdaşlığın güclənməsinə də təkan verdi. Yardım alan dövlətlər iqtisadi islahatlar apararaq sənaye istehsalını sürətlə bərpa etdilər və bu proses sonradan Avropa inteqrasiya ideyasının əsasını formalaşdırdı.

Türkiyənin rolu və geosiyasi balans

Plan çərçivəsində Türkiyə də yardım alan ölkələrdən biri oldu. Bu dövrdə ABŞ ilə Türkiyə arasında siyasi və hərbi əlaqələr gücləndi, regionda yeni geosiyasi balans formalaşdı. Bu əməkdaşlıq sonrakı onilliklərdə ABŞ–Türkiyə münasibətlərinin əsas xəttini müəyyənləşdirdi.