BAKI, AzerVoice

XIV əsrdə Osmanlıların və Qərbi Anadoludakı türk bəyliklərinin sürətli irəliləyişi qarşısında aciz qalan Bizans imperiyası hərbi vasitələrlə istədiyi nəticəni əldə edə bilmirdi. Muzdlu Katalon və Alan əsgərlərindən istifadə də türkmən hücumlarının qarşısını almaqda yetərli olmadı. Bu vəziyyətdə Bizans daha əvvəl sınaqdan keçirdiyi bir üsula – diplomatik ittifaqlara üz tutdu. İmperiya türkmənlərə qarşı Elxani dövlətindən istifadə etməyi planlaşdırdı. Bizans imperatoru II Andronikos nikah diplomatiyasını işə salaraq Elxani sarayına elçi göndərdi.

Razılaşmaya əsasən, Elxani hökmdarı Qazan Xan Bizans imperatorunun nikahdankənar qızı İrene Paleoloqla evlənməli idi. Bu evlilik qarşılığında Qazan Xan türkmənlərə qarşı tədbirlər görəcəyini vəd etdi. Xəbərin yayılması Anadoludakı türkmənlər arasında tərəddüd yaratdı və Bizans torpaqlarına hücumlar müvəqqəti olaraq dayandı.

Lakin bu diplomatik manevr real hərbi dəstəyə çevrilmədi. Elxanilər Bizansa faktiki yardım göstərmədilər və qısa müddət sonra türkmən hücumları yenidən başladı.

1304-cü ildə Qazan xanın ölümündən sonra Elxani taxtına Olcaytu Xan çıxdı. Bizans bu dəfə də nikah diplomatiyasına əl ataraq imperatorun bacısı Mariya Paleoloqu Olcaytu xanla evləndirdi və yenidən hərbi yardım umdu.

Bizans tərəfi Mariyanı Olcaytu xanın nümayəndəsi kimi İznik mühasirəsinə göndərərək şəhəri xilas etməyə çalışdı. Mariya, Osmanlı lideri Osman Qazini Elxani ordusunun gələcəyi ilə hədələsə də, bu addım mühasirənin qarşısını ala bilmədi.

Bununla belə, Elxani təhlükəsi Osmanlılar üzərində müəyyən psixoloji təsir yaratdı. Monqol müdaxiləsi ehtimalı səbəbindən Osmanlılar bir müddət Bizans üzərinə genişmiqyaslı yürüşlərdən çəkinərək əsasən kiçik miqyaslı hərbi əməliyyatlarla kifayətləndilər.

Nəticə etibarilə, Bizans imperiyası Osmanlı və türkmən irəliləyişini dayandırmaq üçün nikah diplomatiyası və xarici güclərə arxalanma siyasəti yürütmüş, lakin bu strategiya uzunmüddətli və həlledici nəticə verməmişdir.