BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
Türkiyə Statistika Qurumu tərəfindən açıqlanan “Ailə və ev təsərrüfatı statistikaları (2025)” ölkənin demoqrafik və sosial strukturunda baş verən dərin dəyişiklikləri ortaya qoyur. Məlumatlar 2008–2025 dövrünü, regional fərqləri və ailə tiplərindəki struktur transformasiyanı əhatə edir.
Ailə ölçüsü ardıcıl şəkildə azalır
Statistikaya görə, Türkiyədə orta ev təsərrüfatı ölçüsü 2008-ci ildə 4 nəfər olduğu halda 2025-ci ildə 3,08 nəfərə düşüb. Bu azalma ölkədə ənənəvi geniş ailə modelinin tədricən kiçildiyini və nüvə ailə strukturunun gücləndiyini göstərir. Xüsusilə 2010-cu ildən sonra eniş daha sabit xarakter alıb. Mütəxəssislər bu tendensiyanı urbanizasiya, gec evlilik, doğum səviyyəsinin azalması və iqtisadi dəyişikliklərlə əlaqələndirirlər.
Regionlar arasında ciddi fərqlər qalır
Statistik xəritə Türkiyə daxilində böyük regional fərqlərin olduğunu göstərir. Qərb bölgələrində ailə ölçüsü daha kiçik olduğu halda, Şərqi və Cənub-şərqi Anadolu bölgələrində daha yüksək göstəricilər qeydə alınıb. Ən yüksək orta ailə ölçüsü 4,84 nəfərlə Şırnakda, 4,63 nəfərlə Şanlıurfada və 4,43 nəfərlə Batman bölgəsində müşahidə olunub. Ən aşağı göstəricilər isə Tuncelidə 2,49, Giresunda 2,50 və Çanaqqalada 2,51 nəfər səviyyəsində qeydə alınıb. Bu fərqlər iqtisadi inkişaf səviyyəsi, şəhərləşmə dərəcəsi və sosial-mədəni strukturların regionlara görə dəyişməsi ilə izah olunur.
Ailə strukturlarında parçalanma artır
2014–2025 dövrünü əhatə edən məlumatlar ailə modelinin daha da diversifikasiya olunduğunu göstərir. Tək yaşayan şəxslərin payı 13,9 faizdən 20,5 faizə yüksəlib. Bu artım əsasən şəhər həyatının genişlənməsi, yaşlı əhali sayının artması və fərdi həyat tərzinin güclənməsi ilə əlaqələndirilir. Eyni dövrdə ənənəvi nüvə ailə modeli 67,4 faizdən 62,7 faizə enib. Geniş ailə strukturları isə 16,7 faizdən 13,5 faizə düşüb.
Tək valideynli ailələr artır
Statistik göstəricilər tək valideynli ailələrin artdığını da göstərir. Bu tip ev təsərrüfatlarının payı 7,6 faizdən 11,3 faizə yüksəlib. Ana və uşaqlardan ibarət ailələr 8,5 faiz səviyyəsinə çatıb, ata və uşaqlardan ibarət strukturlar isə 2,8 faizlə nisbətən sabit və aşağı səviyyədə qalır. Ekspertlər bu artımı boşanma göstəriciləri, sosial dəyişikliklər və ailə institutunda baş verən transformasiyalarla izah edirlər.
Alternativ yaşayış formaları genişlənir
Məlumatlarda diqqət çəkən digər məqam “nüvə ailə olmayan çox nəfərlik ev təsərrüfatları”nın artmasıdır. Bu göstərici 2,1 faizdən 3,3 faizə yüksəlib. Bu tendensiya dost qruplarının birgə yaşaması və qeyri-ənənəvi ev təsərrüfatı modellərinin yayılması kimi sosial dəyişiklikləri göstərir.
Ümumi mənzərə: ailə institutu yenidən formalaşır
Bütün göstəricilər birlikdə göstərir ki, Türkiyədə ailə modeli üç əsas istiqamətdə dəyişir:
ailə ölçüsü kiçilir
nüvə ailə dominantlığını tədricən itirir
tək yaşayanlar və alternativ ailə formaları artır
Eyni zamanda regional fərqlər dərin qalmaqda davam edir və demoqrafik keçid ölkə üzrə eyni sürətlə baş vermir. Statistikalar göstərir ki, ailə institutu artıq sabit struktur deyil. Əksinə, sosial, iqtisadi və mədəni dəyişikliklərin mərkəzində dayanan dinamik bir sistemə çevrilib. Bu tendensiya gələcəkdə həm sosial siyasət, həm də demoqrafik planlaşdırma baxımından mühüm nəticələr doğura bilər.