BAKI, VOA, Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə

Yaxın Şərqdə davam edən genişmiqyaslı gərginlik fonunda ən çox müzakirə olunan suallardan biri İsrailin regionda mütləq hegemonluq qurmaq imkanıdır.

Ekspertlərin fikrincə İsrailin hərbi və texnoloji üstünlüyü onu "məhv etmək" iqtidarında etsə də, bu, heç də regiona "nəzarət etmək" mənasına gəlmir. Regionun gələcəyi şahmat taxtasındakı fiqurlarla deyil, milyonlarla insanın iradəsi ilə formalaşacaq.

Müasir hərb sənəti göstərir ki, hər hansı bir ölkəni bombalamaq, infrastrukturunu dağıtmaq və ya rəsmi rejimləri devirmək qələbənin yalnız ilkin mərhələsidir. Həqiqi nəzarət torpağı deyil, insanları idarə etmək bacarığıdır.

ABŞ-ın İraq və Əfqanıstan təcrübəsi sübut etdi ki, dünyanın ən nəhəng hərbi maşını belə mülki əhalinin müqaviməti qarşısında dayanıqlı bir siyasi sistem qura bilmir.

Cənubi Livanda 25 illik işğal və Qəzzada davam edən blokada göstərdi ki, hərbi texnologiya müqavimət iradəsini sındıra bilməyən bir alətdir.

Bu region xalqlarının passiv bir kütlə kimi qəbul edilməsinin yaratdığı strateji korluqdur. Regionun gələcəyini "layihələr" və "planlar" deyil, yerli sosiologiya müəyyən edir.

Müqavimət yalnız silahlı mübarizə deyil, həm də kimliyi qorumaq, sosial birliyi saxlamaq və hərbi basqıya qarşı mədəni qalxan yaratmaqdır.

İsrailin məhdud insan resursu milyonlarla əhalisi olan ərəb-islam coğrafiyasında uzunmüddətli və sabit idarəçilik (polisləşmə) həyata keçirmək üçün kifayət deyil.

Hazırda regionda müşahidə olunan dağınıqlıq, daxili çəkişmələr və dövlət strukturlarının zəifliyi İsrailə müvəqqəti üstünlük qazandırsa da, bu, hələ nəzarət demək deyil.

Dövlətlər arasındakı ixtilaflar hərbi irəliləyişi asanlaşdırır, lakin bu "güc vakuumu" heç vaxt boş qalmır; yeni müqavimət ocaqları və hərbi olmayan hərəkatlar bu boşluğu doldurur.

Hər hansı bir gücün bütün regionu tabe etməyə çalışması onun resurslarının tükənməsinə və daxildən sarsılmasına (overstretch) səbəb olur.