#ABŞ-İran münasibətləri

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrana qarşı hərbi əməliyyatların yenidən başladığını rəsmi şəkildə Konqresə bildirib. O, Senat və Nümayəndələr Palatasının rəhbərlərinə ünvanladığı məktubda iyulun 7-də ABŞ Silahlı Qüvvələrinin İran ərazisində yerləşən hədəflərə "müdafiə xarakterli zərbələr" endirdiyini açıqlayıb. Bu, uzun fasilədən sonra ABŞ-ın İrana qarşı hücumları bərpa etməsinin ilk rəsmi təsdiqi hesab olunur və Ağ evlə Konqres arasında prezidentin qanunverici orqanın razılığı olmadan hərbi əməliyyatları davam etdirmək səlahiyyəti ilə bağlı mübahisələri yenidən gündəmə gətirib.

ABŞ senatoru Kris Mörfi Donald Trampın İran siyasətini sərt şəkildə tənqid edib. O bildirib ki, Trampın İranla bağlı razılaşmaya nail olmaq üçün aydın çıxış yolu yoxdur. Senator İran daxilində sərt mövqedə olan qüvvələrin gücləndiyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, Tehran nüvə məsələsində ciddi güzəştlərə getməyə bilər. Mörfi ABŞ-ın Hörmüz boğazı ilə bağlı siyasətini də tənqid edib. Demokrat senator ABŞ-İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlarına qarşı çıxan siyasətçilərdən biridir. Açıqlama Vaşinqtonda İran siyasəti ilə bağlı müzakirələrin davam etdiyi dövrdə verilib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranı müvəqqəti razılaşmanı pozmaqda ittiham edib. O, ABŞ-ın İrana qarşı daha güclü zərbələr endirəcəyini bildirib. Tramp İranla əvvəlki razılaşmaların da pozulduğunu iddia edib. Ağ Ev rəhbərinin açıqlaması ABŞ və İran arasında gərginliyin artdığı dövrə təsadüf edib. Tərəflər arasında son günlər qarşılıqlı hücumlar və sərt bəyanatlar müşahidə olunur. Beynəlxalq ictimaiyyət bölgədə vəziyyətin daha da gərginləşməsindən narahatdır. ABŞ və İran münasibətlərində yeni mərhələnin yarana biləcəyi bildirilir.

İranın İnqilab Keşikçiləri Korpusunun Hörmüz boğazında iki gəmiyə xəbərdarlıq atəşi açdığı bildirilib. İran dövlət televiziyası gəmilərin keçid qaydalarını pozduğunu iddia edib. Hadisə ABŞ və İran arasında strateji su yoluna nəzarət uğrunda artan gərginlik fonunda baş verib. Hörmüz boğazı dünya enerji daşımaları üçün ən mühüm marşrutlardan biri hesab olunur. Bu ərazidən qlobal enerji ehtiyatlarının təxminən beşdə biri daşınır. Ekspertlər bölgədəki hərbi gərginliyin gəmiçilik və enerji bazarlarına təsir edə biləcəyini bildirirlər. ABŞ-İran qarşıdurmasının davam etməsi təhlükəsizlik narahatlıqlarını artırır.

ABŞ ilə İran arasında artan hərbi gərginlik diplomatik danışıqların gələcəyini qeyri-müəyyən edib. Tərəflər arasında imzalanmış anlaşma memorandumunun taleyi sual altındadır. İran daxilində yaranmış narazılıqlar fonunda Prezident Məsud Pezeşkianın məsul göstərildiyi bildirilir. Təhlilçilər hesab edirlər ki, prezidentin günahlandırılması ictimai narazılığı müəyyən istiqamətə yönəltmək cəhdi ola bilər. Eyni zamanda bu yanaşmanın hakim elita daxilindəki fikir ayrılıqlarını gizlətmək məqsədi daşıdığı vurğulanır. İranın xarici siyasətində fərqli mövqelərin olduğu qeyd edilir. Ekspertlər hesab edirlər ki, diplomatik prosesin gələcəyi daha geniş siyasi amillərdən asılıdır.

İranın cənubundakı Bəndər Abbas şəhəri və Qeşm adası yaxınlığında partlayış səsləri eşidilib. Mehr xəbər agentliyi hadisə barədə məlumat yayıb. İlkin məlumatlara görə, mülki əhali arasında itki olmayıb və infrastruktura zərər dəyməyib. Hadisə ABŞ ilə İran arasında artan gərginlik fonunda baş verib. İran tərəfi son günlərdə cənub sahillərinə hücumlar edildiyini bildirib. Bəndər Abbas və Qeşm adası Hörmüz boğazına yaxın yerləşdiyi üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Bölgədəki vəziyyət beynəlxalq enerji təhlükəsizliyi baxımından diqqətlə izlənilir.

İran və ABŞ arasında qarşılıqlı hücumlar davam etsə də, ekspertlər diplomatik əlaqələrin tam dayanmadığını bildirirlər. Qətərdəki Corctaun Universitetinin dosenti Pol Masqreyv tərəflərin müxtəlif vasitələrlə bir-birinə mesaj göndərdiyini qeyd edib. Onun fikrincə, hazırda əsas məsələ qarşı tərəfin “qırmızı xətlərini” anlamaqdır. İran Hörmüz boğazına nəzarət məsələsini mühüm hesab edir. Ekspert bildirir ki, münaqişə müddətində İranın məqsədləri genişlənib, ABŞ-ın hədəfləri isə dəyişib. Vaşinqton artıq hakimiyyət dəyişikliyindən danışmır. Lakin tərəflərin mövqelərinin sərtləşməsi diplomatik həll yoluna qayıdışı çətinləşdirir.

Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla telefon danışığında regiondakı son gərginliyi müzakirə edib. Şərif ABŞ və İran arasında artan qarşıdurmadan narahatlığını bildirib və bütün tərəfləri təmkin göstərməyə çağırıb. Pakistan hökuməti diplomatik yollarla böhranın həll edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Danışıqlar regional sabitliyin qorunması və yeni eskalasiyanın qarşısının alınması istiqamətində aparılıb. İslamabad ABŞ-İran münasibətlərində yaranan gərginliyin daha geniş regional böhrana çevrilməməsi üçün vasitəçilik səylərini dəstəkləyir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İran tərəfindən ona qarşı sui-qəsd cəhdi baş verəcəyi təqdirdə cavab tədbirləri üçün əvvəlcədən göstərişlər verdiyini bildirib. Tramp İranın uzun müddətdir onu hədəf aldığını iddia edib və təhlükəsizlik məsələsində ciddi xəbərdarlıq verib. O, açıqlamasında İranın Ali lideri Ayətullah Əli Xameneinin dəfn mərasimində ona qarşı təhdid xarakterli çağırışların səsləndiyini qeyd edib. ABŞ lideri bildirib ki, mümkün hücum halında İranın “misli görünməmiş” cavabla üzləşəcəyini deyib. Trampın bu açıqlaması ABŞ-İran münasibətlərində gərginliyin yüksək olduğu və diplomatik səylərin davam etdiyi bir dövrə təsadüf edir. Tehran isə ABŞ-ın son addımlarını tənqid edərək özünü müdafiə hüququnu vurğulayır.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanla telefon danışığı aparıb. Söhbət zamanı ABŞ ilə İran arasında mövcud atəşkəs vəziyyəti və Yaxın Şərqdəki son gərginlik müzakirə olunub. Türkiyə tərəfi regionda sabitliyin qorunması və diplomatik yolların açıq saxlanılmasının vacibliyini qeyd edir. Ankara ABŞ-İran qarşıdurmasının daha geniş regional böhrana çevrilməməsi üçün tərəflərlə əlaqələri davam etdirir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İran rəhbərliyinin keçmiş ali rəhbər Əli Xameneinin dəfn mərasimi zamanı öldürülməkdən narahat olduğunu bildirib. O, son hücumların kəskinləşməsində İran tərəfini günahlandırıb. Trampın sözlərinə görə, Tehran Əli Xameneinin bir həftəlik dəfn mərasimi üçün fasilə istəyib. ABŞ Prezidenti bildirib ki, Vaşinqton bu istəyə razılıq versə də, İran tərəfi sonradan raket atəşinə başlayıb. Tramp həmçinin İran rəsmilərinin dəfn mərasimi zamanı öldürülməmələri üçün təminat istədiklərini deyib. Onun sözlərinə görə, ABŞ həmin müddətdə onlara qarşı belə addım atmayacağını bildirib. Tramp Əli Xameneinin ABŞ və İsrail zərbələri nəticəsində öldürüldüyünü də etiraf edib. Bu açıqlamalar Vaşinqton və Tehran arasında gərginliyin daha da artdığı bir dövrdə səsləndirilib.

NATO-nun baş katibi Mark Rutte ABŞ-ın İrana endirdiyi son hava zərbələrinin "tamamilə zəruri" olduğunu bildirib. Ankarada keçirilən NATO Dövlət və Hökumət Başçılarının Zirvə toplantısından əvvəl jurnalistlərə açıqlama verən Rutte deyib ki, əgər atəşkəs qüvvədə olduğu halda İran onu pozursa, ABŞ-ın buna qətiyyətli şəkildə cavab verməsi vacibdir.