#Yaxın Şərq siyasəti

Körfəz ölkələri arasında regional təhlükəsizlik və diplomatik proseslərlə bağlı yüksək səviyyəli təmaslar davam edir. Qətər rəsmiləri Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Səudiyyə Ərəbistanı nümayəndələri ilə keçirilən telefon danışığında ikitərəfli münasibətləri və ABŞ–İran arasında davam edən diplomatik təşəbbüsləri müzakirə ediblər. Görüşlər zamanı Pakistanın vasitəçiliyi ilə aparılan sülh səylərinə diqqət yetirilib və regionda gərginliyin yenidən artmasının qarşısını ala biləcək uzunmüddətli razılaşmanın əldə edilməsinin vacibliyi vurğulanıb.

ABŞ-ın Prezidenti Donald Trampın Yaxın Şərqdə “İbrahim Razılaşmaları” çərçivəsini genişləndirmək təşəbbüsü ilə bağlı yeni qiymətləndirmələr səsləndirilib. Beynəlxalq Böhran Qrupunun analitiki Əli Vaez hesab edir ki, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Misir, Türkiyə və Pakistan kimi ölkələrin İsraillə normallaşma prosesinə cəlb olunması hazırkı geosiyasi şəraitdə real görünmür. Analitikə görə, bir çox regional dövlətlər üçün İsraillə münasibətlərin normallaşdırılması məsələsi İranla deyil, Fələstin dövlətçiliyi ilə bağlı perspektivlərdən asılıdır. O, həmçinin Trampın bu mövzunu gündəmdə saxlamasının əsasən ABŞ daxili siyasəti ilə əlaqəli olduğunu bildirib.

Qətər və Misir rəsmiləri regionda artan gərginlik fonunda diplomatik təşəbbüsləri və vasitəçilik səylərini müzakirə ediblər. Telefon danışığı zamanı ABŞ–İran qarşıdurması ətrafında yaranmış vəziyyət, Pakistanın vasitəçilik təşəbbüsləri və mümkün həll yolları diqqət mərkəzində olub. Tərəflər böhranların hərbi deyil, dialoq və siyasi həll yolları ilə aradan qaldırılmasının vacibliyini vurğulayaraq, regionda gərginliyin yenidən alovlanmasının qarşısını alacaq uzunmüddətli və dayanıqlı razılaşmanın əldə edilməsinin zəruriliyini qeyd ediblər.

İsrailin siyasi və hərbi rəhbərliyi regionda artan təhlükəsizlik gərginliyi fonunda yeni müşavirə keçirib. Baş nazir Benyamin Netanyahu müdafiə və hərbi rəhbərliklə təhlükəsizlik məsələlərini müzakirə edib. Görüşün Livanda mümkün genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlarla bağlı ehtimalların gücləndiyi bir dövrə təsadüf etməsi diqqət çəkir. Son günlər İsrailin Livanın cənubu və Bəqaa vadisində hava və hərbi əməliyyatlarının intensivləşməsi regionda vəziyyətin daha da mürəkkəbləşə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Analitiklər hesab edirlər ki, sərhəd boyunca davam edən qarşılıqlı hərbi fəaliyyətlər yeni təhlükəsizlik ssenarilərini gündəmə gətirə bilər.

Livan və Körfəz ölkələri arasında diplomatik əlaqələr yenidən diqqət mərkəzinə gəlib. Livanın xarici işlər naziri Yusif Racci ölkənin həssas siyasi və təhlükəsizlik mərhələsində Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının Beyruta göstərdiyi dəstəyə görə təşəkkürünü bildirib. Bu açıqlama Hizbullahın Bəhreynlə bağlı mövqeyi ətrafında yaranan mübahisədən dərhal sonra səsləndirilib. Son hadisələr Livanın daxili siyasi balansı, Hizbullahın regional rolu və Körfəz dövlətləri ilə münasibətlərin gələcək istiqaməti ilə bağlı yeni müzakirələrə səbəb olub. Eyni zamanda, Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının Livanda aparılan islahatlara dəstək verməsi regional siyasi münasibətlərdə yeni mərhələnin siqnalı kimi qiymətləndirilir.

ABŞ mediası Yaxın Şərqdəki gərginlik və müharibə şəraitində Trampın siyasətini diqqətlə izləyir. Onilliklər boyu ABŞ medianın hadisələri Vaşinqtonun mövqeyinə uyğun işıqlandırması ənənəsi dəyişir. Prezident Trampın “qələbə” bəyanatları və aydın strategiyanın olmaması tənqid obyekti olub, mediası siyasətinin effektivliyini sual altına alır. Eyni zamanda, İran ordusunun fəaliyyətini davam etdirməsi, Hörmüz boğazına nəzarət və qlobal enerji təchizatındakı pozuntular region və qlobal iqtisadiyyat üçün ciddi risklər yaradır.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Tehranın Livandakı Hizbullah hərəkatına dəstəyinin davam etdiriləcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Pakistanın vasitəçilik etdiyi danışıqlar zamanı İran mümkün razılaşmaların Livanda atəşkəsin təmin olunması ilə əlaqələndirilməsini tələb edib. Tehran bu mövqenin gələcək mərhələlərdə də gündəmdə qalacağını vurğulayır.

Qatar və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri arasında keçirilən yüksək səviyyəli telefon danışığında Tehran–Vaşinqton danışıqları, Pakistanın vasitəçilik təşəbbüsləri və regional təhlükəsizlik məsələləri müzakirə olunub. Tərəflər həmçinin ikitərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələlərinə də toxunublar.

Fransa NATO-nun Hörmüz boğazında beynəlxalq missiyada iştirak etməyi uyğun hesab etmir və bu ideyanı rədd edib. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü vurğulayıb ki, Şimali Atlantika Müqaviləsi Şimali Atlantika məkanına tətbiq olunur və NATO-nun əsas məqsədi Yaxın Şərqdə və Hörmüz boğazında baş verən hadisələrə müdaxilə etmək deyil. Fransa bu missiyada iştirakın alyansın mahiyyətinə uyğun gəlmədiyini qeyd edir və mövqeyinin aydın və dəyişməz olduğunu bildirir. Bu, regionda baş verən gərginliklər fonunda alyansın rolu və iştirakçılıq prinsipləri ilə bağlı diplomatik mövqeyi əks etdirir.