#Regional təhlükəsizlik

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla bağlı son paylaşımı mümkün razılaşmanın taleyi ətrafında yeni suallar yaradıb. Açıqlamanın bəzi hissələri razılaşmanın artıq əldə olunduğu görüntüsü yaratsa da, eyni paylaşımda Trampın Ağ Evin Situasiya Otağında son qərarı verəcəyi qeyd edilir. Bu isə danışıqların hələ tam yekunlaşmadığını göstərir. Son saatlarda ABŞ administrasiyasından yayılan müxtəlif məlumatlar da proses ətrafında qeyri-müəyyənliyin davam etdiyini nümayiş etdirir. Analitiklər hesab edirlər ki, yekun siyasi qərar verilmədən razılaşmanın əldə olunduğunu söyləmək hələ tezdir.

Livanın cənubundakı Adloun şəhərində yaşayış evinə endirilən hava zərbəsi nəticəsində 4 nəfər həlak olub. Yerli mənbələrin məlumatına görə, ölənlər arasında uşaqlar da var. Hücumdan sonra Mülki Müdafiə qrupları dağıntılar altında qalan şəxslərin axtarışına başlayıb və əməliyyatlar davam etdirilir. Hadisə İsrail-Livan sərhədində hərbi qarşıdurmaların intensivləşdiyi bir dövrdə baş verib və bölgədə mülki əhalinin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları yenidən gündəmə gətirib.

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu Qəzza zolağında hərbi nəzarətin genişləndirilməsi barədə göstəriş verib. Məlumatlara görə, bu qərar bölgədə davam edən atəşkəs rejimi ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. Son aylarda Qəzza boyunca müxtəlif hərbi əməliyyatların və zərbələrin qeydə alınması fonunda yeni göstəriş qarşıdurmaların daha da intensivləşə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Ekspertlər hesab edirlər ki, vəziyyətin gərginləşməsi həm təhlükəsizlik, həm də humanitar baxımdan əlavə risklər yarada bilər.

İran mənbəsi ABŞ və İran arasında ilkin siyasi anlaşmanın əldə olunduğunu bildirib. Mənbənin sözlərinə görə, bu mərhələ yekun hüquqi saziş deyil və tərəflər arasında ümumi çərçivənin razılaşdırılmasını əks etdirir. Eyni zamanda ABŞ Prezidenti Donald Trampın Ağ Evin Situasiya Otağında İran məsələsi üzrə son qərarı müzakirə etməsi razılaşmanın hələ tam təsdiqlənmədiyini göstərir. Hazırda tərəflər arasında siyasi anlaşmanın mövcud olduğu, lakin yekun sənədin hazırlanması və təsdiqlənməsi prosesinin davam etdiyi bildirilir.

ABŞ və İran arasında aparılan danışıqlarda müəyyən irəliləyiş əldə olunduğu bildirilsə də, Tehran tərəfi ehtiyatlı mövqeyini qorumaqda davam edir. Məlumatlara görə, İranın əsas tələblərindən biri Hörmüz boğazında tətbiq olunan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması olub və mümkün razılaşma çərçivəsində boğazın yenidən açılması nəzərdən keçirilir. Bununla yanaşı, İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqer Qalibaf qarşı tərəfin vədlərinə etibar etmədiklərini bəyan edib. Son açıqlamalar göstərir ki, İran rəhbərliyi danışıqları “güzəşt” deyil, ölkənin çəkindirici gücü və müqavimət siyasətinin nəticəsi kimi təqdim etməyə çalışır.

İranın yarı-rəsmi Fars Xəbər Agentliyi Donald Trampın İranla mümkün razılaşma barədə açıqlamalarını tənqid edərək bəzi məqamların reallığı əks etdirmədiyini bildirib. İran mənbələrinin iddiasına görə, zənginləşdirilmiş nüvə materiallarının məhv edilməsi və Hörmüz boğazının tam rüsumsuz açılması kimi məsələlər hazırkı layihə sənədində nəzərdə tutulmur. Eyni zamanda Tehran tərəfi Trampın açıqlamasında İran aktivlərinin dondurulmasının ləğvi və Livanda atəşkəs kimi bəzi mühüm məqamların qeyd edilmədiyini vurğulayıb. Bu açıqlamalar tərəflər arasında danışıqların hələ yekun mərhələyə çatmadığını göstərir.

İsrail ordusu Livanın Zefta qəsəbəsinin sakinlərinə təcili evakuasiya çağırışı edərək onların Zəhrani çayının şimalına keçməsini istəyib. İsrail tərəfi bölgədə Hizbullah hədəflərinə qarşı yaxın vaxtlarda hərbi əməliyyatların həyata keçiriləcəyini bildirib. Xəbərdarlıq Livanın cənubunda qarşıdurmaların şiddətləndiyi və son günlər bir neçə yaşayış məntəqəsinə bənzər çağırışların edildiyi bir dövrə təsadüf edir. Mütəxəssislər bu addımın bölgədə yeni hərbi əməliyyatların başlanacağına dair siqnal ola biləcəyini qeyd edirlər.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla bağlı mümkün razılaşmanın şərtlərini açıqlayaraq Hörmüz boğazının tam açılması, mina təhlükəsinin aradan qaldırılması və zənginləşdirilmiş nüvə materiallarının məhv edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Tramp bildirib ki, İran nüvə silahı əldə etməməli, beynəlxalq gəmiçilik üçün boğazda hərəkət sərbəstliyi təmin olunmalıdır. O, həmçinin razılaşma əldə edilənədək heç bir maliyyə ödənişinin həyata keçirilməyəcəyini qeyd edib. Ağ Evin Situasiya Otağında keçirilən müşavirənin isə Vaşinqtonun İranla bağlı yekun qərarının formalaşdırılmasında həlledici rol oynayacağı gözlənilir.

Livanın cənubunda İsrail ordusu ilə Hizbullah arasında qarşıdurmalar yeni mərhələyə daxil olub. Məlumatlara görə, İsrail qüvvələri Litani çayını keçərək Nabatiyə istiqamətində strateji yüksəkliklərə nəzarəti genişləndirib və Hizbullahın müdafiə xətlərinə qarşı hava və artilleriya hücumlarını artırıb. Döyüşlərin əsasən Zawtar əl-Şərqiyyə, Marjayun və Bəkaa vadisi istiqamətlərində davam etdiyi bildirilir. İsrail tərəfi əməliyyatların genişləndirildiyini təsdiqləyərkən, Hizbullah da hərbi texnikalara qarşı hücumlar həyata keçirdiyini açıqlayıb. Bölgədəki vəziyyət Livan-İsrail cəbhəsində gərginliyin daha da artdığını göstərir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla mümkün razılaşma üçün Vaşinqtonun əsas şərtlərini açıqlayıb. Trampın sözlərinə görə, Tehran nüvə silahı əldə etməyəcəyinə dair öhdəlik götürməli, Hörmüz boğazını hər iki istiqamətdə sərbəst şəkildə açmalı, boğazda qalan minaları təmizləməli və zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları ilə bağlı tələbləri yerinə yetirməlidir. ABŞ Prezidenti bildirib ki, bu addımlar qarşılığında Vaşinqton İran limanlarına tətbiq edilən dəniz blokadasını ləğv etməyə hazırdır. Bəyanat ABŞ–İran danışıqlarında mümkün razılaşma çərçivəsinin formalaşdığı bir dövrdə diqqət çəkən siyasi mesaj kimi qiymətləndirilir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla bağlı aparılan danışıqların taleyini müəyyən edə biləcək mühüm qərar ərəfəsindədir. Tramp Ağ Evin Situasiya Otağında komandasının üzvləri ilə görüş keçirərək İran məsələsində necə irəlilənəcəyinə dair son qərarı verəcəyini açıqlayıb. Müzakirələrin əsas mövzuları arasında müvəqqəti atəşkəsin uzadılması, Hörmüz boğazında vəziyyət, İranın yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları və sanksiyalar rejimi yer alır. Analitiklər hesab edirlər ki, Vaşinqtonun qarşıdakı qərarı ya diplomatik razılaşmanın təsdiqlənməsi, ya da tərəflər arasında gərginliyin yeni mərhələyə keçməsi ilə nəticələnə bilər.

Təhlükəsizlik və müdafiə məsələləri üzrə analitik Volfqanq Pusztai hesab edir ki, ABŞ və İran arasında razılaşma əldə olunması əvvəlkindən daha çətin mərhələyə daxil olub. Onun sözlərinə görə, Donald Tramp administrasiyası artıq “pis razılaşma yoxdursa, razılaşma yoxdur” yanaşmasına üstünlük verir və qarşıdan gələn siyasi proseslər fonunda güzəştli sazişə maraq azalıb. Ekspert eyni zamanda İranın da müəyyən razılaşmaya ehtiyac duyduğunu bildirir. Bununla yanaşı, o xəbərdarlıq edir ki, müharibənin uzanması enerji bazarlarında qiymət artımını sürətləndirə və xüsusilə Afrika ölkələrində milyonlarla insan üçün ciddi iqtisadi və humanitar problemlər yarada bilər.