ABŞ Prezidenti Donald Trampın NATO sammitində çıxışı müttəfiq ölkələr arasında yenidən qarışıq reaksiyalara səbəb olub. Sammit öncəsi NATO liderləri Trampın alyansa qarşı sərt mövqe nümayiş etdirib-etdirməyəcəyini gözləyirdilər. Nəticədə ABŞ lideri həm NATO-nu tənqid edən əvvəlki ritorikasını davam etdirib, həm də müttəfiqlərini müdafiə xərclərini artırdıqlarına görə yüksək qiymətləndirib. Tramp qapalı keçirilən NATO liderləri görüşünü müsbət atmosferdə təsvir edib və toplantıda “sevgi” olduğunu bildirib. Diplomatlar hesab edirlər ki, ABŞ prezidentinin dəyişkən mövqeyi NATO daxilində əlavə diplomatik səylər tələb edir və transatlantik ittifaqın gələcək sabitliyi üçün liderlər arasında balanslı münasibətlərin qorunması vacibdir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla bağlı hərbi qarşıdurma zamanı NATO müttəfiqlərini qəsdən sınağa çəkdiyini açıqlayıb. O bildirib ki, məqsədi alyans ölkələrinin ABŞ-a dəstəyə nə dərəcədə hazır olduğunu öyrənmək idi. Tramp NATO üzvlərinin bir hissəsini müdafiə xərclərini kifayət qədər artırmamaqda da tənqid edib. O, ABŞ və İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyat zamanı bəzi müttəfiqlərin lazımi dəstəyi vermədiyini iddia edib. ABŞ Prezidenti alyans ölkələrinin kollektiv təhlükəsizlik sahəsində daha böyük məsuliyyət daşımalı olduğunu vurğulayıb. Bu açıqlamalar Ankara Zirvə Toplantısı öncəsi diqqət çəkən mövzulardan birinə çevrilib. Müdafiə xərcləri və müttəfiqlər arasında həmrəylik toplantının əsas gündəm məsələləri sırasında yer alır.

NATO-nun yeni hesablamalarına əsasən, alyansın beş üzvü 2026-cı ildə əsas müdafiə xərclərini ümumi daxili məhsulun 3,5 faizi səviyyəsinə çatdıracaq. Bununla yanaşı, bəzi ölkələrin müdafiə xərcləri təxminən 2 faiz səviyyəsində qalacaq. NATO liderləri ötən il Haaqada keçirilən Zirvə Toplantısında 2035-ci ilədək 3,5 faizlik hədəfə çatmaq barədə razılıq əldə ediblər. Onlar, həmçinin kibertəhlükəsizlik və digər müdafiə sahələrinə əlavə 1,5 faiz həcmində investisiya qoyulmasını da qəbul ediblər. ABŞ Prezidenti Donald Tramp NATO üzvlərini müdafiəyə daha çox vəsait ayırmağa çağırır. Alyans daxilində müdafiə xərclərinin artırılması əsas prioritetlərdən biri kimi qiymətləndirilir. Bu məsələ Ankara Zirvə Toplantısının əsas gündəm mövzularından biridir.

NATO Zirvə Toplantısında ABŞ Prezidenti Donald Trampın alyans üzvlərinə münasibəti diqqət mərkəzindədir. Tramp İranla bağlı hərbi qarşıdurma zamanı bəzi müttəfiqlərin ABŞ-a kifayət qədər dəstək vermədiyini bildirib və narazılığını ifadə edib. O, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla münasibətlərini yüksək qiymətləndirərək toplantıda iştirakını da bununla əlaqələndirib. NATO-nun baş katibi Mark Rütte müdafiə xərclərinin artırılması istiqamətində üzv ölkələrin üzərinə götürdüyü öhdəlikləri xatırladıb. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski isə ölkəsinin daha çox Patriot hava hücumundan müdafiə sistemlərinə və digər hərbi vasitələrə ehtiyacı olduğunu bildirib. NATO Zirvə Toplantısında müdafiə xərcləri və Ukraynaya dəstək əsas gündəm mövzuları sırasında yer alır. Toplantının nəticələri alyansın gələcək təhlükəsizlik siyasətinə təsir göstərə bilər.

NATO-nun Avropa üzvləri və Kanada bu il müdafiə xərclərini artırmağa hazırlaşır. Alyans rəsmisinin sözlərinə görə, 2025-ci ildə əsas müdafiə xərclərinin ümumi daxili məhsulda payının orta hesabla 2,53 faizə çatacağı gözlənilir. Hazırda bu göstərici 2,31 faiz səviyyəsində qiymətləndirilir. Eyni zamanda, Ankarada keçirilən NATO Müdafiə Sənayesi Forumunda ən azı 50 milyard ABŞ dolları dəyərində yeni satınalma razılaşmaları əldə olunub. Müqavilələrin yekun dəyəri ilə bağlı hesablamalar davam edir. Bu göstəricilər NATO ölkələrinin müdafiə imkanlarını gücləndirmək istiqamətində atdığı addımların davam etdiyini göstərir. Müdafiə sənayesində əməkdaşlığın genişlənməsi alyansın gələcək təhlükəsizlik strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur.

NATO Zirvə Toplantısında ABŞ ilə Avropa ölkələri arasında müdafiə siyasəti ətrafında fikir ayrılıqları müzakirə olunur. Təhlilçi Aleksandru Hudişteanu bildirib ki, Donald Tramp Avropa dövlətlərini müdafiəyə daha çox vəsait ayırmağa çağırır. Onun sözlərinə görə, ABŞ Avropanın öz təhlükəsizliyinə görə daha böyük məsuliyyət daşımasını istəyir. NATO-nun baş katibi Mark Rütte isə əsas məsələnin ayrılan vəsaitin həcmi deyil, onun necə istifadə olunması olduğunu vurğulayıb. Tramp İranla bağlı hərbi qarşıdurma zamanı Avropa müttəfiqlərini kifayət qədər dəstək göstərməməkdə ittiham edib. Təhlilçi isə NATO-nun yalnız müdafiə məqsədli alyans olduğunu və seçim əsasında başlanan müharibələrdə iştirak etmədiyini xatırladıb. Bu müzakirələr NATO daxilində gələcək təhlükəsizlik strategiyası ilə bağlı fikir ayrılıqlarını bir daha üzə çıxarıb.

Almaniyada seçicilərin əhəmiyyətli hissəsi hökumətin müdafiə xərclərini artırmaq planını dəstəkləmir. İctimai rəy sorğularına görə, seçicilərin təxminən 35–40 faizi yenidən silahlanma siyasətinə qarşı çıxan partiyalara üstünlük verir. Kansler Fridrix Merts müdafiə sahəsinə böyük həcmdə investisiya qoyuluşunu və Almaniya ordusunun gücləndirilməsini əsas prioritetlərdən biri elan edib. Hökumət 2030-cu ilədək müdafiə sahəsinə təxminən 900 milyard ABŞ dollarına yaxın vəsait ayırmağı planlaşdırır. Merts hesab edir ki, Avropanın NATO daxilində daha böyük rol oynaması alyansın imkanlarını genişləndirəcək. Bu siyasət ABŞ ilə müdafiə əməkdaşlığının möhkəmləndirilməsi məqsədi daşıyır. Bununla yanaşı, Almaniyada bu planlara qarşı ictimai narazılığın davam etdiyi bildirilir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla müharibə fonunda NATO-nu tənqid edib. O bildirib ki, ABŞ İranda müəyyən addımlar atsa da, alyans müttəfiqlərindən gözlənilən dəstəyi görməyib. Trampın sözlərinə görə, Vaşinqton hələ yardım istəməmiş bəzi NATO ölkələri bu prosesdə iştirak etməyəcəklərini bildiriblər. ABŞ Prezidenti ölkəsinin NATO-ya böyük məbləğdə vəsait ayırdığını xatırladıb. O, alyansın ABŞ üçün eyni səviyyədə dəstək göstərməməsini sual altına alıb. Tramp Vaşinqtonun hər zaman müttəfiqlərinin yanında olduğunu vurğulayıb. Bu açıqlama NATO daxilində müdafiə öhdəlikləri və müttəfiqlik münasibətləri ilə bağlı yeni müzakirələr yaradıb.

Qlobal hərbi texnika bazarında müşahidə olunan genişlənmə və müxtəlif regionlarda müdafiə xərclərinin artması böyük hərbi texnologiya şirkətlərinin maliyyə göstəricilərinə birbaşa təsir göstərməkdə davam edir. İsrailin ən iri müdafiə sənayesi şirkətlərindən biri olan Elbit Sistemz son rübdə həm gəlirlərində, həm də sifariş portfelində rekord nəticələr əldə etdiyini açıqlayıb. Şirkətin maliyyə hesabatı göstərir ki, İsrail və Asiya bazarlarından daxil olan sifarişlər, eləcə də Avropa ölkələri ilə həyata keçirilən yeni müdafiə proqramları gəlirlərin əhəmiyyətli şəkildə yüksəlməsinə səbəb olub. Analitiklər hesab edirlər ki, artan geosiyasi gərginlik, dövlətlərin hərbi modernizasiya proseslərini sürətləndirməsi və müdafiə sistemlərinə tələbatın yüksəlməsi bu cür şirkətlərin gələcək fəaliyyətinə də təsir göstərməyə davam edəcək.