Yaxın Şərqdəki qeyri-müəyyənlik və neft qiymətlərinin artması qlobal inflyasiya narahatlığını gücləndirib. Yaponiyanın 10 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi 3 faizə yüksələrək 1996-cı ildən bəri ən yüksək göstəriciyə çatıb. Qlobal istiqraz bazarlarında genişmiqyaslı satış dalğası müşahidə olunur. İnvestorlar yüksək enerji qiymətlərinin inflyasiyanı sürətləndirə biləcəyindən ehtiyat edirlər. Bu vəziyyət mərkəzi bankların faiz dərəcələrini artıracağı ilə bağlı gözləntiləri gücləndirir. ABŞ, Böyük Britaniya və Avropada da istiqraz gəlirlilikləri yüksəlib. Yüksək faizlər xüsusilə böyük borc yükü olan ölkələrin maliyyəsinə əlavə təzyiq yaradır.

ABŞ-da istehlakçı inamı avqust ayında kəskin şəkildə zəifləyib. Miçiqan Universitetinin ilkin məlumatlarına əsasən, göstərici 51 bənd təşkil edib və iyul ayındakı 55,2 bənddən aşağı düşüb. İstehlakçı inamının təxminən 8 faiz azalması əvvəlki iki ayda müşahidə olunan yaxşılaşmanı dayandırıb. Geriləmənin əsas səbəbləri arasında uzun müddətdir davam edən inflyasiya və İrana qarşı müharibənin yaratdığı iqtisadi qeyri-müəyyənlik göstərilir. ABŞ-da inflyasiya müharibədən əvvəl də Federal Ehtiyat Sisteminin uzunmüddətli 2 faizlik hədəfindən yüksək idi. Yüksək qiymətlər illərdir ABŞ ailələrinin büdcəsinə ciddi təzyiq göstərir. İrana qarşı müharibənin enerji və digər qiymətlərə təsiri ilə bağlı narahatlıqlar istehlakçıların gələcəyə inamını daha da zəiflədib. Son göstəricilər ABŞ iqtisadiyyatında qiymət artımı ilə bağlı narahatlığın hələ də yüksək olduğunu göstərir.

Qlobal bazarda neftin ucuzlaşması ABŞ-da yanacaq qiymətlərinə hələlik təsir göstərməyib. Ekspertlər bildirirlər ki, beynəlxalq qiymət dəyişikliklərinin pərakəndə satış qiymətlərinə əks olunması adətən bir həftə və ya daha uzun çəkir. Yüksək aviabilet qiymətlərinə görə yay tətilinə avtomobillə gedən amerikalılar bahalı yanacaqla üzləşirlər. Donald Tramp isə yanacaq qiymətlərinin enməsinin inflyasiyanı azaltmaq və seçkilər öncəsi iqtisadi vəziyyəti yaxşılaşdırmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını hesab edir.

Kanada dolları ABŞ dollarına qarşı dəyər qazanıb. Buna güclü pərakəndə satış göstəriciləri və neft qiymətlərinin bahalaşması səbəb olub. May ayında pərakəndə satışlar 1 faiz artıb, iyun üzrə ilkin artım isə 0,4 faiz təşkil edib. Neftin qiyməti 92,40 dollara yüksəlib. İnflyasiya gözləntilərinin artması faiz dərəcələrinin yüksəldilməsi ehtimallarını gücləndirib. Baş nazir Mark Karni ABŞ-la ticarət mübahisəsində ölkənin maraqlarının qorunacağını bildirib. Kanada istiqrazlarının gəlirliliyi də yüksəlib.

Beynəlxalq Valyuta Fondu enerji təchizatında uzunmüddətli fasilələrin dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi risk yaradacağını bildirib. Fondun strategiya məsələləri üzrə direktoru Kristian Mumssen ABŞ ilə İran arasında davam edən qarşıdurmanın iqtisadi proqnozları çətinləşdirdiyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, Fond müxtəlif inkişaf ssenarilərini nəzərdən keçirməyə davam edəcək. Mumssen enerji qiymətlərinin bir çox ölkə üçün həlledici əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. O hesab edir ki, enerji təchizatında uzunmüddətli problemlər qlobal artıma və inflyasiyaya mənfi təsir göstərə bilər. Beynəlxalq Valyuta Fondu cari il üzrə dünya iqtisadiyyatının 3 faiz artacağını proqnozlaşdırır. Lakin regiondakı hərbi gərginlik bu proqnozlara təsir edə bilər. Ekspertlər enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliyin davam etdiyini bildirirlər.

Beynəlxalq Valyuta Fondunun strategiya məsələləri üzrə direktoru Kristian Mumssen hökumətləri qiymət sabitliyini qorumağa çağırıb. O bildirib ki, son illərdə dünya iqtisadiyyatı pandemiya, yaşayış xərclərinin artması, ticarət gərginlikləri və silahlı münaqişələr kimi ardıcıl böhranlarla üzləşib. Mumssen süni intellekt və rəqəmsal maliyyə texnologiyalarının sürətli inkişafının da iqtisadi mühitə təsir etdiyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, beynəlxalq sistem daha parçalanmış və çoxqütblü quruluşa doğru dəyişir. Ekspert hesab edir ki, dünya iqtisadiyyatı indiyədək dayanıqlılıq nümayiş etdirsə də, qeyri-müəyyənlik yüksək olaraq qalır. O, hökumətlərə dövlət maliyyəsini sağlam saxlamağı, inflyasiya və dövlət borcunu nəzarətdə saxlamağı tövsiyə edib. Mumssen təchizat zəncirindəki pozuntuların qiymət sabitliyini təhdid etdiyini də bildirib. Onun fikrincə, iqtisadi siyasətdə etibarlılığın qorunması hazırkı dövrdə əsas prioritetlərdən biridir.

Corctaun Universitetinin professoru Mehran Kəmrəva hesab edir ki, İran hökuməti həlak olan hərbçilər barədə məlumatları ictimai dəstəyi gücləndirmək məqsədilə açıqlayır. Onun sözlərinə görə, bu addım ölkədə milli həmrəyliyi qorumağa xidmət edir. Professor bildirib ki, İran yüksək inflyasiya, işsizlik və böyük iqtisadi itkilərlə üzləşir. O qeyd edib ki, Tehran ABŞ ilə birbaşa hərbi rəqabətin mümkün olmadığını nəzərə alaraq qarşıdurmanı iqtisadi müstəviyə keçirməyə çalışır. Dəniz daşımalarına qarşı hücumlar da bu strategiyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Kəmrəva hesab edir ki, ABŞ da iqtisadi təzyiq vasitələrindən daha geniş istifadə edə bilər. Onun fikrincə, iqtisadi çətinliklər cəmiyyət daxilində narazılığı artıran əsas amillərdən biridir. Ekspert bu qiymətləndirmələri şəxsi təhlili kimi təqdim edib.

Neft qiymətlərinin sürətlə aşağı düşməsi Avropa Mərkəzi Bankının qərarlarına təsir göstərə bilər. Sloveniya Mərkəzi Bankının rəhbəri Primoj Dolens bildirib ki, enerji qiymətlərindəki geriləmə quruma vəziyyəti daha ətraflı qiymətləndirmək üçün əlavə vaxt verir. Onun sözlərinə görə, bu səbəbdən növbəti qərarın sentyabr ayında açıqlanacaq iqtisadi proqnozlardan sonra verilməsi mümkündür. Avropa Mərkəzi Bankı iyun ayında enerji qiymətlərinin yaratdığı inflyasiya riskini azaltmaq üçün faiz dərəcələrini artırmışdı. Hazırda isə növbəti faiz artımının iyulda, yoxsa sentyabrda həyata keçiriləcəyi müzakirə olunur. Qərarın inflyasiya və iqtisadi göstəricilərdən asılı olacağı bildirilir. Enerji bazarındakı dəyişikliklər bankın siyasətinə təsir göstərməkdə davam edir.

ABŞ-da Amazon-un “Prime Day” kampaniyası zamanı onlayn alış-veriş xərcləri 26,4 milyard dolları keçib. Adobe Analytics-in məlumatına görə, bu göstərici ötən illə müqayisədə 9,3 faiz artım deməkdir. İstehlakçılar əsasən elektronika, məişət texnikası və gündəlik tələbat mallarına üstünlük veriblər. Lakin orta sifariş dəyəri 53,34 dollardan 47,66 dollara düşüb. Mütəxəssislər bunu inflyasiya və alıcılıq gücünün azalması ilə əlaqələndirirlər. Endirimlərin ötən illə oxşar səviyyədə qalması da diqqət çəkib. Bu tendensiyanın gələcək alış-veriş mövsümünə təsir edəcəyi gözlənilir. ABŞ istehlakçısının dəyişən davranışı bazarda yeni trendlər yaradır.

Donald Tramp İrana qarşı razılaşma əldə etmək üçün təzyiq altındadır. Təzyiqin əsas səbəbi neftin qiymətindəki dəyişikliklərdir. Qiymətlərin artması ABŞ-da benzin və malların qiymətinə təsir edir. Tramp isə inflyasiyanı aşağı salmağa söz vermişdi. Onun qarşısında həm seçiciləri məmnun etmək, həm də maliyyə bazarlarını stabilləşdirmək vəzifəsi durur. Politik baxımdan müharibə tərəfdarlarını da məmnun etməlidir. Tramp 2025 JCPOA razılaşmasından çıxmışdı. İranın nüvə proqramını məhdudlaşdırmaq hələ də çətin məsələdir. Noyabr ara seçkiləri yaxınlaşır və bu məsələlər onun üçün əsas problem olacaq.

İran müharibəsi dünya neft bazarında qiymətlərin artmasına səbəb olub. Münaqişə fevral ayından bəri davam edir. Benzin və yanacaq qiymətləri bir çox ölkələrdə yüksəlib. Təchizat şoku Hörmüz boğazı üzərindən neft nəqlini çətinləşdirib. Bu boğaz dünya neft ticarətində əsas marşrutdur. Qiymət artımı qlobal inflyasiyanı artırır. İstehlakçılar benzinə daha çox pul ödəyirlər. Analitiklər qiymətlərin daha da yüksələ biləcəyini bildirirlər.

ABŞ-da səhmlər qiymət itirib, çünki may ayında istehlak qiymətləri indeksi son üç ilin maksimumuna – illik 4,2 faizə çatıb. İnflyasiyanın artması ABŞ və İran arasındakı hərbi qarşıdurma ilə üst-üstə düşür. Brent xam neftinin bir barelinin qiyməti 92,43 dollar olub, ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın danışıqları uzatmasına görə xəbərdarlıq edib. Mütəxəssislər bildirir ki, bu müharibə qısalmır, uzanır və bazarın psixologiyasına mənfi təsir göstərir. Analitiklər qeyd edirlər ki, statistika qorxuducu görünə bilər, lakin bazara yüngül çıxış yolu təmin edib. İranın cavabı olaraq Hörmüz boğazının bağlanması qlobal enerji tədarükünə ciddi təsir göstərib və qiymətləri artırıb.