Bakı, AzerVoice

James Webb Kosmik Teleskopu həm asteroid, həm də kometa xüsusiyyətlərinə malik olan göy cisminin qəribəliklərini aşkar edib.

Obyektin səthində qeyri-adi buz tərkibinin olması Günəş sisteminin yaranma prosesinin sirlərinə işıq salacağı gözlənilir.

1977 və 2060-cı illərdə kəşf edilən Chiron, kentavr adlanan kiçik göy cisimlərinin ilk məlum nümunəsidir. Asteroidlərə bənzəyən, həm də kometa xüsusiyyətlərinə malik olan bu buz cisimlərinin adı Yunan mifologiyasındakı yarı at, yarı insan varlıqlardan gəlir.

Yüzlərlə kentavrın Neptunun kənarında yerləşən soyuq bölgələrdə əmələ gəldiyi düşünülür. Daha sonra bu cisimlər Günəş sisteminin daxili hissəsinə yaxınlaşarkən, səthlərindəki buzun sublimasiyası nəticəsində ətraflarında qaz halosu və ya koma meydana gəlir.

Mərkəzi Florida Universitetindən Charles Schambeau Chironun da bu qəribə cisimlər arasında önəmli yer tutduğunu bildirib. O qeyd edib ki, Chiron bəzən kometa kimi davranır, ətrafında maddə halqaları və kiçik toz və ya daşlardan ibarət cisim sahəsi yaranır. NASA-nın James Webb Kosmik Teleskopunun məlumatlarından istifadə edən Schambeau və onun həmkarları Chironun tərkibini araşdırıblar.

Araşdırmalar göstərib ki, Chironun səthindəki buz tərkibi bu günə qədər müşahidə edilən digər kentavrlardan tamamilə fərqlidir. Səthində karbonmonoksit və karbon qazı buz şəklində mövcud olduğu halda, komasında həm karbon qazı, həm də metan qazı aşkarlanıb. Daha uçucu karbonmonoksidin sublimasiyaya uğrayaraq qaz halosunda iştirak etməsi gözlənilsə də, onun yalnız səthdə buz şəklində olması təəccüblü nəticə hesab olunur. Tədqiqatçılar qazın mürəkkəb bir proses vasitəsilə Chironun müxtəlif rezervuarlarından buraxıldığını düşünürlər.

Bu barədə danışan Schambeau bildirib ki, “bu nəticələr əvvəllər gördüyümüz heç bir şeyə bənzəmir”. Alimlər ilk dəfə olaraq bir kentavrda su buzu, etan və propan da aşkar ediblər. Komanda karbon tərkibli etan və propanın Günəş işığının səthdə metan və su ilə təmasda olması nəticəsində əmələ gəldiyini güman edir.

Alimlərin fikrincə, su və karbon dioksid kimi daha sadə molekullar Günəş sistemi 4,5 milyard il əvvəl formalaşarkən Chironun tərkibinə daxil olub. Məqalə müəlliflərindən Noemi Pinilla-Alonso bildirib ki, Chiron kimi göy cisimləri zamanla çox dəyişmədiyi üçün onları araşdıraraq Günəş sisteminin erkən dövrü haqqında təsəvvür əldə etmək mümkündür.