BAKI,VOA
1945-ci il avqustun 6-da ABŞ tarixdə ilk və indiyədək yeganə dəfə müharibə zamanı nüvə silahından istifadə etdi. ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus “Enola Gay” bombardmançısı Yaponiyanın Hiroşima şəhərinə atom bombası atdı və bu hadisə həm İkinci Dünya müharibəsinin son mərhələsini müəyyənləşdirdi, həm də beynəlxalq münasibətlərdə yeni dövrün başlanğıcına səbəb oldu.
Partlayış nəticəsində təxminən 80 min insan dərhal həyatını itirdi, daha 35 min nəfər yaralandı. Radiasiyanın təsiri və sonrakı fəsadlar səbəbindən həmin ilin sonuna qədər ölənlərin sayı daha da artdı və on minlərlə insan nüvə şüalanmasının qurbanı oldu.
Tarixçilərin bir qismi hesab edir ki, Hiroşimaya atom bombasının atılması yalnız Yaponiyanın təslim olmasına səbəb olan hərbi əməliyyat deyildi, eyni zamanda ABŞ və Sovet İttifaqı arasında başlayan Soyuq müharibənin ilk addımlarından biri idi.
Atom bombasının yaradılması prosesi
ABŞ 1940-cı ildən etibarən nüvə silahının hazırlanması üzərində işləməyə başlamışdı. Buna səbəb Almaniyanın da atom silahı üzərində araşdırmalar apardığı ilə bağlı məlumatlar idi.
ABŞ-ın nüvə proqramı “Manhetten layihəsi” çərçivəsində həyata keçirilirdi. 1945-ci ilin iyulunda Nyu-Meksiko səhrasında ilk uğurlu atom bombası sınağı keçirildi. Lakin həmin vaxt Almaniya artıq məğlub olmuşdu və əsas müharibə Sakit okean regionunda Yaponiya ilə davam edirdi.
ABŞ Prezidenti Harry S. Truman bəzi hərbi məsləhətçilərin xəbərdarlıqlarından sonra Yaponiyaya qurudan hücumun çox böyük insan itkisinə səbəb ola biləcəyini nəzərə alaraq yeni silahdan istifadə qərarı verdi.
Hiroşima hücumu və dağıntılar
1945-ci il avqustun 6-da “Enola Gay” bombardmançısı Hiroşimanın üzərinə təxminən 5 ton ağırlığında atom bombası atdı.
Partlayışın gücü 15 min ton TNT ekvivalentinə bərabər idi. Şəhərin təxminən 4 kvadrat millik hissəsi tamamilə dağıldı. Minlərlə insan bir anda həlak oldu, sağ qalanların bir hissəsi isə ağır yanıq xəsarətləri və radiasiya xəstəliyi ilə üzləşdi.
Üç gün sonra, avqustun 9-da ABŞ ikinci atom bombasını Yaponiyanın Naqasaki şəhərinə atdı. Bu hücum nəticəsində təxminən 40 min insan öldü.
İki nüvə hücumundan bir neçə gün sonra Yaponiya təslim olduğunu elan etdi və bununla İkinci Dünya müharibəsi başa çatdı.
Atom bombası yalnız Yaponiyanı hədəfləyirdi?
Hiroşima və Naqasaki hücumlarının məqsədi ilə bağlı tarixçilər arasında uzun illərdir müzakirələr davam edir.
Rəsmi izaha görə, əsas məqsəd Yaponiyanı sürətli şəkildə təslim olmağa məcbur etmək və ABŞ hərbçilərinin mümkün quru əməliyyatında böyük itkilər verməsinin qarşısını almaq idi.
Lakin bəzi tarixçilər hesab edir ki, ABŞ-ın ikinci məqsədi yeni nüvə gücünü Sovet İttifaqına nümayiş etdirmək və gələcək diplomatik danışıqlarda üstün mövqe qazanmaq idi.
Bu yanaşmaya görə, atom bombasının Yaponiyaya qarşı istifadəsi eyni zamanda Vaşinqtonun Moskvaya verdiyi strateji mesaj idi.
Hiroşima və Soyuq müharibənin başlanğıcı
1945-ci ilin yayında ABŞ və Sovet İttifaqı arasındakı münasibətlər artıq gərginləşmişdi. ABŞ Prezidenti Truman, Sovet lideri İosif Stalin və Böyük Britaniyanın baş naziri Uinston Çörçillin iştirak etdiyi Potsdam konfransında iki müttəfiq arasında fikir ayrılıqları daha açıq şəkildə ortaya çıxmışdı.
Həmin dövrdə Sovet ordusu Şərqi Avropanın böyük hissəsinə nəzarət edirdi. ABŞ rəhbərliyi isə atom silahı üzərindəki üstünlüyünü diplomatik təsir vasitəsi kimi görürdü.
Bu səbəbdən bəzi tarixçilər Hiroşima hücumunu Soyuq müharibənin ilk mərhələsinin başlanğıcı kimi qiymətləndirirlər.
Nüvə silahı yarışı başlayır
ABŞ atom bombası üzərində qısa müddət ərzində inhisara malik olsa da, bu üstünlük uzun çəkmədi.
1949-cu ildə Sovet İttifaqı özünün ilk atom bombasını sınaqdan keçirdi. Bununla da iki supergüc arasında nüvə silahı yarışı başladı.
Hiroşima və Naqasaki hadisələri yalnız İkinci Dünya müharibəsinin sonunu deyil, eyni zamanda dünya siyasətində yeni güc balansının formalaşmasını müəyyənləşdirdi. Atom silahı bundan sonra beynəlxalq münasibətlərdə həm hərbi güc, həm də siyasi təzyiq vasitəsinə çevrildi.