BAKI, VOA
ABŞ tarixinin ən dağıdıcı təbii və texnogen fəlakətlərindən biri hesab edilən Constaun daşqını 1889-cu il mayın 31-də baş verib. Pensilvaniya ştatında yerləşən Constaun şəhərini vuran fəlakət nəticəsində 2200-dən çox insan həyatını itirib.
Faciəyə şəhərdən təxminən 22 kilometr yuxarıda yerləşən Cənub Çəngəli bəndinin dağılması səbəb olub. Bəndin uçması nəticəsində Konemo gölünün nəhəng su kütləsi saatda təxminən 64 kilometr sürətlə vadidə yerləşən yaşayış məntəqələrinə doğru hərəkət edib və qarşısına çıxan hər şeyi məhv edib.
Constaun şəhəri Alleqeni, Litl Konemo və Stoni Krik çaylarının yaxınlığında yerləşdiyindən tarix boyu daşqın riski ilə üzləşən ərazilərdən biri hesab olunurdu. XIX əsrin ortalarında Litl Konemo çayı üzərində tikilən bənd həmin dövrdə ABŞ-ın ən böyük torpaq bəndi sayılırdı və süni yaradılmış ən iri göllərdən biri olan Konemo gölünü formalaşdırmışdı.
Lakin dəmir yollarının inkişafı nəticəsində bəndin xidmət etdiyi kanal sistemi istifadədən çıxmış, sonrakı illərdə qurğunun texniki vəziyyətinə lazımi diqqət ayrılmamışdı.
1889-cu ilin may ayının son günlərində bölgədə intensiv yağışlar müşahidə olunurdu. Yağış suları bənd üzərindəki axıdıcı kanalları tullantılarla doldurduğundan suyun təhlükəsiz şəkildə ötürülməsi mümkün olmayıb. Mühəndislər vəziyyətin kritik həddə çatdığını görsələr də, teleqraf xətlərinin sıradan çıxması səbəbindən Constaun sakinlərinə vaxtında xəbərdarlıq etmək mümkün olmayıb.
Mayın 31-də, saat 15:10-da bənd tamamilə dağılıb. Şahidlərin sözlərinə görə, yaranan gurultu kilometrlərlə uzaqdan eşidilib. Nəhəng su dalğası yaşayış evlərini, müəssisələri, körpüləri və nəqliyyat vasitələrini sürükləyərək şəhərə daxil olub.
Daşqın zamanı çoxsaylı evlər və binalar məhv edilib. Güclü axın hətta 33 lokomotivi də yerindən qopararaq suya sürükləyib. Bəzi sakinlər hündür binalara sığınaraq xilas olmağa çalışsalar da, yaranan burulğanlar həmin tikilələrin bir hissəsinin dağılmasına səbəb olub.
Şəhərin aşağı hissəsində yerləşən körpülərdən biri daşqının gətirdiyi qalıqları özündə toplayıb. Sonradan həmin qalıqlar alışaraq yanğın yaradıb. Beləliklə, daşqından sağ çıxan bəzi insanlar yanğın nəticəsində həyatlarını itiriblər.
Faciə ilə bağlı ən maraqlı hadisələrdən biri körpə uşağın möcüzəvi şəkildə sağ qalması olub. Məlumatlara görə, körpə bir evin döşəməsi üzərində təxminən 120 kilometr məsafə qət etdikdən sonra sağ tapılıb.
Daşqından sonra ABŞ Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin ilk böyük humanitar əməliyyatlarından biri həyata keçirilib. Təşkilatın rəhbəri Klara Barton hadisədən beş gün sonra bölgəyə gələrək yardım işlərinə rəhbərlik edib.
Şəhərin yenidən qurulması təxminən beş il davam edib. Bununla belə, Constaun sonrakı dövrlərdə də təbii fəlakətlərlə üzləşib və 1936-cı, eləcə də 1977-ci illərdə yenidən ölümcül daşqınlar yaşayıb.