BAKI,VOA
1933-cü ilin 2 may tarixində Şotlandiyanın "Inverness Courier" qəzeti yerli bir cütlüyün Lox-Ness gölündə "nəhəng bir canlının suyun üzündə yuvarlandığını və batdığını" gördükləri barədə xəbər dərc etdi. Bu məlumat müasir tarixin ən davamlı və sirli əfsanələrindən biri olan "Nessi" (Nessie) fenomeninin başlanğıcı oldu.
Hadisə necə baş verdi?
Həmin il aprelin 14-də Olbi Makkkay (Aldie Mackay) və həyat yoldaşı gölün kənarı ilə maşınla hərəkət edərkən suda qeyri-adi bir hərəkətlilik müşahidə etdilər. Onlar gördükləri məxluqun balinaya bənzədiyini və suyun üzündə böyük dalğalar yaradaraq gözdən itdiyini bildirdilər. Qəzetin redaktoru bu canlını təsvir etmək üçün "bədheybət" (monster) ifadəsini işlətdi və bu söz qısa müddətdə bütün dünyanın diqqətini çəkən bir media fenomeninə çevrildi.
Lox-Ness gölünün sirri
Şotlandiya dağlıqlarında (Highlands) yerləşən Lox-Ness gölü Britaniyanın ən böyük şirinsulu su hövzələrindən biridir. Onun dərinliyi bəzi yerlərdə 240 metrdən çoxdur ki, bu da onu hər hansı bir gizli canlının sığınması üçün ideal yerə çevirir. Əslində, göldə qəribə canlıların olması barədə rəvayətlər VI əsrə — Müqəddəs Kolumbanın (Saint Columba) bir su məxluqunu dualarla qovduğu dövrə qədər uzanır, lakin 1933-cü il xəbəri bu mövzunu qlobal səviyyəyə daşıdı.
Əfsanənin yayılması və "Cərrahın fotosu"
1933-cü ildəki bu xəbərdən sonra minlərlə insan gölə axışmağa başladı. Bir neçə ay sonra, 1934-cü ildə polkovnik Robert Vilson (Robert Wilson) tərəfindən çəkilən və canlının uzun boynunun sudan çıxdığını göstərən məşhur "Cərrahın fotosu" (Surgeon's Photograph) dərc olundu. Onilliklər boyu bu foto "Nessi"nin varlığına dair ən böyük sübut hesab edilsə də, 1994-cü ildə bu görüntünün əslində oyuncaq sualtı qayığa bərkidilmiş bir maket olduğu və saxtakarlıq məqsədilə hazırlandığı üzə çıxdı.
Elmi araşdırmalar
İllər ərzində sonar cihazları, sualtı kameralar və hətta DNT analizləri vasitəsilə göldə çoxsaylı tədqiqatlar aparılıb. 2019-cu ildə aparılan genişmiqyaslı DNT araşdırması göldə hər hansı "pleziozavr" (qədim dəniz sürünəni) izinə rast gəlməsə də, suyun tərkibində çox yüksək miqdarda ilanbalığı (eel) DNT-si aşkarlayıb. Alimlər ehtimal edirlər ki, insanların "bədheybət" kimi gördükləri şey əslində çox böyük ölçülərə çatmış Avropa ilanbalıqları ola bilər.
Bu gün "Nessi" əfsanəsi Şotlandiya turizminin ən böyük simvollarından biri olaraq qalır və hər il milyonlarla turisti sirli gölün sahillərinə cəlb edir.