BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə

1930-cu il martın 12-də Hindistanın müstəqillik hərəkatının lideri Mohandas Qandi Britaniya hakimiyyətinin tətbiq etdiyi duz monopoliya siyasətinə etiraz olaraq tarixə düşən vətəndaş itaətsizliyi aksiyasına başlayıb.

Qandi Sabarmati şəhərindən 78 tərəfdarı ilə birlikdə Ərəb dənizi sahilində yerləşən Dandi şəhərinə doğru 241 millik yürüşə çıxaraq Britaniya imperiyasının duz qanunlarına açıq şəkildə meydan oxuyub.

Həmin dövrdə qüvvədə olan Britaniya “Duz aktları” Hindistan vətəndaşlarına duz toplamağı və ya satmağı qadağan edir, onları yalnız Britaniya hakimiyyətinin istehsal etdiyi duzu yüksək vergi ilə almağa məcbur edirdi. Bu isə xüsusilə yoxsul əhali üçün ciddi sosial və iqtisadi problem yaradırdı.

Qandi bu qanuna qarşı çıxmağın milyonlarla hindli üçün sadə və dinc etiraz yolu ola biləcəyini hesab edirdi. O, bu kampaniyanı “satyagraha” adlandırdığı qeyri-zorakı vətəndaş itaətsizliyi hərəkatının əsas mərhələsi kimi təqdim etmişdi.

Yürüş zamanı Qandi müxtəlif şəhər və kəndlərdə minlərlə insan qarşısında çıxış edərək britaniyalıların tətbiq etdiyi qanunlara qarşı dinc müqavimət çağırışı edirdi. Yürüş irəlilədikcə ona qoşulan insanların sayı sürətlə artdı və aksiyanın miqyası genişləndi.

1930-cu il aprelin 5-də Qandi və tərəfdarları Dandi şəhərinə çatdılar. Növbəti gün səhər o, sahildə dəniz suyundan yaranmış təbii duz parçasını götürərək Britaniya qanunlarını simvolik şəkildə pozdu.

Bu hadisə Hindistanın müxtəlif bölgələrində kütləvi vətəndaş itaətsizliyi aksiyalarına səbəb oldu. Bombay və Kəraçi kimi şəhərlərdə minlərlə insan duz istehsal edərək etirazlara qoşuldu. Nəticədə Britaniya hakimiyyəti 60 mindən çox insanı həbs etdi.

Qandinin özü isə 1930-cu il mayın 5-də həbs olunsa da, satyagraha hərəkatı davam etdi və Hindistanın müstəqillik mübarizəsində mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi tarixə düşdü.