BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə
2011-ci il 11 mart tarixində Yaponiyanın tarixində qeydə alınmış ən güclü zəlzələlərdən biri baş verdi. Zəlzələnin ardınca yaranan güclü sunami ölkənin şimal-şərqində yerləşən Töhoku regionunu ciddi şəkildə dağıtdı.
Bu təbii fəlakət nəticəsində Fukuşima Daiiçi atom elektrik stansiyasında böyük nüvə qəzası baş verdi. Hadisə tarixdə Çernobıl qəzasından sonra ikinci ən böyük nüvə fəlakəti hesab olunur.
Zəlzələ baş verən kimi stansiyada işlək vəziyyətdə olan 3 nüvə reaktoru avtomatik olaraq dayandırıldı. Lakin sunami nəticəsində elektrik enerjisi təminatı sıradan çıxdı, ehtiyat generatorlar və soyutma sistemləri işləmədi.
Soyutma sistemlərinin dayanması nəticəsində reaktorlarda qalan istilik yanacaq çubuqlarının qismən əriməsinə (meltdown) səbəb oldu.
Hadisələr bir neçə gün ərzində inkişaf etdi:
12 mart – 1-ci reaktorun yerləşdiyi binada partlayış
14 mart – 3-cü reaktor binasında partlayış
15 mart – 2-ci reaktorun binasında partlayış və əlavə radiasiya sızması
Bu səbəbdən Yaponiya hökuməti əvvəlcə 20 km radiusunda, daha sonra isə 30 km radiusunda bütün əhalinin evakuasiyasını həyata keçirdi.
Qəza nəticəsində 154 minə yaxın insan evlərini tərk etməyə məcbur oldu, 371 km² ərazi uzun müddət yaşayış üçün qapalı qaldı, zəlzələ və sunami nəticəsində ümumilikdə 18 mindən çox insan həyatını itirdi.
Nüvə qəzasının özü isə ilkin mərhələdə birbaşa ölümə səbəb olmasa da, sonradan radiasiyanın təsiri ilə bağlı araşdırmalar davam etdi.
2018-ci ildə Yaponiya hökuməti stansiyada çalışan bir işçinin ölümünü radiasiya ilə əlaqələndirilən ilk rəsmi ölüm kimi tanıdı.
Fukuşima hadisəsi nüvə energetikasının təhlükəsizliyi ilə bağlı qlobal müzakirələri gücləndirdi və bir çox ölkədə nüvə təhlükəsizliyi standartları sərtləşdirildi, reaktorların modernləşdirilməsi proqramları həyata keçirildi.
Bu gün də Fukuşima qəzasının tam ekoloji və sağlamlıq nəticələrinin qiymətləndirilməsi davam edir və bəzi ərazilər hələ də yaşayış üçün açılmayıb.