BAKI,VOA
Tarix bu gün qlobal miqyaslı təbii fəlakətlərə, milyonların həyatını dəyişən virusların rəsmiləşməsinə və böyük siyasi xəritələrin dəyişməsinə şahidlik edib. 11 mart – Dünya Səhiyyə Təşkilatının koronavirusu (COVID-19) rəsmən qlobal pandemiya elan etdiyi (2020) və bəşəriyyətin həyat tərzinin kökündən dəyişdiyi tarixi gündür. Təbiətin ən amansız üzü də bu gün özünü göstərib: Yaponiyada 9.0 bal gücündə dəhşətli zəlzələ və ardınca gələn sunami Fukuşima nüvə fəlakətinə (2011) səbəb olub. Qlobal siyasət səhnəsində isə bu gün İspaniyanın paytaxtında 191 nəfərin ölümü ilə nəticələnən Madrid qatar partlayışlarının baş verdiyi (2004), Mixail Qorbaçovun Sovet İttifaqının rəhbərliyinə gəldiyi (1985) və Birinci Dünya Müharibəsində Britaniya qüvvələrinin Osmanlı ordusunu məğlub edərək Bağdadı işğal etdiyi (1917) gündür. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə 11 mart dövlət rəhbərliyinin Naxçıvanın tarixi yubileyi və iqtisadi islahatlarla bağlı mühüm rəsmi qərarlar verdiyi bir təqvimdir. Litvanın müstəqilliyindən Amerikanın Lend-Liz qanununa qədər – www.voa.az 11 martın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.
Roma imperatorunun qətli: Roma imperatoru Elagabalus və anası Pretoriya qvardiyası tərəfindən qətlə yetirilərək cəsədləri Tibr çayına atıldı (222).
İlk gündəlik qəzetin nəşri: İngiltərənin paytaxtı Londonda dünyanın ilk uğurlu gündəlik qəzeti olan "The Daily Courant" fəaliyyətə başladı (1702).
Riqoletto operasının premyerası: İtalyan bəstəkar Cüzeppe Verdinin məşhur "Rigoletto" operası Venesiyada La Fenice teatrında ilk dəfə səhnəyə qoyuldu (1851).
Konfederasiya konstitusiyasının qəbulu: Amerika Birləşmiş Ştatlarında vətəndaş müharibəsi ərəfəsində cənub ştatları özlərinin Amerika Konfederativ Ştatları Konstitusiyasını rəsmən qəbul etdilər (1861).
Böyük qar fırtınası: Amerika Birləşmiş Ştatlarının şərq sahillərində "1888-ci ilin Böyük Qar Fırtınası" başladı və yüzlərlə insanın ölümünə, infrastrukturun çökməsinə səbəb oldu (1888).
Bağdadın işğalı: Birinci Dünya Müharibəsinin gedişində general Stenli Modun rəhbərlik etdiyi Britaniya və Hindistan qüvvələri Osmanlı imperiyasının nəzarətində olan Bağdad şəhərini işğal etdi (1917).
Sovet Rusiyasının paytaxtının dəyişdirilməsi: Bolşevik rəhbərliyi Almaniya təhlükəsinə görə dövlətin paytaxtını rəsmən Petroqraddan Moskvaya köçürdü (1918).
Mahatma Qandinin həbsi: Hindistanın azadlıq lideri Mahatma Qandi Britaniya müstəmləkə hökuməti tərəfindən itaətsizlik və qiyamçılıq ittihamı ilə həbs edildi (1922).
Sovet İttifaqında idman kompleksi: Gənclərin hərbi və fiziki hazırlığını artırmaq məqsədilə Sovet İttifaqında rəsmən "Əməyə və Müdafiəyə Hazır" (QTO) idman kompleksi tətbiq edildi (1931).
Avstriyanın ilhaqına hazırlıq: Nasist Almaniyasının təzyiqi altında Avstriya kansleri Kurt Şuşniq istefa verdi və yerinə nasist yönümlü Artur Zays-İnkvart təyin edilərək "Anşlyus"a yol açıldı (1938).
Lend-Liz qanunu: Amerika Birləşmiş Ştatları prezidenti Franklin Ruzvelt İkinci Dünya Müharibəsində müttəfiqlərə hərbi yardım göstərilməsini təmin edən tarixi Lend-Liz (Lend-Lease) qanununu imzaladı (1941).
General Makarturun Filippindən çıxması: İkinci Dünya Müharibəsində Yaponiya ordusunun irəliləməsi səbəbindən Amerika generalı Duqlas Makartur Filippini tərk etməyə məcbur oldu (1942).
Türkiyənin beynəlxalq qurumlara üzvlüyü: Türkiyə Respublikası qlobal iqtisadi sistemə inteqrasiya çərçivəsində rəsmən Dünya Bankı və Beynəlxalq Valyuta Fonduna üzv qəbul edildi (1947).
Nüvə silahı insidenti: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Cənubi Karolina ştatı üzərində uçan B-47 bombardmançı təyyarəsi səhvən nüvə bombasını (nüvə başlığı olmadan) yerə saldı, böyük krater yarandı (1958).
İndoneziyada hakimiyyət keçidi: İndoneziya prezidenti Sukarno ölkədəki böhranı idarə etmək üçün general Suhartoya fövqəladə səlahiyyətlər verən "Supersemar" sənədini imzaladı (1966).
Kürd muxtariyyəti sazişi: İraq hökuməti ilə Mustafa Bərzaninin rəhbərlik etdiyi kürd qiyamçıları arasında muxtariyyət bəyannaməsini nəzərdə tutan sülh müqaviləsi imzalandı (1970).
İsraildə kütləvi terror hücumu: Fələstinli silahlılar İsrailin Sahil yolu ilə hərəkət edən avtobusu qaçırdılar, baş verən atışma və partlayışda 38 israilli mülki vətəndaş həlak oldu (1978).
Çilidə yeni konstitusiya: Auqusto Pinoçetin rəhbərlik etdiyi hərbi xunta tərəfindən hazırlanan yeni Çili konstitusiyası rəsmən qüvvəyə mindi (1981).
Pakistanın nüvə sınağı: Pakistan dövləti Kirana dağlarında ilk uğurlu "soyuq" nüvə sınağını həyata keçirərək nüvə proqramında həlledici addım atdı (1983).
Mixail Qorbaçovun hakimiyyətə gəlişi: Konstantin Çernenkonun ölümündən sonra Mixail Qorbaçov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi seçilərək "Yenidənqurma" siyasətinə başladı (1985).
İran və İraq müharibəsində atəşkəs çağırışı: "Şəhərlərin müharibəsi" mərhələsində hər iki tərəfin paytaxtları kütləvi raket atəşinə tutulduqdan sonra qısamüddətli atəşkəs elan olundu (1988).
Litvanın müstəqillik bəyannaməsi: Litva Ali Soveti Sovet İttifaqından ayrıldığını və dövlət müstəqilliyini bərpa etdiyini rəsmən elan edən ilk sovet respublikası oldu (1990).
Çilidə demokratiyaya qayıdış: Çilidə 17 illik hərbi diktaturadan sonra ilk demokratik yolla seçilmiş prezident Patrisio Aylvin vəzifəsinin icrasına başladı (1990).
Amerika Birləşmiş Ştatlarında ilk qadın Baş prokuror: Canet Reno Amerika Birləşmiş Ştatları Senatı tərəfindən təsdiqlənərək ölkə tarixinin ilk qadın Baş prokuroru oldu (1993).
Avstraliyada hakimiyyət dəyişikliyi: Avstraliyada keçirilən seçkilərdə qələbə qazanan Con Hovard rəsmən ölkənin Baş naziri kimi and içdi (1996).
Pol Makkartninin cəngavərliyi: Əfsanəvi "The Beatles" qrupunun üzvü Pol Makkartni musiqiyə verdiyi töhfələrə görə Böyük Britaniya kraliçası tərəfindən cəngavər rütbəsi ilə təltif olundu (1997).
Kosovo müharibəsi böhranı: Serbiya hərbi qüvvələri Kosovoda etnik təmizləmə əməliyyatlarını genişləndirdi, beynəlxalq ictimaiyyət təcili müdaxilə yollarını axtarmağa başladı (1998).
Ukraynada mədən partlayışı: Ukraynanın Luqansk vilayətində yerləşən Barakova kömür mədənində baş verən güclü partlayış nəticəsində 80 şaxtaçı həlak oldu (2000).
Bamiyan Buddalarının dağıdılmasının yekunu: Əfqanıstanda Taliban rejimi beynəlxalq etirazlara məhəl qoymayaraq tarixi Bamiyan Buddalarının partlayıcılarla məhv edilməsi prosesini tamamladı (2001).
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin fəaliyyəti: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının himayəsi altında Haaqa şəhərində yaradılmış Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin ilk rəsmi andiçmə mərasimi və sessiyası keçirildi (2003).
Madrid qatar partlayışları: İspaniyanın paytaxtı Madriddə sərnişin qatarlarında Əl-Qaidə ilə əlaqəli terrorçular tərəfindən sinxronlaşdırılmış 10 bombanın partlaması nəticəsində 191 nəfər həlak oldu, 2000-dən çox insan yaralandı (2004).
Slobodan Miloşeviçin ölümü: Yuqoslaviyanın və Serbiyanın keçmiş prezidenti Slobodan Miloşeviç Haaqadakı hərbi tribunalın həbsxanasında hücrəsində ölü tapıldı (2006).
Çilidə ilk qadın prezident: Mişel Baçelet Çili tarixində dövlət başçısı seçilən ilk qadın kimi rəsmən and içərək vəzifəsinə başladı (2006).
Almaniyada məktəb terroru: Almaniyanın Vinnenden şəhərində 17 yaşlı yeniyetmənin məktəbdə həyata keçirdiyi silahlı hücum nəticəsində 15 nəfər həlak oldu (2009).
Yaponiyada dəhşətli zəlzələ və sunami: Yaponiyanın Tohoku bölgəsində tarixinin ən güclü, 9.0 bal gücündə zəlzələsi baş verdi. Ardınca gələn nəhəng sunami minlərlə insanın ölümünə və Fukuşima Daiiçi nüvə stansiyasında dəhşətli radiasiya sızıntısına səbəb oldu (2011).
Əfqanıstanda mülki qətliam: Amerika Birləşmiş Ştatları ordusunun bir əsgəri Əfqanıstanın Pəncvayi rayonunda gecə vaxtı bazadan çıxaraq 16 silahsız mülki vətəndaşı qətlə yetirdi (2012).
Şimali Koreyanın rabitəni kəsməsi: Şimali Koreya rəhbərliyi Cənubi Koreya ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarının birgə hərbi təlimlərinə etiraz olaraq Seulla olan qırmızı telefon xəttini kəsdiyini açıqladı (2013).
Ərəb Liqasının Hizbullah qərarı: Ərəb Dövlətləri Liqası rəsmi olaraq Livanın Hizbullah qruplaşmasını terror təşkilatları siyahısına daxil etdiyini elan etdi (2016).
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının pandemiya elanı: Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı sürətlə yayılan koronavirus (COVID-19) infeksiyasını rəsmən "qlobal pandemiya" elan edərək bütün dünyanı fövqəladə tədbirlər görməyə çağırdı (2020).
Amerika Birləşmiş Ştatlarının xilasetmə planı: Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresi COVID-19 pandemiyasının iqtisadi fəsadlarını aradan qaldırmaq üçün 1.9 trilyon dollarlıq tarixi iqtisadi yardım paketini təsdiqlədi (2021).
Çilidə yeni siyasi dövr: Çilinin tarixində ən gənc prezidenti olan solyönümlü Qabriel Boriç rəsmən and içərək ölkənin idarəçiliyini ələ aldı (2022).
İran və Səudiyyə Ərəbistanı sülhünün təsdiqi: Pekində Çinin vasitəçiliyi ilə əldə edilmiş İran-Səudiyyə Ərəbistanı münasibətlərinin bərpası qərarının rəsmi bəyannaməsi qlobal ictimaiyyətə təqdim olundu (2023).
Yəməndə husilərə qarşı hava zərbələri: Amerika Birləşmiş Ştatları və Böyük Britaniya hərbi qüvvələri Qırmızı dənizdə mülki gəmiləri qorumaq üçün Husilərin Yəməndəki hərbi infrastrukturlarına yeni birgə zərbələr endirdilər (2024).
İsveç bayrağının qaldırılması: İsveç rəsmən Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatına (NATO) üzv olduqdan sonra təşkilatın Brüsseldəki mənzil-qərargahında İsveç bayrağı təntənəli şəkildə qaldırıldı (2024).
Haitidə baş nazirin istefası: Haiti paytaxtında narkokartellərin və silahlı qruplaşmaların nəzarəti ələ keçirməsindən və kütləvi iğtişaşlardan sonra Baş nazir Ariel Henri rəsmən istefa verməyə razılaşdı (2024).
Azərbaycanın müasir tarixi (rəsmi hadisələr)
Naxçıvanın yubileyinin qeyd edilməsi: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaranmasının 100 illik yubileyinin dövlət səviyyəsində qeyd edilməsi haqqında mühüm rəsmi sərəncam imzaladı (2024).
İslamofobiyaya qarşı Bakı bəyannaməsi: Bakıda keçirilən "Müxtəlifliyin qorunması: islamofobiya ilə mübarizə" beynəlxalq konfransının yekunu olaraq qlobal dözümlülük və sülhə çağıran rəsmi bəyannamə qəbul edildi (2024).
Azərbaycan və Avropa İttifaqı enerji dialoqu: Cənub Qaz Dəhlizinin genişləndirilməsi və bərpa olunan enerji resurslarının ixracı məqsədilə Azərbaycan Hökuməti və Avropa İttifaqı komissarları arasında rəsmi strateji sənədlər imzalandı (2025).
Kənd təsərrüfatına dövlət dəstəyi: Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti qlobal iqlim dəyişikliklərinin fəsadlarını azaltmaq üçün fermerlərə verilən subsidiyaların artırılması və su qənaəti texnologiyalarının tətbiqini təsdiqlədi (2025).
Məişət zorakılığına qarşı qanunvericilik: Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi qadın hüquqlarının daha da gücləndirilməsi və məişət zorakılığına qarşı cəzaların sərtləşdirilməsini nəzərdə tutan yeni qanun layihəsini rəsmən qəbul etdi (2025).