BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Dr. Muxtar Fatih Beydili, Suriya–Azərbaycan Dostluq Dərnəyinin sədri

Tarix yalnız yazılı mətnlərdən ibarət deyil; o, həm də məzar daşlarında, abidələrdə, müqəddəs məkanlarda və mədəni yaddaşı yaşadan simvollarda mövcudluğunu qoruyur. İmadəddin Nəsiminin Hələbdəki məzarı bu baxımdan Suriya Hələb türkmənləri üçün kimlik nişanı, Azərbaycan üçün isə milli yaddaşın qlobal miqyasda təmsilidir. Onun dəfn olunduğu məkan yalnız bir şəxsiyyətin qəbri deyil; həm də ortaq Türk-İslam sivilizasiyasının möhürü, Suriya və Azərbaycan üçün tarixi mənsubiyyətin simvoludur.

“Nə qədər ki, bir məzarımız var, ora bizim torpağımızdır” düşüncəsi yalnız emosional vurğu deyil, həm də tarixi aidiyyətin ifadəsidir. Nəsiminin məzarı Hələbdə qaldığı müddətdə türkmənlərin bu torpaqlardakı köklü varlığını simvollaşdırır, Azərbaycanın tarixi şəxsiyyətlərinin yalnız Bakı və Şamaxı ilə məhdudlaşmadığını, onların mirasının Suriyaya qədər uzandığını göstərir, Türk-İslam dünyasının ortaq sivilizasiya coğrafiyasını görünən edir. Əgər məzar köçürülsə, bu çoxşaxəli bağ qopma təhlükəsi ilə üz-üzə qalacaq. Halbuki məzar yerində qaldıqda həm yaddaş məkanı, həm də ortaq irs mənbəyi olaraq fəaliyyət göstərməyə davam edəcək.

Hələb türkmənləri əsrlər boyu bölgənin mədəni və ictimai toxumasında mühüm rol oynayıblar. Nəsiminin məzarının burada olması onların tarixi köklərini və sivilizasiya quruculuğundakı mövqelərini canlı şəkildə təsdiqləyir. Bu irs türkmənlərin kimliklərini qoruyub müdafiə etmələri üçün dayaq nöqtəsi, gələcək nəsillərə ötürüləcək tarixi mənsubiyyət rəmzi, beynəlxalq müstəvidə isə onların bu coğrafiyada sadəcə azlıq deyil, köklü və dərin bir xalq olduqlarını xatırladan güclü sübutdur.

Azərbaycan üçün Nəsimi yalnız şair deyil; fəlsəfi düşüncənin və incəsənətin zirvəsini təcəssüm etdirən bir şəxsiyyətdir. Onun məzarı Hələbdə qaldıqca Azərbaycan öz mədəni irsini sərhədlərindən kənarda da təmsil etmək imkanı əldə edir, Suriya ilə ortaq tarixi bağ qurur, Türk dünyasının müxtəlif bölgələri ilə mənəvi və intellektual körpü yaradır. Əgər məzar köçürülsə, Azərbaycan yalnız mədəni bir məkandan deyil, eyni zamanda Suriya türkmənləri ilə mövcud strateji və mənəvi bağdan da əhəmiyyətli dərəcədə məhrum qala bilər.

Nəsiminin Hələbdəki məzarının qorunması UNESCO-nun mədəni irs prinsiplərinə də uyğundur. Çünki mədəni varlıqlar öz kontekstindən qoparıldıqda mənalarını itirirlər. İslam dünyası üçün isə belə tarixi şəxsiyyətlərin məzarları ortaq mədəniyyətin yaşayan simvollarıdır. Diplomatik baxımdan da məzarın yerləşdiyi məkan strateji mərkəzə çevrilir və iki ölkə arasında qalıcı bağ yaradır.

Hələb türkmənləri olaraq demək istəyirik ki, Nəsiminin Hələbdəki məzarının qorunması sadəcə bir qəbri mühafizə etmək deyil, kimliyi, yaddaşı, mənsubiyyəti və strateji münasibətləri qorumaq deməkdir. Məzarı köçürmək Azərbaycan üçün yalnız tarixi itki olmayacaq. Bu, eyni zamanda Suriya türkmənləri ilə dərin bağların zədələnməsi deməkdir. Buna görə də Nəsiminin Hələbdəki məzarı Türk-İslam mədəniyyətinin ortaq möhürü olaraq qalmalı, həm türkmənlər, həm də Azərbaycan üçün gələcək nəsillərə kimlik və yaddaş mirası kimi ötürülməlidir.