İran “Cənubi Pars” qaz yatağının 14-cü mərhələsindəki zədələnmiş neftayırma zavodunun istehsal gücünün 70 faizini bərpa edib. Müəssisə ötən ilin iyununda baş vermiş 12 günlük müharibə zamanı zərər görüb. Bərpa işlərinə hücumdan dərhal sonra başlanıldığı bildirilir. İran zavodun cari İran təqvim ilinin sonunadək tam bərpa olunmasını planlaşdırır. “Cənubi Pars”da ümumilikdə dörd müəssisə zərər görüb. Ən ciddi dağıntılar üçüncü və beşinci neftayırma zavodlarında qeydə alınıb. İlkin hesablamalarda tam bərpanın ən azı üç il çəkəcəyi nəzərdə tutulurdu. Tehran indi bütün yenidənqurma işlərini iki il ərzində yekunlaşdırmağı hədəfləyir.

Avropa Komissiyası Avropa İttifaqında təbii qaz təchizatı ilə bağlı hazırda ciddi narahatlığın olmadığını bildirib. Birliyin qaz anbarlarının doluluq səviyyəsi 62 faiz təşkil edir. Bununla belə, Avropa ölkələri qış mövsümü ərəfəsində ehtiyatları artırmaqda çətinlik çəkirlər. İranla ABŞ arasında müharibədən sonra qaz qiymətlərinin yüksəlməsi anbarların doldurulmasını bahalaşdırıb. Yüksək qiymətlər şirkətlərin əlavə qaz almasına mane olan əsas amillərdən biridir. Ötən ilin eyni dövründə Avropa İttifaqının qaz anbarları 74 faiz dolu olub. Hazırkı göstərici ötən illə müqayisədə 12 faiz bəndi aşağıdır. Buna görə də qışa qədər qaz ehtiyatlarının artırılması Avropa ölkələri üçün mühüm məsələ olaraq qalır.

Bu ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycandan 4,882 milyard ABŞ dolları dəyərində 14,428 milyard kubmetr təbii qaz (qaz halında) ixrac edilib. Prezident İlham Əliyev İslam İnkişaf Bankı Qrupunun 2026-cı il üzrə İllik Toplantılarının açılış mərasimində bildirib ki, hazırda Azərbaycan təbii qazı 16 ölkəyə ixrac edir.

Bu ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycandan Türkiyəyə 1,262 milyard ABŞ dolları dəyərində 4,847 milyard kubmetr təbii qaz (qaz halında) ixrac edilib. Ötən ilin eyni dövründəki göstərici ilə müqayisədə Azərbaycandan sözügedən ölkəyə təbii qaz (qaz halında) ixracı dəyər ifadəsində 97,9 milyon ABŞ dolları və ya 7,2%, həcm ifadəsində isə 82,2 milyon kubmetr və ya 1,7% azalıb.

Cari ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycandan Gürcüstana 162,6 milyon ABŞ dolları dəyərində 1,422 milyard kubmetr təbii qaz (qaz halında) ixrac edilib. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə Azərbaycandan sözügedən ölkəyə təbii qaz (qaz halında) ixracı dəyər ifadəsində 11,6 milyon ABŞ dolları və ya 7,7 faiz artıb, həcm baxımından isə 92 milyon kubmetr və ya 6,9 faiz çoxalıb.

İran sentyabrın sonuna qədər 95 milyon kubmetr təbii qaz hasilatını bərpa etməyi planlaşdırır. Neft naziri Möhsün Paknejad enerji infrastrukturunun bərpası işlərinin davam etdiyini bildirib. İranın açıqlamasına görə, zədələnmiş obyektlərin təmirindən sonra qaz istehsalının bir hissəsi yenidən sistemə qaytarılacaq. Daha əvvəl Tehran yaxın aylarda 100 milyon kubmetr gündəlik hasilat gücünü bərpa etməyi planlaşdırdığını açıqlamışdı. Qarşıdurma zamanı enerji obyektlərinə edilən hücumlar nəticəsində İranın gündəlik 230 milyon kubmetr qaz hasilatı imkanının itirildiyi bildirilib. Tehran enerji infrastrukturunun bərpasını prioritet məsələ kimi qiymətləndirir. Qaz hasilatının bərpası ölkənin daxili enerji təminatı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Şimali İraqdakı Xor Mor qaz yatağında hasilat təhlükəsizlik səbəbindən dayandırılıb. Dana Gas şirkəti qərarı bölgədə artan gərginlik və təhlükəsizlik riskləri ilə əlaqələndirib. Hasilatın dayandırılması İraq Kürdüstanında elektrik enerjisi istehsal gücünü təxminən 2 500 meqavat azaldıb. Xor Mor yatağı bölgənin əsas təbii qaz mənbəyi hesab olunur. Eyni vaxtda Ərbil şəhərinə ən azı beş pilotsuz uçuş aparatı ilə hücum edildiyi bildirilir. Hədəflər arasında hava limanı və ABŞ Baş Konsulluğu da yer alıb. Hadisələrin nəticələri ilə bağlı rəsmi məlumat verilməyib. Bölgədə təhlükəsizlik vəziyyəti gərgin olaraq qalır.

ABŞ ilə İran arasında dolayı danışıqlarda irəliləyiş əldə olunması Avropada qaz qiymətlərinin sabit qalmasına təsir göstərib. Qətər Hörmüz boğazı ilə bağlı aparılan danışıqlarda müsbət nəticələrin olduğunu açıqlayıb. Ekspertlər bildirirlər ki, bazar hazırda əsasən enerji sektorundakı fundamental göstəriciləri izləyir. Bununla yanaşı, ABŞ və İran rəsmilərinin bəyanatları qiymətlərə təsir göstərə bilər. Neft qiymətləri də son ayların ən aşağı səviyyələrindən birinə enib. Hörmüz boğazında gəmi hərəkətində tədricən bərpa müşahidə olunur. Analitiklər hesab edirlər ki, bölgədə sabitliyin qorunması qlobal enerji bazarı üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı başladığı hərbi əməliyyatlardan sonra qlobal enerji sektorunda mühüm dəyişikliklər baş verib. ABŞ ilə İran arasında davam edən danışıqlar bazarlarda sabitliyə ümid yaratsa da, mütəxəssislər müharibənin enerji bazarında qalıcı izlər buraxdığını bildirirlər. Onların fikrincə, enerji təhlükəsizliyi, təchizat marşrutları və investisiya siyasətində yeni yanaşmalar formalaşıb. Bu dəyişikliklərin qısa müddətdə aradan qalxması gözlənilmir. Qlobal enerji bazarında yeni reallıqların yarandığı vurğulanır. Danışıqların nəticəsi gələcək inkişaf üçün həlledici hesab olunur. Enerji sektorunda uzunmüddətli transformasiyanın davam edəcəyi proqnozlaşdırılır.

Avropa İttifaqı artıq Azərbaycanın ən böyük sərmayəçisi və ticarət tərəfdaşıdır.

BMT-nin Ticarət və İnkişaf üzrə qurumu Hörmüz boğazındakı böhranın qlobal iqtisadiyyata təsiri ilə bağlı yeni hesabat yayıb. Hesabatda bildirilib ki, boğazın yenidən açılması enerji bazarlarında müəyyən sabitlik yaratsa da, həssas ölkələr ərzaq və yanacaq qiymətlərinin artımından uzun müddət təsirlənə bilər. Qurum təchizat zəncirlərinin tam bərpasının vaxt aparacağını vurğulayıb. Məlumata görə, nəqliyyat və ərzaq sistemlərinin normallaşması enerji bazarlarından daha gec baş verəcək. Hörmüz boğazında 100 gündən artıq davam edən fasilələr qlobal ticarətə ciddi təsir göstərib. Dünyada neft və təbii qaz daşımalarının mühüm hissəsi bu marşrutdan həyata keçirilir. BMT mövcud vəziyyətin xüsusilə həssas iqtisadiyyatlar üçün risk yaratmağa davam etdiyini bildirib.

İsrailin İranın enerji infrastrukturuna endirdiyi zərbələr nəticəsində "Cənub Pars" yatağındakı hasilat və nəql sistemlərinə ciddi ziyan dəydiyi bildirilir. İran rəsmiləri ixracın dayandırılmasını həm texnoloji qəzalar, həm də daxili ehtiyacların ödənilməsi zərurəti ilə əsaslandırırlar.