Tehran hazırda iki mühüm seçim qarşısındadır - ya yeni nüvə sazişi əldə etmək üçün danışıqlara qayıtmaq, ya da ballistik raket proqramına toxunan hər hansı razılaşmanı rədd edərək, ABŞ Prezidenti Donald Trampın “maksimum təzyiq” siyasətinin sona çatmasını gözləmək.

İran Xarici İşlər Nazirliyi Avropa İttifaqı (Aİ) ölkələrinin səfirlərini Tehrana çağıraraq blokun Fars körfəzi regionuna dair “qarışan mövqeyinə” və ölkənin müdafiə proqramı ilə bağlı səsləndirilən iddialara etiraz edib. İranın siyasi işlər üzrə xarici işlər nazir müavini Məcid Taxt-e Rəvançi, səfirlərlə görüş zamanı Aİ və Fars Körfəzi Əməkdaşlıq Şurasının (GCC) son bəyanatında yer alan ifadələrin ölkənin ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə zidd olduğunu bildirib.

İran XİN rəhbəri Abbas Əraqçi bəyan edib ki, İranın nüvə proqramı ilə bağlı böhranın yeganə həlli yolu danışıqlara əsaslanan diplomatik prosesdir.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ümid edir ki, sanksiyaların tətbiqi dondurulsun. Bu onun bazar günü BMT-nin baş katibinə ünvanladığı məktubda aydın görünürdü. Məktubda o, “sanksiya mexanizmlərinin, o cümlədən sanksiyalar komitəsi və ekspertlər heyətinin yenidən işə salınmasının qarşısını almağa” çağırırdı. Lakin cavab tez gəldi: Avropa İttifaqının rəhbərliyi bazar ertəsi bəyanat yayaraq bildirdi ki, “İranın nüvə sazişinə əməl etməməyə davam etməsinə cavab olaraq bu gün (bazar ertəsi) ona qarşı sanksiyaları yenidən tətbiq etdi”. İttifaq həmçinin bir daha təsdiqlədi ki, “diplomatik danışıqlar üçün qapı hələ də açıqdır”.

Beynəlxalq məsələlər üzrə ixtisaslaşmış jurnalist və tədqiqatçı Barbara Slavin 2024-cü ildə keçirilən İran prezident seçkilərindən Əli Laricaninin kənarlaşdırılmasını şərh edərkən, onunla dörd dəfə görüşmüş biri kimi, bu hadisəni yalnız belə ifadə etmişdi: “Bu, bir zamanlar İran İslam Respublikasında ən nüfuzlu ailələrdən biri olmuş ailənin nüfuzunun tamamilə sönməsinin bariz göstəricisidir”.

Ekspertlərin proqnozlarına görə, sanksiyaların yenidən tətbiqi nəticəsində İranın ixrac etdiyi neft məhsullarının həcmi gündəlik 1,7 milyon bareldən 500 min bareldən də az səviyyəyə enə bilər. Bu isə dövlət büdcəsinin gəlirlərində təxminən 70 faizlik azalma ilə müşayiət olunacaq.

İranın xarici işlər naziri Seyid Abbas Əraqçi Avropa üçlüyünün (Fransa, Almaniya və Britaniya) “Snapback” mexanizmini işə salmaq cəhdini qanunsuz və əsassız addım kimi qiymətləndirib. Əraqçi bu fikirləri Avropa İttifaqının xarici siyasət üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas ilə cümə axşamı axşam saatlarında baş tutan telefon danışığında səsləndirib.

Avropa üçlüyü (Böyük Britaniya, Almaniya və Fransa) İranın nüvə proqramı üzrə danışıqlarının nəticəsiz qalmasından sonra avqustun 28-də Tehrana qarşı sanksiyaların bərpa olunmasına qərar verə bilər. Məlumata görə, yaxın günlərdə Avropa üçlüyü BMT Təhlükəsizlik Şurasına yazılı şəkildə qərarını təqdim edəcək. Qəbul olunduğu halda, İranın maliyyə, bank, enerji və müdafiə sektorlarına qarşı sanksiyalar 30 gün ərzində yenidən qüvvəyə minəcək.

Tehran Hizbullahın dəstəyinə ehtiyac duyur və ona heç bir şeyi diktə etmir. Bu sözləri İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricani səsləndirib. “Biz Livan ‘Hizbullah’ının dəstəyinə necə ehtiyac duyuruqsa, o da bizə ehtiyac duyur. Biz ‘Hizbullah’a heç nəyi zorla qəbul etdirmirik, Livan məsələləri daxili dialoq yolu ilə həll olunmalıdır”.

İran parlamenti, BMT Təhlükəsizlik Şurasının İrana qarşı sanksiyaların bərpasını nəzərdə tutan “snapback” mexanizmini işə salacağı təqdirdə, ölkənin Nüvə Silahlarının Yayılmamasına dair Sazişdən (NPT) çıxmasını 24 saat ərzində təsdiqləməyə hazırdır.

İran sanksiyaların azaldılması və nüvə proqramı ilə bağlı "Avropa üçlüyü" ölkələri ilə (Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya) ciddi, açıq və ətraflı müzakirələr aparıb.

İranın nüvə proqramı ətrafında diplomatik prosesdə önəmli dönüş baş verə bilər. İranla Avropa üçlüyü – Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya arasında yeni danışıqlar raundunun başlanacağı gözlənilir.