ABŞ Prezidenti Donald Trampın Venesuelanın neft axınlarını nəzarətə götürmək qərarı Amerika şist (slanets) neft sənayesi üçün ciddi risklər yarada bilər. Qlobal bazara nisbətən ucuz Venesuela neftinin qayıdışı artıq çətin vəziyyətdə olan ABŞ istehsalçılarına əlavə təzyiq göstərəcək. Nəşrin analitikləri bildirir ki, Venesuela xam neftinin bazara daxil olması qlobal təklif bolluğunu daha da gücləndirəcək və qiymətlərin enməsinə səbəb olacaq. Hazırda neft qiymətləri son dörd ilin minimum səviyyəsindədir və yeni həcmdə tədarük bu meyli dərinləşdirə bilər.

İranda dekabrın sonlarından etibarən bahalaşma və iqtisadi çətinliklərə qarşı başlayan etirazlar tədricən daha geniş siyasi xarakter alaraq, 1979-cu il inqilabından bəri ölkəni idarə edən dini hakimiyyət üçün ciddi çağırışa çevrilib. Etirazlar fonunda əsas suallardan biri müxalifətin kimlərdən ibarət olması və niyə vahid liderin ortaya çıxmamasıdır. Analitiklərin fikrincə, İranda vahid siyasi alternativ formalaşmayıb. Müxalifətin bir hissəsi ölkə daxilində fəaliyyət göstərir, digər hissəsi isə sürgündə və ya diasporada mövcuddur. Bu qruplar arasında ideoloji, siyasi və taktiki fərqlər dərin olduğundan ortaq lider və ya vahid proqram yoxdur.

Livanda Şiə İslam Şurasının mərhum sədri, din xadimi Şeyx Məhəmməd Mehdi Şəmsəddin 1967-ci ildə tələbələri ilə danışığı uzun illərdən sonra yayınlanıb. “Əş-Şərq əl-Əvsət” qəzetinin yayınladığı məqalədə Şeyx Məhəmməd Mehdi Şəmsəddin şiə müsəlmanların İrana deyil, yalnız öz ölkələrinə bağlı olmaları tövsiyyə olunmaqla yanaşı, İranın şiə müsəlmanlara yönəlik siyasəti də tənqid edir. Mətnin tam variantı mərhum alimin oğlu İbrahim Məhəmməd Mehdi Şəmsəddin tərəfindən “Livan şiələri və ərəb şiələri – başqaları ilə münasibət və özünlə münasibət” adlı kitabda nəşr olunacaq. “Əş-Şərq əl-Əvsət” bu dialoqu Şəmsəddinin vəfatının 25-ci ildönümü münasibətilə yayımlayıb.

İranda baş verən prosesləri analiz və təhlil etmək üçün mövzunu bir neçə əsas müstəvidə dəyərləndirmək zəruridir. İlk növbədə İran ilə Venesuela arasındakı fundamental fərqləri düzgün müəyyənləşdirmək lazımdır. İran tarixi, siyasi və coğrafi baxımdan köklü bir mövcudiyyətə malikdir. Bu ölkə minilliklər boyunca formalaşmış dövlətçilik ənənəsinə, davamlı siyasi kimliyə və oturuşmuş demoqrafik resursa sahibdir. İran, ərəb-İslam hakimiyyəti dövrü istisna olmaqla, müxtəlif mərhələlərdə türk sülalələrinin idarəsi altında olsa belə, “İran” olaraq tarixi-siyasi mövcudiyyətini qoruyub saxlamışdır.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri son onillikdə terror və zorakı ekstremizmlə mübarizədə Yaxın Şərq üçün alternativ və sistemli model formalaşdıran nadir dövlətlərdən biri kimi çıxış edir. Əmirliklərin yanaşması klassik təhlükəsizlik və hərbi tədbirlərlə məhdudlaşmır; əksinə, ideoloji, sosial və institusional müstəviləri eyni vaxtda əhatə edən çoxqatlı strategiyaya əsaslanır.

Ağ Evə qayıdan Donald Tramp “Amerika hər şeydən öncə” kursunu bu dəfə daha sərt və kompromissiz şəkildə həyata keçirməyə başlayıb. Vaşinqton artıq İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış beynəlxalq rolundan nəzərəçarpacaq dərəcədə uzaqlaşaraq, qlobal sistemdə özünü fərqli mövqedə yerləşdirir. ABŞ-ın 66 beynəlxalq təşkilatdan, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilə əlaqəli 31 qurumdan çıxmaq qərarı sıradan inzibati addım deyil. Bu, Vaşinqtonun beynəlxalq sistemdəki yerini yenidən müəyyənləşdirmək və xarici öhdəlikləri daxili prioritetlər naminə azaltmaq niyyətinin açıq bəyanıdır — hətta bu addım çoxtərəfli institutların zəifləməsi bahasına başa gəlsə belə.

İranda kütləvi etirazların fonunda ölkənin ali rəhbəri Ayətullah Əli Xamenei bazar etirazçıları ilə “iğtişaşçıları” ayırmağa çalışaraq, bazar tacirlərini İslam Respublikasının “ən sadiq təbəqələrindən biri” adlandırıb. Lakin Tehranın Böyük Bazarında davam edən etirazlar və təhlükəsizlik qüvvələrinin gözyaşardıcı qaz tətbiqi bu ritorikanın reallıqla üst-üstə düşmədiyini göstərir. Xameneinin çıxışı tarixi kontekstdə təsadüfi deyil. Bazar tacirləri 1979-cu il inqilabında mühüm rol oynayıb və onilliklər ərzində rejimin əsas sosial dayaqlarından biri kimi çıxış edib. Lakin son 20 ildə baş verən siyasi-iqtisadi dəyişikliklər bu ənənəvi sədaqəti ciddi şəkildə sarsıdıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya neftinin daşınması ilə əlaqəli tankerlərin ələ keçirilməsi qərarını verib və Rusiyaya qarşı “sarsıdıcı sanksiyalar” paketinin irəlilədilməsini təsdiqləyib. Mənbələrə görə, bu addımlar Ağ Evin rəhbərinin Rusiya Prezidenti Vladimir Putin ilə bağlı artan məyusluğu fonunda atılıb. ABŞ administrasiyasında Putinin Ukraynadakı müharibənin dayandırılması yolunda əsas maneə kimi qəbul edildiyi bildirilir. Vaşinqton bu tədbirləri Moskvaya sülh yolu ilə həll üçün vaxtın azaldıldığına dair açıq siqnal kimi dəyərləndirir. Ağ Ev hesab edir ki, Rusiya tərəfi danışıqları qəsdən uzadır.

Qrenlandiyanın Şimal qütb dairəsi üzərində yerləşməsi onu dünyanın ən böyük adası kimi təhlükəsizlik strategiyalarının əsas elementinə çevirir.Artan beynəlxalq gərginlik, iqlim dəyişikliyi və qlobal iqtisadiyyatda baş verən transformasiyalar Qrenlandiyanı dünya ticarəti və təhlükəsizliyi ilə bağlı müzakirələrin mərkəzinə gətirib. ABŞ prezidenti Donald Tramp mineral ehtiyatlarla zəngin olan və Arktika ilə Şimali Atlantik üzərindən Şimali Amerikaya aparan marşrutların qorunmasında mühüm rol oynayan bu adaya ölkəsinin nəzarətini təmin etməyə çalışır.

Avropa İttifaqının rəsmi şəxsləri və diplomatları ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyasının Qrenlandiyaya nəzarət cəhdlərinə qarşı mümkün cavab addımlarını müzakirə edir. Mənbələrin bildirdiyinə görə, Brüsseldə paralel şəkildə bir neçə ssenari üzərində iş aparılır. Müzakirə edilən variantlardan biri Qrenlandiyaya Avropa İttifaqı tərəfindən ayrılan maliyyə vəsaitinin əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasını nəzərdə tutur. Avropa Komissiyasının layihəsinə əsasən, uzunmüddətli büdcə çərçivəsində xərclərin iki dəfədən çox artırılması planlaşdırılır. 2028-ci ildən başlayaraq yeddi illik dövr üçün təxminən 530 milyon avro ayrılması müzakirə mövzusudur.

Etirazlar Tehranda, xüsusilə “Böyük Bazar” ərazisində genişlənib. Tacirlərin ardıcıl ikinci gündür tətili davam edir, zərgərlik, parça və xalça bölmələrində mağazalar bağlanıb. “15 Xordad” meydanı və zərgərlər bazarı ətrafında metal qapıların endirildiyini göstərən foto və videolar yayılıb; bazara aparan keçid və küçələrdə gücləndirilmiş təhlükəsizlik tədbirləri müşahidə olunur.

ABŞ-ın Qrenlandiyaya marağı son illərdə, xüsusilə Donald Trampın prezidentliyi dövründə açıq şəkildə gündəmə gəlsə də, bu marağın kökləri İkinci Dünya müharibəsi və Soyuq müharibə dövrünə qədər uzanır. Qrenlandiya bu gün yalnız böyük bir ada deyil, Arktikanın təhlükəsizlik, hərbi-strateji və geosiyasi mərkəzlərindən biri kimi qiymətləndirilir. ABŞ-ın Qrenlandiyadakı mövcudluğunun hüquqi əsası 9 aprel 1941-ci ildə Vaşinqtonda imzalanan Qrenlandiya üzrə Müdafiə Sazişi ilə qoyulub. Bu sənəd Danimarkanın ABŞ-dakı səfiri Henrik Kaufmann tərəfindən, Kopenhagendəki hökumətin razılığı olmadan imzalanmışdı. Saziş ABŞ-a Qrenlandiyada sərbəst hərbi fəaliyyət, baza qurmaq və infrastrukturu təkbaşına idarə etmək imkanı verirdi.