ABŞ və İsrail tərəfindən İranın raket və nüvə imkanlarını yenidən bərpa etməsi ilə bağlı xəbərdarlıqlar güclənir. Təhlükəsizlik qiymətləndirmələrinə görə, iyun müharibəsi zamanı İran obyektlərinə endirilən zərbələr təhlükəni tam aradan qaldırmayıb. Vaşinqton Tehran tərəfinin Fordo obyektinin bombalanmasından sonra “mesajı tam dərk etmədiyini” bildirərkən, Təl-Əviv zamanın daraldığını, hərbi variantların yenidən gündəmə gəldiyini və yanlış hesablamaların istənilmədən yeni toqquşmaya yol aça biləcəyini vurğulayır.

Pakistan ordusunun son onilliklərin ən güclü fiquru sayılan baş komandanı Asim Munir, Vaşinqtonun İslamabada Qəzza sektorunda yaradılması planlaşdırılan “sabitləşdirmə qüvvəsi”nə hərbi kontingent göndərməsi üçün təzyiqləri fonunda səlahiyyətlərinin ən çətin sınağı ilə üz-üzə qalıb. Analitiklərin fikrincə, bu addım ölkə daxilində ciddi narazılıqlara səbəb ola bilər. Məlumata görə, Asim Munirin yaxın həftələrdə ABŞ prezidenti Donald Tramp ilə görüşmək üçün Vaşinqtona səfər edəcəyi gözlənilir. Bu, son altı ay ərzində onların üçüncü görüşü olacaq və əsas müzakirə mövzusunun Qəzza üçün nəzərdə tutulan beynəlxalq qüvvə olacağı bildirilir.

Son iki həftə ərzində İraq hökuməti və əsas siyasi aktorlar bir ərəb dövləti və Qərb kəşfiyyat qurumu tərəfindən göndərilən iki qeyri-adi xəbərdarlıq mesajı alıb. Məlumatlı mənbələr bildiriblər ki, mesajlarda İraqda genişmiqyaslı hərbi zərbələrin icrasına yaxın olunduğu barədə “ciddi” kəşfiyyat məlumatları yer alıb.

Livandakı yüksək vəzifəli rəsmi mənbə “Əş-Şərq əl-Əvsət” qəzetinə bildirib ki, bu imtina “nə protokol, nə də şəxsi səbəblərlə bağlıdır; bu, açıq siyasi mövqedir”. Mənbənin sözlərinə görə, Livan–İran münasibətləri yalnız bərabərhüquqlu əsasda qurula bilər və İran öz münasibətlərini yalnız Livan dövləti və onun legitim institutları ilə məhdudlaşdırmalı, başqa tərəflərlə paralel kanallardan istifadə etməməlidir.

Son illərdə siyasətdə “post-həqiqət” adlanan bir mərhələ ön plana çıxıb. Bu mərhələdə siyasi müzakirələrdə faktlar və dəqiq məlumatlar əvvəlki qədər həlledici rol oynamır. Daha çox emosiyalar, qorxu, narazılıq və kimlik hissləri seçicilərin qərarlarına təsir edir. ABŞ-da Donald Trampın prezident seçkisi kampaniyası bu yanaşmanın ən çox danışılan nümunələrindən biri hesab olunur. Müşahidəçilərin fikrincə, bu tip siyasi ünsiyyətdə əsas məqsəd məlumatın düzgün olub-olmaması deyil, onun insanlarda hansı hissləri oyatmasıdır. Güclü, kəskin və mübahisə yaradan açıqlamalar diqqəti cəlb edir və geniş yayılır. Bu cür mesajlar tez-tez sosial şəbəkələrdə paylaşılır və qısa müddətdə böyük auditoriyaya çatır.

Son illərdə antisemitizm anlayışı beynəlxalq siyasətdə təkcə irqçilik və dini ayrı-seçkiliyi ifadə edən termin kimi deyil, həm də siyasi və ideoloji alət kimi geniş şəkildə istifadə olunur. Analitiklərin fikrincə, bu anlayışın xüsusilə İsrailin Fələstin siyasətinə yönələn tənqidlər fonunda daha sərt və geniş tətbiqi diqqət çəkir.

İslam hüquq təfəkkürünün köklərinə endiyimizdə, tarixi inkişafda həlledici olan ilk ayrımın əvvəlcə coğrafi əsaslara söykəndiyini görürük: Əhl-i Hicaz və Əhl-i İraq. Təbii ki, bu bölünmə öz daxilində həm bəlli bir sosyal fərqlilik və buna müvafiq üslub fərqliliyini əks edirməkdə idi. Məhz buna görədə bir müddətdən sonra bu ayrım coğrafi xüsusiyyətindən uzaqlaşaraq yerini metodoloji bir kimliyə vermişdir. Bu metodoloji ayrımın iki əsas axını isə Əhl-i Hədis və Əhl-i Rəy kimi formalaşmışdır.

İsrailin Livan hökumətinə Hizbullahın silahsızlaşdırılması üçün verdiyi möhlətin başa çatmasına az qalsa da, qiymətləndirmələrə görə, İsrail ordusu ABŞ-dan açıq razılıq almadan İrana bağlı bu qruplaşmaya qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyata başlamağa risk etməyəcək. Xatırladaq ki, İsrailin müdafiə naziri İsrael Kats ötən ilin noyabrında Hizbullaha silahlarını ilin sonuna qədər təhvil vermək üçün möhlət qoymuş, əks halda İsrail ordusunun Livanda ona qarşı geniş hərbi əməliyyat həyata keçirəcəyini bildirmişdi.

Benində yaşanan çevriliş cəhdi, Fransanın Qərbi Afrikada illərdir ayaqda saxlamağa çalışdığı nüfuz mexanizminin artıq işləmədiyini açıq şəkildə ortaya qoydu. Sahel xəttində hərbi mövcudluğunu itirən Paris üçün Benindəki bu sarsıntı, Afrikada “idarə oluna bilən tərəfdaşlar” dövrünün səssiz, lakin kritik şəkildə sona çatdığını göstərən mühüm hədd oldu. Afrikanın qərb ucunda yerləşən Beninin paytaxtı Kotonuda dövlət televiziyasının qarşısından gələn atəş səsləri qısa müddət sonra ekranlara da əks olundu. Uniforma geyinmiş bir qrup hərbçi kameraların qarşısına çıxaraq “idarəyə əl qoyduqlarını”, konstitusiyanın dayandırıldığını və sərhədlərin bağlandığını elan etdi.

Türkiyənin ASELFLIR-600 kimi elektrooptik və kəşfiyyat sistemlərinin inkişafı Şərqi Aralıq dənizi və Yaxın Şərqdə qüvvələr balansını və strateji çəkindirmə arxitekturasını necə dəyişdirir? Bu texnoloji dönüş Ankara üçün məhdud müdafiə muxtariyyətindən müstəqil kəşfiyyat-zərbə dövrəsinə keçidin siqnalıdırmı? ASELFLIR-600 elektrooptik sisteminin hazırlanması və uğurlu sınaqları təkcə mühəndis uğuru deyil. Bu, Türkiyənin müdafiə sənayesində xarici texnoloji asılılığı azaltmaq üzrə uzunmüddətli strategiyasının praktik təcəssümüdür. Hələ Kanada WESCAM sistemlərinə embarqo tətbiq etməzdən öncə formalaşmağa başlayan bu doktrina, 44 günlük Azərbaycan-Ermənistan müharibəsindən sonra tətbiq edilən məhdudiyyətlərlə sürətlənərək dövlət səviyyəsində “texnoloji suverenlik” kursunun bərqərar olmasına gətirib çıxardı.

Donald Tramp administrasiyasının yeni ABŞ Milli Təhlükəsizlik Strategiyası nə dərəcədə Amerikanın qlobal roluna sistemli yenidən baxışı əks etdirir, yoxsa daha çox strateji planlaşdırma institutlarının böhranını, transatlantik təhlükəsizlik arxitekturasının aşınmasını və Vaşinqtonun Avropadan uzaqlaşması fonunda Moskva ilə de-fakto asimmetrik yaxınlaşmanı nümayiş etdirir.

Palmira yaxınlığında Suriya təhlükəsizlik qüvvələri ilə ABŞ hərbçilərinin birgə patruluna qarşı törədilmiş ölümcül terror hücumu həm ərəb dünyasında kəskin qınaq doğurub, həm də Dəməşq ilə Vaşinqton arasında formalaşmaqda olan təhlükəsizlik əməkdaşlığının strateji əhəmiyyətini ön plana çıxarıb. Hücum şənbə günü Suriyanın mərkəzində, Homs əyalətinin kənd ərazilərində yerləşən Palmira yaxınlığında baş verib. UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilən bu ərazi 2015–2017-ci illərdə iki dəfə İŞİD-in nəzarətində olub və həmin dövrdə mədəni irsin sistemli şəkildə məhv edilməsi, kütləvi edamlar və mülki əhaliyə qarşı ağır repressiyalarla yadda qalıb.