BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

Habıl Kosmik Teleskopu Yerə təxminən 1000 işıq ili məsafədə, "Drakula Sendviçi" ləqəbli IRAS 23077+6707 sistemini aşkar edib. Bu sistemdə gənc bir ulduz ətrafında formalaşan ən böyük planet diski müşahidə olunub və onun diametri Günəş sistemimizin 40 qatına bərabərdir.

Disk qeyri-sabit və mürəkkəb quruluşa malikdir; qaz və toz kütlələrinin balanssız axını onu "nizamlanmamış laboratoriya"ya çevirir. Ulduz diskdən kənara çıxan nəhəng qaz və toz sapları ilə əhatə olunub, bəzən isə diskin digər hissəsi nisbətən daha sakitdir. Bu, planetlərin formalaşmasının daha aktiv və xaotik olduğunu göstərir.

Diskin kütləsi təxminən Yupiterin kütləsinin 10–30 qatına bərabər qiymətləndirilir ki, bu da nəhəng planetlərin yaranması üçün böyük ehtiyat deməkdir. Diskdəki qeyri-simmetrik quruluş, həmçinin ulduzun tək və ya ikili sistem olma ehtimalı astronomlar üçün maraq doğurur. Bu sistem planetlərin formalaşmasının ilkin mərhələlərini anlamaq üçün istisna model kimi dəyərləndirilir və bəlkə də Günəş sistemimizin ilk dövrlərini xatırladır.

Kəşf göstərir ki, planetlərin yaranması sakit proses deyil, əksinə, cazibə, qaz və tozun mübarizəsi ilə dolu, dinamik və mürəkkəb mərhələdir. Bu "kosmik laboratoriya" gələcəkdə planet sistemlərinin formalaşma tarixini yenidən yazmağa kömək edə bilər.