BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Fələstinli Qaçqınlara Yardım və İşlərin Təşkili üzrə Agentliyinin fəaliyyəti kritik mərhələyə çatıb. Agentliyin rəhbərliyi maliyyə çatışmazlığının aradan qaldırılmaması halında qurumun mandatını yerinə yetirmək imkanlarını itirə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
Agentliyin baş komissarının səlahiyyətlərini icra edən Kristian Sonders BMT Baş Assambleyasında keçirilən donor konfransında çıxışı zamanı təcili maliyyə dəstəyinə ehtiyac olduğunu bildirib. O qeyd edib ki, Qəzza zolağında davam edən müharibə, İordan çayının qərb sahilində məskunlaşan israilli köçkünlərin zorakılığı və 100 milyon ABŞ dolları həcmində maliyyə çatışmazlığı agentliyin fəaliyyətini iflic həddinə çatdırıb.
Kristian Sonders bildirib ki, agentliyin maliyyə vəziyyəti artıq davam etdirilməsi mümkün olmayan səviyyəyə çatıb və onun bütün region üzrə fəaliyyətinin davamlılığı ciddi təhlükə altındadır.
Onun sözlərinə görə, 2025-ci il ərzində 175 milyon ABŞ dolları həcmində qənaət tədbirləri kütləvi ixtisarların qarşısını almağa imkan versə də, agentlik bu ilin yanvar ayında xidmət saatlarını 20 faiz azaltmağa, çoxsaylı fələstinli əməkdaşların maaşlarını ixtisar etməyə və beynəlxalq əməkdaşlar üçün nəzərdə tutulan vəzifələrin 15,5 faizini boş saxlamağa məcbur olub.
Sonders vurğulayıb ki, bu sərt qənaət tədbirləri uzunmüddətli perspektivdə davam etdirilə bilməz. O bildirib ki, əlavə maliyyə ayrılmasa, agentliyin əvvəlki fəaliyyət miqyasını bərpa etməsi və vəziyyətin daha da pisləşməsinin qarşısını alması mümkün olmayacaq.
BMT Baş Assambleyası tərəfindən 1949-cu ildə yaradılan agentliyin əsas məqsədi fələstinli qaçqınların aclıq və ağır sosial vəziyyətlə üzləşməsinin qarşısını almaq üçün onlara yardım göstərmək olub. Aradan 77 il keçməsinə baxmayaraq, agentlik hələ də regionda əvəzolunmaz humanitar qurum olaraq qalır.
Kristian Sonders bildirib ki, agentliyin bu gün də fəaliyyətinə ehtiyac duyulması beynəlxalq ictimaiyyətin fələstinli qaçqınların problemini indiyədək qəti şəkildə həll edə bilməməsinin göstəricisidir.
BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş də çıxışında agentliyin üzləşdiyi böhranın milyonlarla fələstinlinin həyatına birbaşa təsir etdiyini bildirib.
Onun sözlərinə görə, milyonlarla fələstinli qaçqının təhlükəsizliyi və rifahı hazırda ciddi risk altındadır.
Antonio Quterreş qeyd edib ki, ötən ilin oktyabr ayında əldə olunmuş atəşkəs razılaşmasından sonra İsrailin həyata keçirdiyi hücumlar nəticəsində min nəfərdən çox fələstinli həlak olub.
Baş katib bildirib ki, Qəzza zolağında yaşayış şəraiti son dərəcə ağırdır. Bölgədə partlamamış döyüş sursatları, açıq kanalizasiya xətləri, gəmiricilərin çoxalması, yoluxucu xəstəliklərin yayılması və əhalinin genişmiqyaslı məcburi köçü humanitar vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.
Quterreş agentliyin likvidlik böhranından dərin narahatlığını ifadə edərək bildirib ki, bu vəziyyət onun mandatını yerinə yetirmək imkanlarını təhlükə altına qoyur.
O xatırladıb ki, cəmi altı ay əvvəl BMT-yə üzv dövlətlərin böyük əksəriyyəti agentliyin mandatının uzadılmasına səs verib. Həmin mandat isə 2,6 milyon nəfərə göstərilən xidmətlərin əsasını təşkil edir.
Baş katib son dərəcə ağır şəraitdə fəaliyyət göstərən agentlik əməkdaşlarının fədakarlığını yüksək qiymətləndirib.
"Belə sədaqət nümunəsini çox nadir hallarda görmüşəm. Lakin reallıq budur ki, üzv dövlətlərin təcili siyasi və maliyyə dəstəyi olmadan onlar bu şəkildə fəaliyyətlərini davam etdirə bilməyəcəklər", – deyə o bildirib.
Antonio Quterreş qeyd edib ki, 2023-cü ilin oktyabr ayından bəri agentliyin 390-dan çox əməkdaşı həlak olub, minlərlə əməkdaş yaralanıb və ya müxtəlif zorakılıqlara məruz qalıb.
Onun sözlərinə görə, Qəzza zolağında agentliyə məxsus bütün binalar ya dağıdılıb, ya da ciddi ziyan görüb. Bundan əlavə, beynəlxalq əməkdaşların təxminən 18 aydır Qəzzaya girişinə icazə verilmir.
Baş katib bu ilin yanvar ayında Şərqi Qüdsdə yerləşən agentliyin qərargahının ələ keçirilməsini BMT-nin imtiyaz və toxunulmazlıqlarının kobud şəkildə pozulması kimi qiymətləndirib.
O, həmçinin agentliyin nüfuzdan salınmasına yönəlmiş dezinformasiya kampaniyalarını, böhtan xarakterli məlumatları, qanunvericilik təşəbbüslərini, fəaliyyət məhdudiyyətlərini və diplomatik maneələri qəti şəkildə pisləyib.
Kristian Sonders bildirib ki, bütün çətinliklərə baxmayaraq, agentlik Qəzza zolağında ilkin səhiyyə xidmətlərinin ən böyük təminatçısı olaraq qalır.
Onun sözlərinə görə, 1300-dən çox tibb işçisi hər həftə təxminən 80 min, gündə isə orta hesabla 14 min tibbi müayinə həyata keçirir.
Agentliyin su təchizatı, duzsuzlaşdırma və tullantıların idarə olunması sistemləri bir milyondan artıq insana xidmət göstərir. Eyni zamanda rəqəmsal və əyani təhsil proqramları yüz minlərlə uşağı əhatə edir.
Sonders vurğulayıb ki, insanlar üçün həyati əhəmiyyət daşıyan bu xidmətlər agentliyə tətbiq edilən son dərəcə sərt məhdudiyyətlərə baxmayaraq davam etdirilir.
İordan çayının qərb sahilindəki vəziyyətə toxunan Sonders bildirib ki, 1967-ci ildən bəri fələstinli qaçqınların ən böyük məcburi köçü məhz hazırkı dövrdə qeydə alınıb.
Onun sözlərinə görə, hərbi qərarlar nəticəsində bölgənin şimalındakı qaçqın düşərgələri bağlanıb və məcburi köçkünə çevrilmiş 33 min nəfərin evlərinə qayıtmasına imkan verilmir.
Sonders İsrailin Şərqi Qüdsün Şeyx Cərrah məhəlləsində yerləşən agentliyə məxsus ərazini hərbi kompleks tikmək məqsədilə müsadirə etməsini vəziyyətin ciddi şəkildə gərginləşməsi kimi qiymətləndirib.
Həm Kristian Sonders, həm də Antonio Quterreş agentliyin fəaliyyətinin davam etdirilməsinin yalnız humanitar məsələ deyil, həm də regional sabitliyin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını bildiriblər.
Quterreş agentliyi qeyri-sabitlik dövründə sabitləşdirici amil adlandıraraq qeyd edib ki, qurum ümidsizlik hissinin təhlükəsizlik problemlərinə çevrilməsinin qarşısını alır və iki dövlət prinsipi əsasında sülh həllinin qorunması üçün vacib rol oynayır.
Sonders isə bildirib ki, agentliyin təxminən 11 min nəfərlik əməkdaş heyəti, yerli əhali arasında qazandığı etimad və geniş fəaliyyət imkanları BMT Təhlükəsizlik Şurasının 2803 saylı qətnaməsinin icrası, Qəzza üzrə sülh planının həyata keçirilməsi və hakimiyyətin gələcəkdə Fələstin Administrasiyasına təhvil verilməsi prosesində mühüm əhəmiyyət daşıyır.
O qeyd edib ki, İsrail uzun müddətdir agentliyin bəzi əməkdaşlarının 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-ın həyata keçirdiyi hücumlarda iştirak etdiyini iddia edir. Bu ittihamlar nəticəsində bir sıra dövlətlər agentliyə ayırdıqları maliyyə vəsaitlərini dayandırıblar.
Sonders bildirib ki, agentliyin legitimliyini şübhə altına almağa yönəlmiş bu diplomatik və informasiya kampaniyası ilə yanaşı, onun obyektləri və əməkdaşları da ciddi hücumlara məruz qalıb. Nəticədə qəbul edilmiş qanunvericilik dəyişiklikləri agentliyin İsrail ərazisində fəaliyyətini faktiki olaraq qadağan edib.
Onun sözlərinə görə, Fransa diplomatı Ketrin Kolonnanın rəhbərliyi ilə 2024-cü ildə aparılmış müstəqil araşdırmada verilən 50 tövsiyədən 40-ı artıq yerinə yetirilib, qalan tədbirlərin icrası isə davam edir.
Sonders vurğulayıb ki, agentlik neytrallıq prinsipinin pozulmasına və əməkdaşların hər hansı qanunsuz davranışına qarşı "sıfır dözümlülük" siyasəti tətbiq edir.
Antonio Quterreş də agentliyin bu istiqamətdə qəti addımlar atdığını və daxili nəzarət mexanizmlərini gücləndirdiyini bildirib.
Sonda hər iki rəsmi BMT-yə üzv dövlətləri agentliyə siyasi dəstəyi maliyyə yardımı ilə müşayiət etməyə çağırıblar.
Antonio Quterreş bildirib ki, üzv dövlətlərin siyasi dəstəyi mühüm əhəmiyyət daşıyır, lakin bunun real maliyyə vəsaiti ilə təmin olunması vacibdir.
"Bu dəstək nə gələn il, nə də gələn ay deyil, məhz indi lazımdır", – deyə Baş katib vurğulayıb.
Kristian Sonders isə donor ölkələri agentliyin Qəzzada bütün imkanlarından tam istifadə edə bilməsi üçün davamlı siyasi dəstək göstərməyə və qurumun maliyyə baxımından daha dayanıqlı fəaliyyətini təmin edəcək 5–10 illik islahat proqramının maliyyələşdirilməsinə çağırıb.