BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
Alimlər hesablama texnologiyalarında yeni mərhələyə keçid kimi qiymətləndirilən mühüm bir istiqamət üzərində çalışırlar. Söhbət ənənəvi silikon əsaslı kompüterlərin yerini tədricən işıqla işləyən sistemlərin ala biləcəyi “işıq hesablama texnologiyası”ndan gedir.
Ənənəvi kompüterlər məlumatların ötürülməsi və emalı üçün elektronların hərəkətindən istifadə edir. Lakin süni intellekt kimi yüksək güc tələb edən tətbiqlərin inkişafı bu sistemlərdə ciddi enerji sərfiyyatı və yüksək istilik problemi yaradır.
Bu problemi aradan qaldırmaq üçün alimlər elektronlar əvəzinə işıqdan istifadə etməyə çalışırlar. İşıq çox yüksək sürətlə hərəkət edir və daha az enerji itirir, lakin indiyədək fotonların bir-biri ilə zəif qarşılıqlı təsiri bu texnologiyanın tətbiqini çətinləşdirirdi.
ABŞ-ın Pensilvaniya Universitetinin tədqiqatçıları bu maneəni aşaraq “ekziton-polaryton” adlandırılan hibrid zərrəciklər hazırlayıblar. Bu zərrəciklər işıq hissəcikləri ilə yarımkeçiricilərdəki elektronların birləşməsi nəticəsində formalaşır və işığın həm yüksək sürətini, həm də güclü qarşılıqlı təsir imkanını təmin edir.
Araşdırmanın nəticələri elmi “Fiziki Yanaşma Məktubları” jurnalında dərc olunub.
Tədqiqatçılar bildiriblər ki, yeni yanaşma gələcəkdə daha sürətli, daha az enerji sərf edən kompüterlərin yaradılmasına şərait yarada bilər. Bu texnologiyanın xüsusilə süni intellekt sistemləri, avtonom nəqliyyat vasitələri, robot texnikası və böyük məlumat mərkəzləri üçün əhəmiyyətli olduğu qeyd edilir.
Alimlər həmçinin “tam işıq keçidi” adlanan bir prosesi həyata keçirməyə nail olduqlarını bildirirlər. Bu, hesablama əməliyyatlarında əsasən yalnız işığın istifadəsi və enerjinin kəskin şəkildə azaldılması deməkdir.
Baxmayaraq ki, texnologiya hələlik laboratoriya mərhələsindədir, mütəxəssislər bunu “silikon sonrası dövr”ə keçid üçün mühüm addım kimi qiymətləndirirlər.
“Silikon sonrası dövr” anlayışı kompüter və elektronika sənayesində indiyədək əsas material olan silikondan asılılığın azalaraq yeni material və texnologiyaların üstünlük qazanacağı mərhələni ifadə edir.