BAKI, AzerVoice

2001-ci il 26 oktyabr tarixində ABŞ Prezidenti Corc V. Buş 11 sentyabr hücumlarından sonra hazırlanmış “Vətənpərvərlik Aktı”nı (Patriot Act) imzalayaraq ölkədə terrorla mübarizədə yeni dövrün əsasını qoydu.

Qanunun məqsədi və məzmunu

Rəsmi adı ilə USA PATRIOT Act (“Uniting and Strengthening America by Providing Appropriate Tools Required to Intercept and Obstruct Terrorism”) adlanan qanun ABŞ-da təhlükəsizlik orqanlarının səlahiyyətlərini genişləndirərək terror hücumlarının qarşısını almağa yönəlib.

“Bu qanun terrorçulara və onlara yardım edənlərə qarşı daha sərt cəza tədbirləri tətbiq edəcək.”-deyə Buş sənədi imzalayarkən bildirib.

Qanun hüquq-mühafizə və kəşfiyyat orqanlarına informasiya mübadiləsini asanlaşdırmaq, əlaqələri dinləmək, maliyyə və tibbi məlumatlara çıxış kimi yeni səlahiyyətlər verir. Həmçinin qaçaqmalçılıq, saxtakarlıq və pul yuyulması kimi terroru maliyyələşdirən fəaliyyətlərə qarşı tədbirlər sərtləşdirilib.

Cəmiyyətin reaksiyası və tənqidlər

Konqres sənədi böyük səs çoxluğu ilə qəbul etsə də, Patriot Aktı vətəndaş azadlıqlarının məhdudlaşdırılması ilə bağlı ciddi tənqidlərə məruz qaldı. Hüquq müdafiəçiləri xəbərdarlıq etdilər ki, qanun hökumətə amerikalıları gizli izləmək və dinləmək imkanı yaradır, bu isə 1960–1970-ci illərin etiraz dövründəki kimi dövlət nəzarətinə səbəb ola bilər.

Amerika Vətəndaş Azadlıqları İttifaqı (ACLU) bir sıra müddəaların konstitusiyaya zidd olduğunu bildirərək qanuna qarşı məhkəmə iddiaları qaldırdı.

Bütün tənqidlərə baxmayaraq, 2006-cı ilin martında Respublikaçılar tərəfindən idarə olunan Konqres Patriot Aktını yenidən təsdiqlədi və Buş onu imzaladı. Prezident sənədə “imzalama bəyanatı” əlavə edərək bəzi müddəalardan icraedici azadlıq tanıdı, bu isə yeni siyasi mübahisələrə səbəb oldu.
Patriot Aktının əsas müddəaları 2020-ci ildə qüvvədən düşsə də, sənəd ABŞ-da təhlükəsizlik və azadlıqlar balansı ilə bağlı müzakirələrin hələ də əsas istinad nöqtəsi olaraq qalır.