BAKI,VOA

Tarix bu gün xalqımıza qarşı törədilmiş amansız soyqırımlara, dövlət rəhbərlərini məhv edən aviasiya fəlakətlərinə və bəşəriyyətin kainatı dərk etməsini dəyişən elmi kəşflərə şahidlik edib. 10 aprel – Birinci Qarabağ müharibəsi çərçivəsində Ermənistan silahlı qüvvələrinin Tərtər rayonunun dinc azərbaycanlı əhalisinə qarşı kütləvi qırğın törətdiyi dəhşətli Marağa qətliamının baş verdiyi (1992) matəm günüdür. Qlobal mənzərədə isə bu gün Polşa prezidenti Lex Kaçinskinin və ölkənin hərbi elitasının Rusiyada Smolensk təyyarə qəzasında kütləvi şəkildə həlak olduğu (2010) və Şimali İrlandiyada onilliklər sürən qanlı münaqişəni bitirən məşhur "Belfast müqaviləsi"nin (Xeyirli Cümə müqaviləsinin) rəsmən imzalandığı (1998) tarixi təqvimdir. Elm dünyası üçün 10 aprel beynəlxalq astronomlar qrupu tərəfindən kainatın ən böyük sirri olan qara dəliyin ilk rəsmi fotosunun dünyaya təqdim edildiyi (2019) inqilabi gündür. Qardaş Türkiyə Respublikası tarixində isə dünyəviliyin konstitusiyada rəsmən təsdiqləndiyi (1928) həlledici islahat günüdür. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə bu təqvim müqəddəs Ramazan bayramının rəsmi səviyyədə qeyd edildiyi və rəqəmsal tranzit infrastrukturlarının istifadəyə verildiyi qürurverici bir gündür. "Titanik"in limandan çıxmasından Avropa İttifaqının miqrasiya paktına qədər – www.voa.az 10 aprelin ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Halley kometinin Yerə yaxınlaşması: Tarix ərzində səmada ən çox izlənən kometa olan Halley kometi Yer kürəsinə qeydə alınmış ən yaxın məsafədən keçərək astronomik hadisə yaratdı (837).

Lüdoviko Sforzanın əsir düşməsi: İtaliya intibahının mühüm simalarından və Milan hersoqu olan Lüdoviko Sforza Novara döyüşündən sonra İsveçrə muzdluları tərəfindən əsir götürüldü (1500).

İlk müəllif hüquqları qanunu: Böyük Britaniyada yaradıcı insanların və müəlliflərin hüquqlarını qoruyan, tarixə "Anna statusu" kimi düşən ilk rəsmi müəllif hüquqları qanunu qüvvəyə mindi (1710).

Mollvits döyüşü: Avstriya verasət müharibəsinin gedişində Prussiya kralı II Fridrixin ordusu Avstriya qüvvələrini ağır məğlubiyyətə uğradaraq Sileziyanı ələ keçirdi (1741).

Beşinci Koalisiya müharibəsinin başlaması: Avstriya imperiyasının ordusu Fransanın müttəfiqi olan Bavariyaya qəfil hücum edərək Napoleon müharibələrinin yeni mərhələsini rəsmən başlatdı (1809).

Tambora vulkanının fəlakətli püskürməsi: İndoneziyanın Sumbava adasında yerləşən Tambora vulkanı bəşəriyyət tarixinin ən dağıdıcı püskürməsini edərək on minlərlə insanın ölümünə və qlobal iqlim dəyişikliyinə ("Yaysız il") səbəb oldu (1815).

Meksika imperatorunun elanı: Fransa imperiyasının dəstəyi ilə Avstriya şahzadəsi Maksimilian rəsmən Meksika imperatoru elan edildi və bu, ölkədə vətəndaş müharibəsini şiddətləndirdi (1864).

Heyvanların müdafiəsi cəmiyyətinin qurulması: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-York şəhərində heyvanlara qarşı qəddarlığın qarşısını almaq məqsədilə tarixə düşən ASPCA təşkilatı rəsmən fəaliyyətə başladı (1866).

İlk müasir marafonun qalibi: Yunanıstanın paytaxtı Afinada keçirilən ilk müasir Olimpiya oyunlarında yunan idmançısı Spiridon Luis tarixi marafon qaçışının rəsmi qalibi oldu (1896).

Titanik gəmisinin ilk səyahəti: Bəşəriyyət tarixinin ən məşhur və ölümcül sərnişin gəmisi olan "Titanik" Böyük Britaniyanın Sauthempton limanından Nyu-Yorka doğru ilk və son rəsmi səyahətinə çıxdı (1912).

Emiliano Zapatanın qətlə yetirilməsi: Meksika inqilabının əfsanəvi lideri və kəndlilərin hüquq müdafiəçisi Emiliano Zapata hökumət qüvvələri tərəfindən təşkil edilmiş pusquda xaincəsinə güllələnərək öldürüldü (1919).

Möhtəşəm Qetsbi romanının dərci: Amerika ədəbiyyatının qızıl fonduna daxil olan, Frensis Skott Fitseraldın qələmə aldığı məşhur "Möhtəşəm Qetsbi" (The Great Gatsby) romanı rəsmən nəşr olundu (1925).

Türkiyədə dünyəviliyin rəsmiləşməsi: Qardaş Türkiyə Respublikasında Mustafa Kamal Atatürkün rəhbərliyi altında konstitusiyadan "Dövlətin dini İslamdır" maddəsi rəsmən çıxarılaraq dünyəvi dövlət modeli tam təsdiqləndi (1928).

Fransada yeni hökumət rəhbərliyi: Avropada İkinci Dünya Müharibəsinin ayaq səsləri eşidildiyi dövrdə Eduar Daladye Fransa Respublikasının Baş naziri vəzifəsinə rəsmən təyin edildi (1938).

Xorvatiya Müstəqil Dövlətinin elanı: İkinci Dünya Müharibəsində Nasist Almaniyası və İtaliyanın dəstəyi ilə faşist Ustaşa hərəkatı rəsmən "Xorvatiya Müstəqil Dövləti"ni qurdu (1941).

Qırmızı Ordunun Odessanı azad etməsi: İkinci Dünya Müharibəsinin gedişində Sovet İttifaqının Qırmızı Ordu qüvvələri Qara dənizin strateji limanı olan Odessa şəhərini faşist işğalından tamamilə təmizlədi (1944).

Visoko şəhərinin azad edilməsi: Yuqoslaviya partizan qüvvələri Bosniya və Herseqovinadakı Visoko şəhərini Nasist Almaniyası və ustaşa qüvvələrinin işğalından rəsmən xilas etdilər (1945).

Süveyş kanalının gəmiçiliyə açılması: Qlobal iqtisadiyyatı sarsıdan Süveyş böhranından (İsrail, Fransa və Böyük Britaniyanın Misirə hücumundan) sonra kanal minalardan təmizlənərək rəsmən beynəlxalq gəmiçiliyə açıldı (1957).

Yaponiya vəliəhdinin tarixi nikahı: Yaponiya imperatorluğunun tarixində ilk dəfə olaraq vəliəhd şahzadə Akihito kral ailəsinə mənsub olmayan sadə vətəndaş Miçiko Şoda ilə rəsmi nikah bağladı (1959).

USS Thresher sualtı qayığının batması: Amerika Birləşmiş Ştatları Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus nüvə enerjisi ilə işləyən "USS Thresher" sualtı qayığı Atlantik okeanında dərin sınaqlar zamanı parçalanaraq batdı, 129 dənizçi həlak oldu (1963).

Wahine bərəsinin qəzası: Yeni Zelandiyanın paytaxtı Vellinqton yaxınlığında şiddətli fırtına səbəbindən "Wahine" sərnişin bərəsi qayalığa çırpılaraq batdı, 53 nəfər həyatını itirdi (1968).

The Beatles qrupunun dağılması: Dünya musiqi tarixində ən böyük rezonans doğuran hadisə – Pol Makkartni əfsanəvi "The Beatles" qrupundan ayrıldığını və qrupun fəaliyyətini rəsmən dayandırdığını açıqladı (1970).

İranda dağıdıcı zəlzələ: İranın Fars ostanında baş verən güclü zəlzələ nəticəsində kəndlər və qəsəbələr yerlə-yeksan oldu, 5 mindən çox insan həlak oldu (1972).

Bioloji silahlar konvensiyasının imzalanması: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təşəbbüsü ilə 74 dövlət bioloji və toksin silahların istehsalını, saxlanmasını qadağan edən tarixi beynəlxalq konvensiyanı rəsmən imzaladı (1972).

İsveçrədə sərnişin təyyarəsinin qəzası: Böyük Britaniyaya məxsus "Vanguard" tipli sərnişin təyyarəsi qatı duman səbəbindən İsveçrənin Bazel şəhəri yaxınlığında qəzaya uğradı, 108 nəfər həlak oldu (1973).

Pakistanın yeni konstitusiyası: Pakistan İslam Respublikasında onilliklər davam edən siyasi böhranlardan sonra ölkənin tam demokratik inkişafını hədəfləyən yeni rəsmi konstitusiya parlament tərəfindən təsdiqləndi (1973).

Texasda dəhşətli tornado fəlakəti: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Texas ştatındakı Viçita Folls şəhərini vuran nəhəng tornado onlarla insanın ölümünə və şəhərin böyük hissəsinin dağılmasına səbəb oldu (1979).

Ojhri hərbi düşərgəsində partlayış: Pakistanın paytaxtı İslamabad yaxınlığında yerləşən və Əfqanıstan mücahidlərinə silah tədarük edilən Ojhri hərbi anbarında kütləvi partlayışlar baş verdi, 100-dən çox insan həlak oldu (1988).

Moby Prince bərə yanğını: İtaliyanın Livorno limanı yaxınlığında sərnişin bərəsi neft tankeri ilə toqquşaraq alovlandı, 140 sərnişin gəminin içində diri-diri yanaraq can verdi (1991).

Marağa qətliamı: Birinci Qarabağ müharibəsi çərçivəsində Ermənistan silahlı qüvvələri Tərtər rayonunun Marağa kəndinə hücum edərək dinc azərbaycanlı əhalini, o cümlədən qadın və uşaqları işgəncə ilə öldürdülər, bu hadisə tariximizin ən qanlı səhifələrindən oldu (1992).

Şimali İrlandiyada Belfast müqaviləsi: Böyük Britaniya və İrlandiya hökumətləri arasında onilliklər davam edən qanlı münaqişəni bitirən tarixi "Belfast müqaviləsi" (Xeyirli Cümə müqaviləsi) rəsmən imzalandı (1998).

Niderlandda evtanaziyanın qanuniləşməsi: Niderland parlamenti dünyada ilk dövlət olaraq sağalmaz xəstəlikdən əziyyət çəkən pasiyentlər üçün könüllü ölümü (evtanaziyanı) rəsmən leqallaşdırdı (2001).

Konkord təyyarələrinin istismarının dayandırılması: Qlobal hava yolları şirkətləri olan "Air France" və "British Airways" səs sürətindən iti uçan əfsanəvi Konkord (Concorde) təyyarələrinin uçuşlarını rəsmən dayandıracaqlarını bəyan etdilər (2003).

İtaliyada sol mərkəzçi qüvvələrin qələbəsi: İtaliya Respublikasında keçirilən ən gərgin parlament seçkilərində Romano Prodinin rəhbərlik etdiyi sol-mərkəzçi koalisiya Silvio Berluskoninin hökumətini məğlub etdi (2006).

Smolensk təyyarə qəzası və Polşa elitasının məhvi: Polşa prezidenti Lex Kaçinski, ordunun rəhbərliyi və yüksək dövlət xadimlərini daşıyan "Tu-154" təyyarəsi Rusiya Federasiyasının Smolensk şəhərində qəzaya uğradı, 96 nəfərin hamısı həlak oldu (2010).

Uruqvayda eynicinsli nikahların qanuniləşməsi: Cənubi Amerika dövləti Uruqvay bölgədə insan hüquqları sahəsində inqilabi addım ataraq eynicinsli cütlüklərin rəsmi nikahını parlamentdə təsdiqlədi (2013).

Kollam məbədində yanğın fəlakəti: Hindistanın Kerala əyalətində yerləşən Kollam məbədində icazəsiz atəşfəşanlıq zamanı baş verən dəhşətli partlayış və yanğında 114 nəfər ibadət edən şəxs həlak oldu (2016).

Hindukuş dağlarında şiddətli zəlzələ: Pakistan, Hindistan və Əfqanıstan ərazisində hiss edilən, mərkəzi Hindukuş dağlarında yerləşən 6.6 bal gücündəki zəlzələ böyük dağıntılara səbəb oldu (2016).

Şimali Koreyanın nüvə zərbəsi təhdidi: Şimali Koreya rəhbərliyi Amerika Birləşmiş Ştatları hərbi dəniz donanmasının Koreya yarımadasına yaxınlaşmasına qəzəblənərək rəsmən nüvə zərbəsi endirməklə hədələdi (2017).

Qara dəliyin ilk rəsmi fotosunun təqdimatı: Bəşəriyyətin elm tarixində dönüş nöqtəsi – "Event Horizon Telescope" beynəlxalq astronomlar qrupu M87 qalaktikasının mərkəzində yerləşən nəhəng qara dəliyin ilk vizual fotosunu dünyaya nümayiş etdirdi (2019).

Fransa prezident seçkilərinin birinci turu: Fransa Respublikasında keçirilən prezident seçkilərində Emmanuel Makron və ifrat sağçı namizəd Marin Le Pen böyük səs toplayaraq ikinci həlledici tura rəsmən vəsiqə qazandılar (2022).

Pakistan Baş nazirinin devrilməsi: Pakistan İslam Respublikasının parlamentində ölkə tarixində ilk dəfə olaraq Baş nazir İmran Xan etimadsızlıq səsverməsi vasitəsilə rəsmən vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı (2022).

Kentukki ştatında bank qətliamı: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kentukki ştatının Luisvill şəhərindəki bank binasına daxil olan silahlı şəxs ətrafa atəş açaraq 5 nəfəri qətlə yetirdi (2023).

Çin Xalq Respublikasının Tayvan mühasirəsi təlimləri: Çin hərbi qüvvələri Tayvan adası ətrafında siyasi təzyiq yaratmaq məqsədilə başlatdığı üçgünlük genişmiqyaslı "Müştərək Qılınc" hərbi təlimlərini başa çatdırdı (2023).

Cənubi Koreyada parlament seçkiləri: Cənubi Koreya Respublikasında keçirilən həlledici parlament seçkilərində müxalif Demokratik Partiya mütləq səs çoxluğu qazanaraq mövcud hökumətə ağır siyasi zərbə vurdu (2024).

İslam aləmində Fitr bayramının başlanması: Qlobal İslam dünyasında milyonlarla müsəlman müqəddəs Ramazan ayının başa çatması münasibətilə rəsmi Fitr (Ramazan) bayramını qeyd etməyə başladı (2024).

İsmayıl Haniyənin ailəsinə hava zərbəsi: İsrail hərbi hava qüvvələri Qəzza zolağındakı Əl-Şati qaçqın düşərgəsinə endirdiyi məqsədyönlü raket zərbəsi ilə Həmas siyasi bürosunun rəhbəri İsmayıl Haniyənin üç oğlunu və nəvələrini qətlə yetirdi (2024).

Amerika və Yaponiya arasında tarixi müdafiə paktı: Amerika Birləşmiş Ştatları prezidenti Co Bayden Yaponiya Baş naziri Fumio Kişida ilə Vaşinqtonda görüşərək Çinə qarşı hərbi əməkdaşlığı misilsiz səviyyəyə qaldıran müdafiə paktını rəsmiləşdirməyə başladı (2024).

Avropa İttifaqının Miqrasiya və Sığınacaq Paktı: Avropa İttifaqı Parlamenti sığınacaq axtaranların dövlətlər arasında bölünməsini məcburiləşdirən və sərhəd nəzarətini sərtləşdirən tarixi hüquqi sənədi rəsmən təsdiqlədi (2024).

Orenburqda kütləvi təxliyələrin sürətlənməsi: Rusiya Federasiyasının Orenburq vilayətində Ural çayının daşması nəticəsində şəhərdə suyun səviyyəsi kritik tarixi həddi aşdı və on minlərlə insanın təxliyəsi reallaşdı (2024).

İsveçrə dövlətinə iqlim təzminatı öhdəliyi: İsveçrənin ali məhkəmə orqanı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin çıxardığı tarixi qərara əsasən dövlətin iqlim dəyişikliyinə qarşı tədbirləri sərtləşdirmək məcburiyyətində qaldığını rəsmən təsdiqlədi (2024).

Qazaxıstanda kütləvi yaz daşqınlarına qarşı fövqəladə vəziyyət: Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Qasım-Jomart Tokayev ölkəni bürüyən dağıdıcı yaz daşqınları ilə əlaqədar xalqa xüsusi müraciət edərək onlarla vilayətdə fövqəladə vəziyyətin genişləndirildiyini bildirdi (2024).

Kolumbiyada suyun rasionla verilməsi: Kolumbiya hökuməti qlobal "El Nino" fenomeninin yaratdığı kəskin quraqlığa görə paytaxt Boqotada içməli suyun rəsmən limitlə (rasionla) verilməsinə dair sərt qərar qəbul etdi (2024).

Hindistanda müxalifətin birgə bəyannaməsi: Hindistanda qarşıdan gələn ümumi seçkilər ərəfəsində müxalifət liderləri paytaxt Yeni Dehlidə toplaşaraq hökumətin təzyiq və həbslərinə qarşı rəsmi birgə bəyannamə yayımladılar (2024).

İspaniyada Qızıl Viza proqramının ləğvi: İspaniya hökuməti əmlak bazarında qiymətlərin bahalaşmasının qarşısını almaq üçün daşınmaz əmlak alaraq vətəndaşlıq alanlara şamil edilən "Qızıl Viza" proqramını ləğv etdiyini rəsmən bəyan etdi (2024).

Yunanıstanın Egey dənizindəki yeni protokolu: Yunanıstan sahil mühafizə qüvvələri Egey dənizində qanunsuz miqrant qayıqlarının kütləvi artımına qarşı sərhəd sularında yeni sərt əməliyyat protokollarını işə saldı (2024).

Azərbaycanın müasir tarixi (rəsmi hadisələr)

Ramazan bayramı münasibətilə dövlət təbriki və əfv: Azərbaycan Respublikasının dövlət rəhbərliyi müqəddəs Fitr (Ramazan) bayramı münasibətilə xalqa rəsmi təbrik ünvanladı və eyni zamanda yüzlərlə məhkumu əhatə edən kütləvi əfv sərəncamı icraya yönəldildi (2024).

Şuşada İslam Həmrəyliyi forumu: İşğaldan azad edilmiş mədəniyyət paytaxtımız Şuşa şəhərində xarici dövlətlərin diplomatik nümayəndəliklərinin iştirakı ilə tarixi əhəmiyyət daşıyan "İslam Həmrəyliyi və Sülh" adlı rəsmi beynəlxalq forum keçirildi (2024).

Bakı Beynəlxalq Limanında rəqəmsal terminalların istismarı: Qlobal Orta Dəhliz layihəsi çərçivəsində Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının yükaşırma qabiliyyətini artırmaq məqsədilə yeni və tam rəqəmsal (süni intellektlə idarə olunan) terminallar rəsmən istismara verildi (2025).

Regionlarda genişzolaqlı internet layihəsinin yekunu: Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi ölkənin bütün ucqar regionlarında genişzolaqlı fiber-optik internet şəbəkəsinin qurulması proqramının tam və rəsmi yekun hesabatını təsdiqlədi (2025).