BAKI,AzerVoice

Ayuba Süleyman Diallo (1701–1773), həmçinin Job Ben Solomon kimi tanınırdı. O, Qərbi Afrikadan olan məşhur Fulani müsəlman şahzadəsi idi. Atlantik qul ticarəti dövründə oğurlanaraq Amerikaya aparılmışdı.

Diallonun xatirələri, Tomas Bluett tərəfindən nəşr edilən “Afrikadakı Boonda baş kahininin oğlu Jobun həyatı haqqında bəzi xatirələr” (Some Memories of the Life of Job, the Son of the Solomon High Priest of Boonda in Africa)əsərində təqdim olundu. Bu mətn erkən dövrlərə aid qul hekayələrindən biridir. Lakin bu, birinci şəxs tərəfindən deyil, başqaları tərəfindən yazılmışdı. Diallonun əsir alınması və vətəninə qayıdışı haqqında birbaşa məlumat isə Frensis Murun “Afrikanın daxili bölgələrinə səyahətlər” (Travels into the Inland Parts of Africa) kitabında qeyd olunur.

Ayuba Süleyman İbrahim Diallo təxminən 1701-ci ildə Futa Torodakı Bondu bölgəsində anadan olmuşdu. Onun ailəsi Fulbe xalqının tanınmış dini liderləri idi. Babası Malik Sy Bondunu qurmuş, atası Süleyman Diallo isə dini və siyasi lider olmuşdu. Ayuba uşaqlıqda Futa şahzadəsi Sambo ilə tanış olmuş, birlikdə Quran və ərəb dili oxumuşdular. O, iki həyat yoldaşı ilə evlənmişdi və 1720-ci illərin sonuna qədər bir neçə övladı olmuşdu.

Əsirlik və qul edilməsi

1730-cu ildə Diallo səyahətə çıxdı. Səyahət zamanı o, tərcüməçi Loumein Ndiaye ilə birlikdə Mandinka döyüşçüləri tərəfindən əsir alındı və qul kimi satıldı. Mandinkalar onların başını qırxdılar ki, müharibə əsiri kimi görünsünlər. Onlar daha sonra Britaniyanın Royal African Company şirkətinə satıldılar.

Diallo, qul gəmisi kapitanı Pike-ə özünün yüksək sosial statuslu olduğunu izah etdi və atasının fidyə ödəyə biləcəyini söylədi. Lakin məktub vaxtında çatmadı və Pikein rəhbəri kapitan Henri Huntun əmri ilə Ayuba və Loumein Amerikaya göndərildi. Onlar Anapolis (Merilend) şəhərinə aparıldılar. Burada Diallonun adı dəyişdirilərək Job Ben Solomon qoyuldu.

Amerikada həyat

Diallo Merilenddə Kent adasından olan Tolsey adlı bir şəxs tərəfindən alındı. Əvvəlcə tütün plantasiyalarında işlədildi, sonra isə mal-qara saxlamağa təhkim olundu. O, tez-tez meşəyə gedib namaz qılırdı. Bir dəfə dua edərkən bir uşağın ona təhqiramiz davranışından sonra o, 1731-ci ildə qaçmağa cəhd etdi. Lakin tutuldu və Kent məhkəməsində həbs edildi. Məhkəmədə onun müsəlman olması yazı və davranışlarından aydın oldu. İngilis hüquqşünası və missioner Tomas Bluett, Diallonun ərəb dilində yazı yazma bacarığından heyran qaldı. Diallo atasına məktub yazmağa icazə aldı. Məktub Oksford Universitetində təsdiqləndi və nəticədə Ceyms Oglethorpe adlı ingilis zadəganı Diallonu azad etmək üçün 45 funt sterlinq ödəyərək satın aldı.

1733-cü ildə Diallo Tomas Bluett ilə birlikdə İngiltərəyə gətirildi. Burada o, ingilis dilini öyrəndi, şəhərin elitası ilə tanış oldu və London zadəgan dairələrində hörmət qazandı.

Diallo ərəb dilindən tərcüməçilik etdi, Britaniya Muzeyindəki ərəb əlyazmalarının toplanmasına kömək göstərdi. O, hətta Quranı əzbər bilirdi. Xristian missionerlər onu dinini dəyişməyə təşviq etsələr də, Diallo İslam inancını qorudu.

1734-cü ilin iyulunda Diallo azad şəkildə Gambiyaya, oradan isə vətəninə qayıtdı. Lakin geri döndükdə atasının vəfat etdiyini, arvadlarından birinin isə onun öldüyünü güman edib yenidən evləndiyini öyrəndi. Buna baxmayaraq, varlı və nüfuzlu şəxs kimi əvvəlki həyatına qayıda bildi.

1736-cı ildə Diallo Fransızlar tərəfindən qısa müddət həbs edilmişdi. 1738-ci ildə dostlarının köməyi ilə Loumein də əsirlikdən azad edilərək Qərbi Afrikaya qayıtdı. Diallo 1773-cü ildə vəfat etdi.

1733-cü ildə rəssam Uilyam Hoare onun portretini çəkdi. Şəkildə Diallo Qərbi Afrika geyimində, boynunda Quran və alnında səcdə izləri ilə təsvir olunmuşdur. Bu portret uzun müddət yalnız çap variantında mövcud idi. 2009-cu ildə əsli Qətər Muzeyləri tərəfindən alınmış, lakin Böyük Britaniya hökuməti onun ölkədən çıxarılmasını müvəqqəti qadağan etmişdi. Daha sonra London Milli Portret Qalereyası vəsait toplayaraq əsərin qalmasını təmin etdi.

Beləliklə, Ayuba Süleyman Diallo – qul ticarətinin qurbanı olan, lakin təhsili, dini bilikləri və nüfuzu sayəsində azadlığa çıxaraq vətəninə dönən nadir tarixi fiqurlardan biri olmuşdur.